๓. คิริมานันทเถรคาถา

337. 3. Girimānandattheragāthāvaṇṇanā

vassati devotiādikā āyasmato girimānandattherassa gāthā. Kā uppatti?

ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto sumedhassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā vayappatto gharāvāsaṃ vasanto attano bhariyāya putte ca kālaṅkate sokasallasamappito araññaṃ paviṭṭho satthārā tattha gantvā dhammaṃ kathetvā sokasalle abbūḷhe pasannamānaso sugandhapupphehi pūjetvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā sirasi añjaliṃ katvā abhitthavi.

So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rājagahe bimbisārarañño purohitassa putto hutvā nibbatti, girimānandotissa nāmaṃ ahosi. So viññutaṃ patto satthu rājagahagamane buddhānubhāvaṃ disvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā samaṇadhammaṃ karonto katipayaṃ divasaṃ gāmakāvāse vasitvā satthāraṃ vandituṃ rājagahaṃ agamāsi. Bimbisāramahārājā tassa āgamanaṃ sutvā upasaṅkamitvā "idheva bhante vasatha, ahaṃ catūhi paccayehi upaṭṭhahāmī"ti sampavāretvā gato bahukiccatāya na sari. "thero abbhokāse vasatī"ti devatā therassa temanabhayena vassaṃ vāresuṃ. Rājā avassanakāraṇaṃ sallakkhetvā therassa kuṭikaṃ kārāpesi. Thero

@Footnote: 1 Sī.,i. sā assa 2 Sī.,i. yathā cāgaṃ Kuṭikāyaṃ vasanto senāsanasappāyalābhena samādhānaṃ 1- labhitvā viriyasamataṃ yojetvā vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne 2-:-

"bhariyā me kālaṅkatā putto sīvathikaṃ gato

mātā pitā ca bhātā ca 3- ekacitamhi ḍayhare.

Tena sokena santatto kiso paṇḍu ahosahaṃ

cittakkhepo ca me āsi tena sokena aṭṭito.

Sokasallaparetohaṃ vanantamupasaṅkamiṃ

pavattaphalaṃ bhuñjitvā rukkhamūle vasāmahaṃ.

Sumedho nāma sambuddho dukkhassantakaro jino

mamuddharitukāmo so āgacchi mama santikaṃ.

Padasaddaṃ suṇitvāna sumedhassa mahesino

paggahetvānahaṃ sīsaṃ ullokesiṃ mahāmuniṃ.

Upāgate mahāvīre pīti me udapajjatha

tadāsimekaggamano disvā taṃ lokanāyakaṃ.

Satiṃ paṭilabhitvāna paṇṇamuṭṭhimadāsahaṃ

nisīdi bhagavā tattha anukampāya cakkhumā.

Nisajja tattha bhagavā sumedho lokanāyako

dhammaṃ me kathayī buddho sokasallavinodanaṃ.

Anavhitā tato āguṃ ananuññātā ito gatā

yathāgatā tathā gatā tattha kā paridevanā.

Yathāpi pathikā sattā vassamānāya vuṭṭhiyā

sabhaṇḍā upagacchanti vassassāpatanāya te.

@Footnote: 1 Ma. sammāpadhānaṃ 2 khu.apa. 32/419/464 girimānandattherāpadāna

@3 cha.Ma. mātā pitā matā bhātā

Vasse ca te oramite sampayanti yadicchakaṃ

evaṃ mātā pitā tuyhaṃ tattha kā paridevanā.

Āgantukā pāhunakā caliteritakampitā

evaṃ mātā pitā tuyhaṃ tattha kā paridevanā.

Yathāpi urago jiṇṇaṃ hitvā gacchati saṃ tacaṃ 1-

evaṃ mātā pitā tuyhaṃ saṃ tanuṃ idha hīyare.

Buddhassa giramaññāya sokasallaṃ vivajjayiṃ

pāmojjaṃ janayitvāna buddhaseṭṭhaṃ avandahaṃ.

Vanditvāna mahānāgaṃ pūjayiṃ girimañjariṃ

dibbagandhaṃ sampavantaṃ 2- sumedhaṃ lokanāyakaṃ.

Pūjayitvāna sambuddhaṃ sire katvāna añjaliṃ

anussaraṃ guṇaggāni santhaviṃ lokanāyakaṃ.

Nittiṇṇosi mahāvīra sabbaññu lokanāyaka

sabbe satte uddharasi ñāṇena tvaṃ mahāmune.

Vimatiṃ dveḷhakaṃ vāpi sañchindasi mahāmune

paṭipādesi me maggaṃ tava ñāṇena cakkhuma.

Arahā vasipattā 3- ca chaḷabhiññā mahiddhikā

antalikkhacarā dhīrā parivārenti tāvade.

Paṭipannā ca sekhā ca phalaṭṭhā santi sāvakā

surodayeva padumā pupphanti tava sāvakā.

Mahāsamuddovakkhobho atulopi duruttaro

evaṃ ñāṇena sampanno appameyyosi cakkhuma.

Vanditvāhaṃ lokajinaṃ cakkhumantaṃ mahāyasaṃ

puthudisā namassanto paṭikuṭiko agacchahaṃ.

@Footnote: 1 pāli. santanuṃ 2 pāli. dibbagandhena sampannaṃ 3 pāli. siddhipattā

Devalokā cavitvāna sampajāno patissato

okkamiṃ mātuyā kucchiṃ sandhāvanto bhavābhave.

Agārā abhinikkhamma pabbajiṃ anagāriyaṃ

ātāpī nipako jhāyī paṭisallānagocaro.

Padhānaṃ padahitvāna tosayitvā mahāmuniṃ

candovabbhaghanā mutto vicarāmi ahaṃ sadā.

Vivekamanuyuttomhi upasanto nirūpanidhi

sabbāsave pariññāya viharāmi anāsavo.

Tiṃsakappasahassamhi yaṃ buddhamabhipūjayiṃ

duggatiṃ nābhijānāmi buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. Kataṃ buddhassa sāsanan"ti.

Atha therassa arahattappattiyā haṭṭhatuṭṭhe viya deve vassante upari taṃ vassane niyojanamukhena aññaṃ byākaronto:-

"vassati devo yathāsugītaṃ

channā me kuṭikā sukhā nivātā

tassaṃ viharāmi vūpasanto

atha ce patthayasī pavassa deva.

Vassati devo yathāsugītaṃ

channā me kuṭikā sukhā nivātā

tassaṃ viharāmi santacitto

atha ce patthayasī pavassa deva.

Vassati devo .pe.

Tassaṃ viharāmi vītarāgo .pe.

Vassati devo .pe.

Tassaṃ viharāmi vītadoso .pe.

Vassati devo .pe.

Tassaṃ viharāmi vītamoho

atha ce patthayasī pavassa devā"ti imā pañca gāthā abhāsi.

Tattha yathāsugītanti sugītānurūpaṃ, sundarassa attano meghagītassa anurūpamevāti attho. Valāhako hi yathā agajjanto kevalaṃ vassanto na sobhati, evaṃ satapaṭalasahassapaṭalena uṭṭhahitvā thanayanto gajjento vijjullatā nicchārentopi avassanto na sobhati, tathābhūto pana hutvā vassanto sobhatīti vuttaṃ "vassati devo yathāsugītan"ti. Tenāha "abhitthanayapajjunna" 1- "gajjitā ca vassitā cā"ti 2- ca. Tassaṃ viharāmīti tassaṃ kuṭikāyaṃ ariyavihāragabbhena iriyāpathavihārena viharāmi. Vūpasantacittoti aggaphalasamādhinā sammadeva upasantamānaso.

Evaṃ therassa anekavāraṃ kataṃ uyyojanaṃ sirasā sampaṭicchanto valāhakadevaputto ninnañca thalañca pūrento mahāvassaṃ vassāpesi.

Girimānandattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.