๔. สมุนเถรคาถา
เล่มที่ ๒๖ · ข้อ ๓๓๘ · บรรทัด ๖๓๗๒
คัดจากอรรถกถาบาลี อักษรโรมัน ตัวบทจาก 84000.org
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
338. 4. Sumanattheragāthāvaṇṇanā
yaṃ patthayamānotiādikā āyasmato sumanattherassa gāthā. Kā uppatti?
ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto
@Footnote: 1 khu.jā.27/75/24 macchajātaka, khu.cariyā. 33/30/590 maccharājacariya (syā)
@2 aṅ. catukka 21/101/116 paṭhamavalāhakasutta, abhi.pu. 36/157/153
@catukkapuggalapaññatti Ito pañcanavute kappe buddhasuññe loke kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekaṃ paccekabuddhaṃ byādhitaṃ disvā harītakaṃ adāsi. So tena puññakammena deva- manussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kosalaraṭṭhe gahapatikule nibbattitvā sumanoti laddhanāmo sukhena vaḍḍhi. Tassa pana mātulo pabbajitvā arahā hutvā araññe viharanto sumane vayappatte taṃ pabbājetvā caritānukūlaṃ kammaṭṭhānaṃ adāsi. So tattha yogakammaṃ karonto cattāri jhānāni pañca ca abhiññāyo nibbattesi. Athassa thero vipassanāvidhiṃ ācikkhi, so ca na cireneva vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahatte patiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ apadāne 1-:-
"harītakaṃ āmalakaṃ ambajambuvibhītakaṃ
kolaṃ bhallātakaṃ billaṃ sayameva harāmahaṃ.
Disvāna pabbhāragataṃ jhāyiṃ jhānarataṃ muniṃ
ābādhena āpīḷentaṃ addhaniyaṃ 2- mahāmuniṃ.
Harītakaṃ gahetvāna sayambhussa adāsahaṃ
khādamattamhi bhesajje byādhi passambhi tāvade.
Pahīnadaratho buddho anumodamakāsi me
bhesajjadāneniminā byādhivūpasamena ca.
Devabhūto manusso vā jāto vā aññajātiyā
sabbattha sukhito hotu mā ca te byādhimāgamā.
Idaṃ vatvāna sambuddho sayambhū aparājito
nabhaṃ abbhuggamī dhīro haṃsarājāva ambare.
Yato harītakaṃ dinnaṃ sayambhussa mahesino
imaṃ jātiṃ upādāya byādhi me nupapajjatha.
@Footnote: 1 khu.apa. 33/28/51 harītakidāyakattherāpadāna (syā) 2 cha.Ma. adutīyaṃ
Ayaṃ pacchimako mayhaṃ carimo vattate bhavo
tisso vijjā sacchikatā kataṃ buddhassa sāsanaṃ.
Catunnavutito kappe bhesajjamadadiṃ tadā
duggatiṃ nābhijānāmi bhesajjassa idaṃ phalaṃ.
Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. Kataṃ buddhassa sāsanan"ti
arahatte pana patiṭṭhito ekadivasaṃ mātulattherassa upaṭṭhānaṃ agamāsi. Taṃ thero adhigamaṃ pucchi, taṃ byākaronto:-
"yaṃ patthayamāno dhammesu upajjhāyo anuggahi
amataṃ abhikaṅkhantaṃ kataṃ kattabbakaṃ mayā.
Anuppatto sacchikato sayaṃ dhammo anītiho
visuddhañāṇo nikkaṅkho byākaromi tavantike.
Pubbenivāsaṃ jānāmi dibbacakkhu visodhitaṃ
sadattho me anuppatto kataṃ buddhassa sāsanaṃ.
Appamattassa me sikkhā sussutā tava sāsane
sabbe me āsavā khīṇā natthi dāni punabbhavo.
Anusāsi maṃ ariyavatā anukampi anuggahi
amogho tuyhamovādo antevāsimhi sikkhito"ti imāhi pañcahi gāthāhi sīhanādaṃ nadanto aññaṃ byākāsi.
Tattha yaṃ patthayamāno dhammesu, upajjhāyo anuggahi. Amataṃ abhikaṅkhantanti samathavipassanādīsu anavajjadhammesu yaṃ dhammaṃ mayhaṃ patthayanto ākaṅkhanto upajjhāyo amataṃ nibbānaṃ abhikaṅkhantaṃ maṃ ovādadānavasena anuggaṇhi. Kataṃ kattabbakaṃ mayāti tassa adhigamatthaṃ kattabbaṃ pariññādisoḷasavidhaṃ kiccaṃ kataṃ niṭṭhāpitaṃ mayā.
Tatoeva anuppatto adhigato catubbidhopi maggadhammo sacchikato. Sayaṃ dhammo anītihoti sayaṃ attanāyeva nibbānadhammo phaladhammo ca anītiho asandiddho atta- paccakkho kato, "itiha, iti kirā"ti pavattiyā itihasaṅkhātaṃ saṃsayaṃ samucchindantoyeva ariyamaggo pavattati. Tenāha "visuddhañāṇo nikkaṅkho"tiādi. Tattha visuddhañāṇoti sabbasaṅkilesavisuddhiyā visuddhañāṇo. Tavantiketi tava samīpe.
Sadatthoti arahattaṃ. Sikkhāti adhisīlasikkhādayo. Sussutāti pariyatti- bāhusaccassa paṭivedhabāhusaccassa ca pāripūrivasena suṭṭhu sutā. Tava sāsaneti tava ovāde anusiṭṭhiyaṃ ṭhitassa.
Ariyavatāti suvisuddhasīlādivatasamādānena. Antevāsimhi sikkhitoti tuyhaṃ samīpe ciṇṇabrahmacariyavāsatāya antevāsī sikkhitvā sikkhitaadhisīlādisikkho amhīti.
Sumanattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๓๓ จาก 84000.org
รายงานข้อผิดพลาด