๑๐. ยสทัตตเถรคาถา
เล่มที่ ๒๖ · ข้อ ๓๔๔ · บรรทัด ๖๔๔๕
คัดจากอรรถกถาบาลี อักษรโรมัน ตัวบทจาก 84000.org
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
344. 10. Yasadattattheragāthāvaṇṇanā
upārambhacittotiādikā āyasmato yasadattattherassa gāthā. Kā uppatti?
ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacini. Tathā hesa padumuttarassa 1- bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbattitvā brāhmaṇānaṃ vijjāsippesu nipphattiṃ gato kāme pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā araññe viharanto ekadivasaṃ satthāraṃ disvā pasannamānaso añjaliṃ paggayha abhitthavi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde mallaraṭṭhe mallarājakule nibbattitvā yasadattoti laddhanāmo vayappatto takkasilaṃ gantvā sabbasippāni sikkhitvā sabhiyena paribbājakena saddhiṃyeva cārikaṃ caramāno anupubbena sāvatthiyaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā sabhiyena puṭṭhapañhesu vissajjiyamānesu sayaṃ
@Footnote: 1 Sī.,i. upacinanto padumuttarassa Otārāpekkho suṇanto nisīdi "samaṇassa gotamassa vāde dosaṃ dassāmī"ti. Athassa bhagavā cittācāraṃ ñatvā sabhiyasuttadesanāvasāne 1- ovādaṃ dento:-
"upārambhacitto dummedho suṇāti jinasāsanaṃ
ārakā hoti saddhammā nabhaso paṭhavī yathā.
Upārambhacitto dummedho suṇāti jinasāsanaṃ
parihāyati saddhammā kāḷapakkheva candimā.
Upārambhacitto dummedho suṇāti jinasāsanaṃ
parisussati saddhamme maccho appodake yathā.
Upārambhacitto dummedho suṇāti jinasāsanaṃ
na virūhati saddhamme khette bījaṃva pūtikaṃ.
Yo ca tuṭṭhena 2- cittena suṇāti jinasāsanaṃ
khepetvā āsave sabbe sacchikatvā akuppataṃ
pappuyya paramaṃ santiṃ parinibbātināsavo"ti imā pañca gāthā abhāsi.
Tattha upārambhacittoti sārambhacitto, dosāropanādhippāyoti attho. Dummedhoti nippañño. Ārakā hoti saddhammāti so tādiso puggalo nabhaso viya paṭhavī 3- paṭipattisaddhammatopi dūre hoti, pageva paṭivedhasaddhammato. "na tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāsī"tiādinā 4- viggāhikakathaṃ anuyuttassa kuto santanipuṇo paṭipattisaddhammo.
Parihāyati saddhammāti navavidhalokuttaradhammato pubbabhāgiyasaddhādisaddhammatopi nihīyati. 5- Parisussatīti visussati kāyacittānaṃ pīṇanarasassa pītipāmojjādikusala- dhammassābhāvato. Na virūhatīti viruḷhiṃ vuḍḍhiṃ na pāpuṇāti. Pūtikanti gomayalepadānā- diabhāvena pūtibhāvaṃ pattaṃ.
@Footnote: 1 khu.sutta. 25/516-553/432-442 sabhiyasutta 2 pāli. guttena
@3 Sī.,i. nabho viya pathaviyā 4 dī.Sī. 9/18/8 brahmajālasutta 5 Sī.,i. parihāyati
Tuṭṭhena cittenāti itthambhūtalakkhaṇe karaṇavacanaṃ, attamano pamudito hutvāti attho. Khepetvāti samucchinditvā. Akuppatanti arahattaṃ. Pappuyyāti pāpuṇitvā. Paramaṃ santinti anupādisesaṃ nibbānaṃ. Tadadhigamo 1- cassa kevalaṃ kālāgamanameva, 2- na kocividhoti 3- taṃ dassetuṃ vuttaṃ "parinibbātināsavo"ti.
Evaṃ satthārā ovadito saṃvegajāto pabbajitvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā na cirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne 4-:-
"kaṇikāraṃva jalitaṃ dīparukkhaṃva jotitaṃ
kañcanaṃva virocantaṃ addasaṃ dvipaduttamaṃ.
Kamaṇḍaluṃ ṭhapetvāna vākacīrañca kuṇḍikaṃ
ekaṃsaṃ ajinaṃ katvā buddhaseṭṭhaṃ thaviṃ ahaṃ.
Tamandhakāraṃ vidhamaṃ mohajālasamākulaṃ
ñāṇālokaṃ dassetvāna nittiṇṇosi mahāmuni.
Samuddharasimaṃ lokaṃ sabbāvantamanuttaraṃ
ñāṇe te upamā natthi yāvatā jagato gati.
Tena ñāṇena sabbaññū iti buddho 5- pavuccati
vandāmi taṃ mahāvīraṃ sabbaññutamanāvaraṃ.
Satasahassito kappe buddhaseṭṭhaṃ thaviṃ ahaṃ
duggatiṃ nābhijānāmi ñāṇatthavāyidaṃ phalaṃ.
Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. Kataṃ buddhassa sāsanan"ti
arahattaṃ pana patvā aññaṃ byākarontopi thero imāeva gāthā abhāsi.
Yasadattattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
@Footnote: 1 Sī. tadadhigame 2 Sī. vūpasamanameva 3 Ma. visuddhoti
@4 khu.apa. 33/24/48 ñāṇatthavikattherāpadāna (syā) 5 pāli. sabbaññūti
ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๓๓ จาก 84000.org
รายงานข้อผิดพลาด