๓. มหานาคเถรคาถา

349. 3. Mahānāgattheragāthāvaṇṇanā

yassa sabrahmacārīsūtiādikā āyasmato mahānāgattherassa gāthā. Kā uppatti?

ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinanto kakusandhassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ kakusandhaṃ bhagavantaṃ araññaṃ ajjhogāhetvā aññatarasmiṃ rukkhamūle jhānasukhena nisinnaṃ disvā pasannamānaso tassa dāḷimaphalaṃ 3- adāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sākete madhuvāseṭṭhassa nāma brāhmaṇassa putto hutvā nibbatti, mahānāgotissa nāmaṃ ahosi. So viññutaṃ patto bhagavati sākete

@Footnote: 1 cha.Ma. ekanavutito 2 cha.Ma. osadhamadāsahaṃ 3 Sī.,i. dāḍimaphalaṃ Añjanavane viharanto āyasmato gavampatittherassa pāṭihāriyaṃ disvā paṭiladdhasaddho therasseva santike pabbajitvā tassovāde ṭhatvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne 1-:-

"kakusandho mahāvīro sabbadhammāna pāragū

gaṇamhā vūpakaṭṭho so agamāsi vanantaraṃ.

Bījamiñjaṃ gahetvāna latāya āvuṇiṃ 2- ahaṃ

bhagavā tamhi samaye jhāyate pabbatantare.

Disvānahaṃ devadevaṃ vippasannena cetasā

dakkhiṇeyyassa vīrassa bījamiñjamadāsahaṃ.

Imasmiṃyeva kappamhi yaṃ miñjamadadiṃ tadā

duggatiṃ nābhijānāmi bījamiñjassidaṃ phalaṃ.

Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. kataṃ buddhassa sāsanan"ti.

Arahattaṃ pana patvā vimuttisukhena viharanto thero chabbaggiye bhikkhū sabrahmacārīsu gāravaṃ akatvā viharante disvā tesaṃ ovādadānavasena:-

"yassa sabrahmacārīsu gāravo nūpalabbhati

parihāyati saddhammā maccho appodake yathā.

Yassa sabrahmacārīsu gāravo nūpalabbhati

na virūhati saddhamme khette bījaṃva pūtikaṃ.

Yassa sabrahmacārīsu gāravo nūpalabbhati

ārakā hoti nibbānā dhammarājassa sāsane.

Yassa sabrahmacārīsu gāravo upalabbhati

na vihāyati saddhammā maccho bahodake 3- yathā.

@Footnote: 1 khu.apa. 33/31/56 vibhedakabījiyattherāpadāna (syā) 2 pāli. ācariṃ

@3 cha.Ma. bavhodake

Yassa sabrahmacārīsu gāravo upalabbhati

so virūhati saddhamme khette bījaṃva bhaddakaṃ.

Yassa sabrahmacārīsu gāravo upalabbhati

santike hoti nibbānaṃ dhammarājassa sāsane"ti imā cha gāthā abhāsi.

Tattha sabrahmacārīsūti samānaṃ brahmaṃ sīlādidhammaṃ carantīti sabrahmacārino, sīladiṭṭhisāmaññagatā sahadhammikā, tesu. Gāravoti garubhāvo sīlādiguṇanimittaṃ garukaraṇaṃ. Nūpalabbhatīti na vijjati na pavattati, na upatiṭṭhatīti attho. Nibbānāti kilesānaṃ nibbāpanato kilesakkhayāti attho. Dhammarājassāti satthuno. Satthā hi sadevakaṃ lokaṃ yathārahaṃ lokiyalokuttarena dhammena rañjeti tosetīti dhammarājā. Ettha ca "dhammarājassa sāsane"ti iminā nibbānaṃ nāma dhammarājasseva sāsane, na aññattha. Tattha yo sabrahmacārīsu gāravarahito, so yathā nibbānā ārakā hoti, tathā dhammarājassa sāsanatopi ārakā hotīti dasseti. Bahodaketi bahu udake.

Santike hoti nibbānanti nibbānaṃ tassa santike samīpeeva hoti. Sesaṃ vuttanayameva. Imāeva ca therassa aññābyākaraṇagāthā ahesuṃ.

Mahānāgattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.