๙. เชนตปุโรหิตปุตตเถรคาถา

355. 9. Jentapurohitaputtattheragāthāvaṇṇanā 2-

jātimadena mattohantiādikā āyasmato jentattherassa gāthā. Kā uppatti?

ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kosalarañño purohitassa putto hutvā nibbatti, tassa jentoti nāmaṃ ahosi. So vayappatto jātimadena bhogaissariyarūpamadena ca matto aññe hīḷento garuṭṭhāniyānampi apacitiṃ akaronto mānathaddho vicarati. So ekadivasaṃ satthāraṃ mahatiyā parisāya parivutaṃ dhammaṃ desentaṃ disvā upasaṅkamanto "sace maṃ samaṇo gotamo paṭhamaṃ ālapissati, ahampi ālapissāmi. No ce,

@Footnote: 1 Sī. kammavipākā vipallāsiyanti, i. kammavipākavipallāsiyanti

@2 cha.Ma. purohitaputtajentattheragāthāvaṇṇanā Nālapissāmī"ti cittaṃ uppādetvā upasaṅkamitvā ṭhito bhagavati paṭhamaṃ anālapante sayampi mānena anālapitvā gamanākāraṃ dassesi. Taṃ bhagavā:-

"na mānaṃ brāhmaṇa sādhu atthi kassīdha brāhmaṇa

yena atthena āgañchi tamevamanubrūhaye"ti 1- gāthāya ajjhabhāsi. So "cittaṃ me samaṇo gotamo jānātī"ti abhippasanno bhagavato pādesu sirasā nipatitvā paramanipaccākāraṃ katvā:-

"kesu na mānaṃ kayirātha kesu cassa sagāravo

kyassa apacitā assu kyassu sādhu supūjitā"ti 1- pucchi. Tassa bhagavā:-

"mātari pitari cāpi attho jeṭṭhamhi bhātari

ācariyena catutthamhi samaṇabrāhmaṇesu ca.

Tesu na mānaṃ kayirātha tesu assa sagāravo

tyassa apacitā assu tyassu sādhu supūjitā.

Arahante sītibhūte katakicce anāsave

nihacca mānaṃ atthaddho te namasse anuttare"ti 1- pañhaṃ vissajjento dhammaṃ desesi. So tāya desanāya sotāpanno hutvā pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto arahattaṃ patvā attano paṭipattikittanamukhena aññaṃ byākaronto:-

"jātimadena mattohaṃ bhogaissariyena ca

saṇṭhānavaṇṇarūpena madamatto acārihaṃ.

Nāttano samakaṃ kañci atirekañca maññisaṃ

atimānahato bālo patthaddho ussitaddhajo.

@Footnote: 1 saṃ.sagā. 15/201/214 mānatthaddhasutta

Mātaraṃ pitarañcāpi aññepi 1- garusammate

na kañci abhivādesiṃ mānatthaddho anādaro.

Disvā vināyakaṃ aggaṃ sārathīnaṃ varuttamaṃ

tapantamiva ādiccaṃ bhikkhusaṃghapurakkhataṃ.

Mānaṃ madañca chaḍḍetvā vippasannena cetasā

sirasā abhivādesiṃ sabbasattānamuttamaṃ.

Atimāno ca omāno pahīnā susamūhatā

asmimāno samucchinno sabbe mānavidhā hatā"ti imā gāthā abhāsi.

Tattha jātimadena mattohanti ahaṃ udicce 2- brāhmaṇakule nibbatto, "na mādiso ubhato sujāto añño atthī"ti kulamānena matto mānathaddho acārinti 3- yojanā. Bhogaissariyena cāti vibhavena ādhipaccena ca hetubhūtena bhogasampadañca issariyasampadañca paṭicca uppannamadena matto ahaṃ acārinti yojanā. Saṇṭhāna- vaṇṇarūpenāti saṇṭhānaṃ ārohapariṇāhasampatti, vaṇṇo odātasāmatādichavisampatti, rūpaṃ aṅgapaccaṅgasobhā. Idhāpi vuttanayena yojanā veditabbā. Madamattoti vuttappakārato aññenapi madena matto.

Nāttano samakaṃ kañcīti attano samakaṃ sadisaṃ jātiādīhi samānaṃ atirekaṃ vā kañci na maññisaṃ na maññiṃ, mayā samānampi na maññiṃ, kuto tato adhikataranti 4- adhippāyo. Atimānahato bāloti bālo ahaṃ tato 5- bālabhāvato atimānena khatūpahatakusalācāro, tatoeva patthaddho ussitaddhajo thambhavasena garūnampi nipaccakārassa akaraṇato bhusaṃ thaddho anonamanathaddhajāto ussitamānaddhajo.

@Footnote: 1 pāli. athopi 2 Sī.,i. uditodite 3 i. avacārinti 4 cha.Ma. kuto adhikanti

@5 Sī. atimānahato bāloti tato, i. atimānahato bāloti hataṃ tato

Vuttamevatthaṃ pākaṭataraṃ kātuṃ "mātaran"tiādi vuttaṃ. Tattha aññeti jeṭṭhabhātu- ādike samaṇabrāhmaṇe ca. Garusammateti garūti sammate garuṭṭhāniye. Anādaroti ādararahito.

Disvā vināyakaṃ agganti evaṃ mānathaddho hutvā vicaranto diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthehi veneyyānaṃ vinayanato sayambhutāya nāyakabhāvato ca vināyakaṃ. Sadevake loke sīlādiguṇehi seṭṭhabhāvato aggaṃ. Purisadammānaṃ accantatāya damanato sārathīnaṃ varuttamaṃ ativiya uttamaṃ byāmappabhādiobhāsena ādiccamiva tapantaṃ obhāsantaṃ bhikkhusaṃghapurakkhataṃ dhammaṃ desentaṃ sabbasattānaṃ uttamaṃ satthāraṃ disvā buddhānubhāvena santajjito "ahameva seṭṭho, aññe hīnā"ti pavattamānaṃ bhogamadādimadañca 1- chaḍḍetvā pahāya vippasannena cetasā sirasā abhivādesinti yojanā. Kathaṃ panāyaṃ mānathaddho samāno satthu dassanamattena mānaṃ pahāsīti? na kho panetaṃ evaṃ Daṭṭhabbaṃ. Satthu dassanamattena mānaṃ na pahāsi "na mānaṃ brāhmaṇa sādhū"ti 2- ādikāya pana desanāya mānaṃ pahāsi. Taṃ sandhāya vuttaṃ "mānaṃ madañca chaḍḍetvā, vipassannena cetasā. Sirasā abhivādesin"ti. Vippasannena cetasāti ca itthambhūtalakkhaṇe karaṇavacanaṃ daṭṭhabbaṃ.

"ahameva seṭṭho"ti pavatto māno atimāno. "ime pana nihīnā"ti aññe hīnato dahantassa māno "omāno"ti vadanti. "seyyohamasmī"ti pana aññaṃ atikkamitvā attānaṃ seyyato dahantassa pavatto seyyamāno atimāno. "hīnohamasmī"ti pavatto hīnamāno omāno. Pahīnā susamūhatāti heṭṭhimamaggehi pahīnā hutvā aggamaggena suṭṭhu samugghāṭitā. Asmimānoti "esohamasmī"ti khandhe "ahan"ti gahaṇavasena pavattamāno. Sabbeti na kevalaṃ atimānaomānaasmimānāeva, atha kho

@Footnote: 1 Sī.,i. bhogasampadādimadañca 2 Sī.,i. mānaṃ pahāsīti tameva manubrūhayāti Seyyassa seyyamānādayo navavidhā antarabhedena anekavidhā ca sabbe mānavidhā mānakoṭṭhāsā hatā aggamaggena samugghāṭitāti.

Jentapurohitaputtattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.