๒. สิริมิตตเถรคาถา
เล่มที่ ๒๖ · ข้อ ๓๖๗ · บรรทัด ๖๘๒๙
คัดจากอรรถกถาบาลี อักษรโรมัน ตัวบทจาก 84000.org
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
367. 2. Sirimittattheragāthāvaṇṇanā
akkodhanotiādikā āyasmato sirimittattherassa gāthā. Kā uppatti?
ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinitvā imasmiṃ buddhuppāde rājagahe mahaddhanakuṭumbikassa putto hutvā nibbatti, sirimittoti laddhanāmo. Tassa kira mātā siriguttassa bhaginī. Tassa vatthu dhammapadavaṇṇanāyaṃ āgatameva. So siriguttassa bhāgineyyo sirimitto vayappatto satthu dhanapāladamane laddhappasādo pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto na cirasseva arahattaṃ patto ekadivasaṃ pāṭimokkhaṃ uddisituṃ āsanaṃ abhiruhitvā cittabījaniṃ gahetvā nisinno bhikkhūnaṃ dhammaṃ kathesi. Kathento ca uḷāratare guṇe vibhajitvā dassento:-
"akkodhanonupanāhī amāyo rittapesuṇo
sa ve tādisako bhikkhu evaṃ pecca na socati.
Akkodhanonupanāhī amāyo rittapesuṇo
guttadvāro sadā bhikkhu evaṃ pecca na socati.
Akkodhanonupanāhī amāyo rittapesuṇo
kalyāṇasīlo yo 1- bhikkhu evaṃ pecca na socati.
Akkodhanonupanāhī amāyo rittapesuṇo
kalyāṇamitto yo 1- bhikkhu evaṃ pecca na socati.
Akkodhanonupanāhī amāyo rittapesuṇo
kalyāṇapañño yo 1- bhikkhu evaṃ pecca na socati.
Yassa saddhā tathāgate acalā supatiṭṭhitā
sīlañca yassa kalyāṇaṃ ariyakantaṃ pasaṃsitaṃ.
@Footnote: 1 cha.Ma. so
Saṃghe pasādo yassatthi ujubhūtañca dassanaṃ
adaliddoti taṃ āhu amoghantassa jīvitaṃ.
Tasmā saddhañca sīlañca pasādaṃ dhammadassanaṃ
anuyuñjetha medhāvī saraṃ buddhāna sāsanan"ti imā gāthā abhāsi.
Tattha akkodhanoti akujjhanasīlo. Upaṭṭhite hi kodhuppattinimitte adhivāsanakhantiyaṃ ṭhatvā kopassa anuppādako. Anupanāhīti na upanāhako, parehi kataṃ aparādhaṃ paṭicca "akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me"tiādinā 1- kodhassa anupanayhanasīlo. Santadosapaṭicchādanalakkhaṇāya māyāya abhāvato amāyo. Pisuṇa- vācāvirahitato rittapesuṇo. Sa ve tādisako bhikkhūti so tathārūpo tathājātiko yathāvuttaguṇasamannāgato bhikkhu. Evaṃ yathāvuttapaṭipattiyā pecca paraloke na socati sokanimittassa abhāvato. Cakkhudvārādayo kāyadvārādayo ca guttā pihitā saṃvutā etassāti guttadvāro. Kalyāṇasīloti sundarasīlo suvisuddhasīlo. Kalyāṇa- mittoti:-
"piyo garubhāvanīyo vattā ca vacanakkhamo
gambhīrañca kathaṃ kattā no caṭṭhāne niyojaye"ti 2- evaṃ vibhāvitalakkhaṇo kalyāṇamitto etassāti kalyāṇamitto. Kalyāṇapaññoti sundarapañño. Yadipi paññā nāma asundarā natthi. Niyyānikāya pana paññāya vasena evaṃ vuttaṃ.
Evamettha kodhādīnaṃ vikkhambhanavasena samucchedavasena ca akkodhanādimukhena puggalādhiṭṭhānāya gāthāya sammāpaṭipattiṃ dassetvā idāni
@Footnote: 1 khu.dhamMa. 25/3-4/15 tissattheravatthu, vinaYu.mahā. 5/464/246 kosambikakkhandhaka,
@Ma.upari. 14/237/203 upakkilesasutta 2 aṅ.sattaka. 23/34/33 dutiyasakhasutta (syā) Nipphattitalokuttarasaddhādike uddharitvā 1- puggalādhiṭṭhānāyaeva gāthāya sammā- paṭipattiṃ dassento "yassa saddhā"tiādimāha. Tassattho:- yassa puggalassa tathāgate sammāsambuddhe "itipi so bhagavā"tiādinayappavattā maggenāgatasaddhā tatoeva acalā avikampā suṭṭhu patiṭṭhitā. "atthī"ti padaṃ ānetvā sambandhitabbaṃ. Ariyakantanti ariyānaṃ kantaṃ piyāyitaṃ bhavantarepi avijahanato. Pasaṃsitanti buddhādīhi pasaṭṭhaṃ, vaṇṇitaṃ thomitaṃ atthīti yojanā. Taṃ panetaṃ sīlaṃ gahaṭṭhasīlaṃ pabbajitasīlanti duvidhaṃ. Tattha gahaṭṭhasīlaṃ nāma pañcasikkhāpadasīlaṃ, yaṃ gahaṭṭhena rakkhituṃ sakkā. Pabbajitasīlaṃ nāma dasasikkhāpadasīlaṃ upādāya sabbaṃ catupārisuddhisīlaṃ, tayidaṃ sabbampi akhaṇḍādibhāvena aparāmaṭṭhatāya "kalyāṇan"ti veditabbaṃ.
Saṃghe pasādo yassatthīti "supaṭipanno bhagavato sāvakasaṃgho"tiādinā ariyasaṃghe pasādo saddhā yassa puggalassa atthi acalo suppatiṭṭhitoti ānetvā yojetabbaṃ. Ujubhūtañca dassananti diṭṭhivaṅkābhāvato kilesavaṅkābhāvato ca ujubhūtaṃ akuṭilaṃ ajimha kammassakatādassanañceva sapaccayanāmarūpadassanañcāti duvidhampi dassanaṃ yassa atthi acalaṃ suppatiṭṭhitanti yojanā. Adaliddoti taṃ āhu saddhādhanaṃ sīladhanaṃ sutadhanaṃ cāgadhanaṃ paññādhananti imesaṃ suvisuddhānaṃ dhanānaṃ atthitāya "adaliddo"ti taṃ tādisaṃ puggalaṃ buddhādayo ariyā āhu. Amoghaṃ tassa jīvitaṃ tassa tathārūpassa jīvitaṃ diṭṭhadhammikādiatthādhigamena amoghaṃ avañjhaṃ, saphalamevāti āhūti attho.
Tasmāti yasmā yathāvuttasaddhādiguṇasamannāgato puggalo "adaliddo amogha- jīvito"ti vuccati, tasmā ahampi tathārūpo bhaveyyanti. Saddhañca .pe. Sāsananti "sabbapāpassa akaraṇan"tiādinā 2- vuttaṃ buddhānaṃ sāsanaṃ anussaranto kulaputto vuttappabhedaṃ saddhañceva sīlañca dhammadassanahetukaṃ dhamme sunicchayā vimokkhabhūtaṃ pasādañca anuyuñjeyya vaḍḍheyyāti.
@Footnote: 1 Sī.,i. nibbinditaṃ lokiyasaddhādito uddharitvā lokuttarasaddhādike
@patiṭṭhapetvā 2 khu.dhamMa. 25/183/49 ānandattherapañhavatthu,
@dī.mahā. 10/90/43 mahāpadānasutta
Evaṃ thero bhikkhūnaṃ dhammadesanāmukhena attani vijjamāne guṇe pakāsento aññaṃ byākāsi.
Sirimittattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๓๓ จาก 84000.org
รายงานข้อผิดพลาด