๑. นันทาเถรีคาถา

2. Dukanipāta

420. 1. Abhirūpanandātherīgāthāvaṇṇanā

dukanipāte āturaṃ asuciṃ pūtintiādikā abhirūpanandāya sikkhamānāya gāthā.

Ayaṃ kira vipassissa bhagavato kāle bandhumatīnagare gahapatimahāsālassa dhītā hutvā satthu santike dhammaṃ sutvā saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhitā satthari parinibbute dhātucetiyaṃ 1- ratanapaṭimaṇḍitena suvaṇṇacchattena pūjaṃ katvā kālaṃ katvā sagge nibbattitvā aparāparaṃ sugatīsuyeva 2- saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde kapilavatthunagare khemakassa sakkassa aggamahesiyā kucchismiṃ nibbatti, nandātissā nāmaṃ ahosi. Sā attabhāvassa ativiya rūpasobhaggappattiyā abhirūpā dassanīyā pāsādikā abhirūpanandā nāmātveva paññāyittha. Tassā vayappattāya vāreyyadivaseyeva 3- paramabhūto 4- sakyakumāro kālamakāsi. Atha naṃ mātāpitaro akāmaṃ pabbājesuṃ.

Sā pabbajitvāpi rūpaṃ nissāya uppannamadā "satthā rūpaṃ vivaṇṇeti garahati anekapariyāyena rūpe ādīnavaṃ dassetī"ti buddhupaṭṭhānaṃ na gacchati. Bhagavā tassā ñāṇaparipākaṃ ñatvā mahāpajāpatiṃ āṇāpesi "sabbāpi bhikkhuniyo paṭipāṭiyā ovādaṃ gahituṃ āgacchantū"ti. Sā attano vāre sampatte aññaṃ pesesi. Bhagavā "vāre sampatte attanāva āgantabbaṃ, na aññā pesetabbā"ti āha. Sā satthu āṇaṃ laṅghituṃ asakkontī bhikkhunīhi saddhiṃ buddhupaṭṭhānaṃ agamāsi. Bhagavā iddhiyā ekaṃ abhirūpaṃ itthirūpaṃ māpetvā puna jarājiṇṇaṃ dassetvā saṃvegaṃ uppādetvā:-

"āturaṃ asuciṃ pūtiṃ passa nande samussayaṃ

asubhāya cittaṃ bhāvehi ekaggaṃ susamāhitaṃ.

@Footnote: 1 Sī. ratanacetiyaṃ 2 ka. sugatiyaṃyeva 3 i. dhareyyadivaseyeva 4 cha.Ma. varabhūto

Animittañca bhāvehi mānānussayamujjaha

tato mānābhisamayā upasantā carissasī"ti imā dve gāthā abhāsi. Tāsaṃ attho heṭṭhā vuttanayo eva. Gāthāpariyosāne abhirūpanandā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne 1-:-

"nagare 2- aruṇavatiyā aruṇo nāma khattiyo 2-

tassa rañño ahuṃ bhariyā ekajjhaṃ cārayāmahaṃ.

Rahogatā nisīditvā evaṃ cintesahaṃ tadā

ādāya gamanīyaṃ hi kusalaṃ natthi me kataṃ.

Mahābhitāpaṃ kaṭukaṃ ghorarūpaṃ sudāruṇaṃ

nirayaṃ nūna gacchāmi ettha me natthi saṃsayo.

Evāhaṃ cintayitvāna pahaṃsetvāna mānasaṃ

rājānaṃ upagantvāna idaṃ vacanamabraviṃ.

Itthī nāma mayaṃ deva purisānugatā sadā

ekaṃ me samaṇaṃ dehi bhojayissāmi khattiya.

Adāsi me mahārājā 3- samaṇaṃ bhāvitindriyaṃ

tassa pattaṃ gahetvāna paramannena pūrayiṃ.

Pūrayitvā paramannaṃ sahassagghanakenahaṃ

vatthayugena chādetvā adāsiṃ tuṭṭhamānasā.

Tena kammena sukatena cetanāpaṇidhīhi ca

jahitvā mānusaṃ dehaṃ tāvatiṃsamagacchahaṃ.

@Footnote: 1 natthidaṃ pāḷiyaṃ, aṭṭhuppattiyā ca na sameti, abhirūpanandātherīapadānampana atthi,

@aṭṭhuppattiyā ca sameti, khu.apa. 33/57/413 2-2 cha.Ma. nagare bandhumatiyā bandhumā

@nāma khattiyo 3 Sī. tadā rājā

Sahassaṃ devarājūnaṃ mahesittamakārayiṃ

sahassaṃ cakkavattīnaṃ mahesittamakārayiṃ.

Padesarajjaṃ vipulaṃ gaṇanāto asaṅkhiyaṃ

nānāvidhaṃ bahuṃ puññaṃ tassa kammaphalā 1- tato.

Uppalasseva me vaṇṇā abhirūpā sudassanā

itthī sabbaṅgasampannā abhijātā jutindhaRā.

Pacchime bhavasampatte ajāyiṃ sākiye kule

nārīsahassapāmokkhā suddhodanasutassahaṃ.

Nibbinditvā agārehaṃ pabbajiṃ anagāriyaṃ

sattamiṃ rattiṃ sampatvā catusaccaṃ apāpuṇiṃ.

Cīvarapiṇḍapātaṃ ca paccayaṃ ca senāsanaṃ

parimetuṃ na sakkomi piṇḍapātassidaṃ phalaṃ.

Yaṃ mayhaṃ purimaṃ kammaṃ kusalaṃ janitaṃ muni

tuyhatthāya mahāvīra pariciṇṇaṃ bahuṃ mayā.

Ekatiṃse ito kappe yaṃ dānamadadiṃ tadā

duggatiṃ nābhijānāmi piṇḍapātassidaṃ phalaṃ.

Duve gatī 2- pajānāmi devattaṃ atha mānusaṃ

aññaṃ gatiṃ na jānāmi piṇḍapātassidaṃ phalaṃ.

Ucce kule pajānāmi tayo sāle mahādhane

aññaṃ kulaṃ na jānāmi piṇḍapātassidaṃ phalaṃ.

@Footnote: 1 Ma. kammaphalaṃ 2 ka. gatiṃ

Bhavābhave saṃsaritvā sukkamūlena coditā

amanāpaṃ na passāmi somanassakataṃ phalaṃ.

Iddhīsu ca vasī homi dibbāya sotadhātuyā

cetopariyañāṇassa vasī homi mahāmune.

Pubbenivāsaṃ jānāmi dibbacakkhu visodhitaṃ

sabbāsavaparikkhīṇā natthi dāni punabbhavo.

Atthadhammaniruttīsu paṭibhāne tatheva ca

ñāṇaṃ mama mahāvīra uppannaṃ tava santike.

Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. Kataṃ buddhassa sāsanan"ti.

Arahattaṃ patvā pana sā sayampi udānavasena tāyeva gāthā abhāsi, idameva

cassā aññābyākaraṇaṃ ahosīti.

Abhirūpanandātherīgāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.