๗. มิตตาเถรีคาถา

426. 7. Mittātherīgāthāvaṇṇanā

cātuddasiṃ pañcadasintiādikā aparāya mittāya 1- theriyā gāthā.

Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī vipassissa bhagavato kāle khattiyakule nibbattitvā viññutaṃ patvā bandhumassa rañño antepurikā hutvā vipassissa bhagavato sāvikaṃ ekaṃ khīṇāsavattheriṃ disvā pasannamānasā hutvā tassā hatthato pattaṃ gahetvā paṇītassa khādanīyabhojanīyassa pūretvā mahagghena sāṭakayugena saddhiṃ adāsi. Sā tena puññakammena devamanussesu saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde kapilavatthusmiṃ sakyarājakule nibbattitvā viññutaṃ patvā satthu santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddhā upāsikā ahosi. Sā aparabhāge mahāpajāpatiyā 2- santike pabbajitvā vipassanāya 3- kammaṃ karontī nacirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne 4-:-

"nagare bandhumatiyā bandhumā nāma khattiyo

tassa rañño ahaṃ 5- bhariyā ekajjhaṃ cārayāmahaṃ. 6-

Rahogatā nisīditvā evaṃ cintesahaṃ tadā

ādāya gamanīyaṃ hi kusalaṃ natthi me kataṃ.

@Footnote: 1 Ma. mettāya 2 cha.Ma. mahāpajāpatigotamiyā 3 cha.Ma. katapubbakiccā vipassanāya

@4 khu.apa. 33/46/288 5 cha.Ma. ahuṃ. evamuparipi 6 ekaccaṃ vādayāmahaṃ (syā)

Mahābhitāpaṃ kaṭukaṃ ghorarūpaṃ sudāruṇaṃ

nirayaṃ nūna gacchāmi tattha me natthi saṃsayo.

Rājānaṃ upasaṅkamma 1- idaṃ vacanamabraviṃ

ekaṃ me samaṇaṃ dehi bhojayissāmi khattiya.

Adāsi me mahārājā samaṇaṃ bhāvitindriyaṃ

tassa pattaṃ gahetvāna paramannena pūrayiṃ. 2-

Pūrayitvā paramannaṃ gandhālepaṃ akāsahaṃ

jālena pidahitvāna pītacolena 3- chādayiṃ.

Ārammaṇaṃ mamaṃ etaṃ sarāmi yāvajīvitaṃ

tattha cittaṃ pasādetvā tāvatiṃsaṃ agacchahaṃ.

Tiṃsānaṃ devarājūnaṃ mahesittamakārayiṃ

manasā patthitaṃ mayhaṃ nibbatti ca yathicchitaṃ. 4-

Vīsānaṃ cakkavattīnaṃ mahesittamakārayiṃ

ocitattāva 5- hutvāna saṃsarāmi bhavābhave. 6-

Sabbabandhanamuttāhaṃ apetā me upādikā

sabbāsavaparikkhīṇā natthi dāni punabbhavo.

Ekanavutito kappe yaṃ dānamadadiṃ tadā

duggatiṃ nābhijānāmi piṇḍapātassidaṃ phalaṃ.

Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. Kataṃ buddhassa sāsanan"ti.

@Footnote: 1 upagantvā (syā) 2 tappayiṃ (syā) 3 cha.Ma. vatthayugena 4 yathicchakaṃ (syā)

@5 upacitattā (syā) 6 cha.Ma. bhavesvāhaṃ

Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā pītisomanassajātā udānavasena:-

"cātuddasiṃ pañcadasiṃ yā ca pakkhassa aṭṭhamī

pāṭihāriyapakkhañca aṭṭhaṅgasusamāgataṃ.

Uposathaṃ upāgacchiṃ devakāyābhinandinī

sājja ekena bhattena muṇḍā saṅghāṭipārutā

devakāyaṃ na patthehaṃ vineyya hadaye daran"ti imā dve gāthā abhāsi.

Tattha cātuddasiṃ pañcadasinti catuddasannaṃ pūraṇī cātuddasī, pañcadasannaṃ pūraṇī pañcadasī, taṃ cātuddasiṃ pañcadasiṃ ca, pakkhassāti sambandho. Accantasaṃyoge cetaṃ upayogavacanaṃ. Yā ca pakkhassa aṭṭhamī, tañcāti yojanā. Pāṭihāriyapakkhañcāti pariharaṇakapakkhañca cātuddasīpañcadasīaṭṭhamīnaṃ yathākkamaṃ ādito antato vā pavesaniggamavasena uposathasīlassa pariharitabbapakkhañca terasīpāṭipadasattamīnavamīsu cāti attho. Aṭṭhaṅgasusamāgatanti pāṇātipātā veramaṇīādīhi aṭṭhahi aṅgehi suṭṭhu samannāgataṃ. Uposathaṃ upāgacchinti upavāsaṃ upagamiṃ, upavasinti attho. Yaṃ sandhāya vuttaṃ:-

"pāṇaṃ na hane na cādinnamādiye

musā na bhāse na ca majjapo siyā

abrahmacariyā virameyya methunā

rattiṃ na bhuñjeyya vikālabhojanaṃ.

Mālaṃ na dhāre na ca gandhamācare

mañce chamāyaṃva sayetha santhate

Etaṃ hi aṭṭhaṅgikamāhuposathaṃ

buddhena dukkhantagunā pakāsitan"ti. 1-

Devakāyābhinandinīti tatrūpapattiākaṅkhāvasena cātumahārājikādiṃ devakāyaṃ abhipatthentī uposathaṃ upāgacchinti yojanā. Sājja ekena bhattenāti sā ahaṃ ajja imasmiṃyeva divase ekena bhattabhojanakkhaṇena. Muṇḍā saṅghāṭipārutāti muṇḍitakesā saṅghāṭipārutasarīrā ca hutvā pabbajitāti attho. Devakāyaṃ na patthehanti aggamaggassāpi 2- adhigatattā kañci devanikāyaṃ ahaṃ na patthaye. Tenevāha "vineyya hadaye daran"ti, cittagataṃ kilesadarathaṃ samucchedavasena vinetvāti attho. Idameva cassā aññābyākaraṇaṃ ahosi.

Mittātherīgāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.