๕. อุพพิริเถรีคาถา

434. 5. Ubbirītherīgāthāvaṇṇanā

amma jīvātiādikā ubbiriyā theriyā gāthā.

Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbattitvā viññutaṃ pattā ekadivasaṃ mātāpitūsu maṅgalaṃ anubhavituṃ gehantaragatesu adutiyā sayaṃ gehe ohīnā upakaṭṭhāya velāya bhagavato sāvakaṃ ekaṃ khīṇāsavattheraṃ gehadvārasamīpena gacchantaṃ disvā bhikkhaṃ dātukāmā "bhante idha pavisathā"ti vatvā there gehaṃ paviṭṭhe pañcapatiṭṭhitena theraṃ vanditvā gonakādīhi āsanaṃ paññāpetvā adāsi. Nisīdi thero paññatte āsane. Sā pattaṃ gahetvā piṇḍapātassa pūretvā therassa hatthe ṭhapesi. Thero anumodanaṃ katvā pakkāmi. Sā tena puññakammena tāvatiṃsesu nibbattitvā tattha yāvatāyukaṃ uḷāradibbasampattiṃ anubhavitvā tato cutā sugatīsuyeva saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ gahapatimahāsālakule nibbattitvā ubbirīti laddhanāmā abhirūpā dassanīyā pāsādikā ahosi. Sā Vayappattakāle kosalaraññā attano gehaṃ nītā katipayasaṃvaccharātikkamena ekaṃ dhītaraṃ labhi, tassā jīvantīti nāmaṃ akaṃsu. Rājā tassā dhītaraṃ disvā tuṭṭhamānaso ubbiriyā abhisekaṃ adāsi. Dhītā panassā ādhāvitvā paridhāvitvā vicaraṇakāle kālamakāsi. Mātā yattha tassā sarīranikkhepo kato, taṃ susānaṃ gantvā divase divase paridevati. Ekadivasaṃ satthu santikaṃ gantvā vanditvā thokaṃ nisīditvā gatā aciravatīnadiyā tīre ṭhatvā dhītaraṃ ārabbha paridevati. Satthā taṃ disvā gandhakuṭiyaṃ yathānisinnova attānaṃ dassetvā "kasmā vippalapasī"ti pucchi. Mama dhītaraṃ ārabbha vippalapāmi bhagavāti. Imasmiṃ susāne jhāpitā tava dhītaro caturāsītisahassamattā, tāsaṃ kataraṃ sandhāya vippalapasīti. Tāsaṃ taṃ taṃ āḷāhanaṭṭhānaṃ dassetvā:-

"amma jīvāti vanamhi kandasi attānaṃ adhigaccha ubbiri

cullāsītisahassāni sabbā jīvasanāmikā

etamhāḷāhane daḍḍhā tāsaṃ kamanusocasī"ti upaḍḍhagāthamāha. 1-

Tattha amma jīvāti mātupacāranāmena dhītuyā ālapanaṃ, idañcassā vippalapanākāradassanaṃ. Vanamhi kandasīti vanamajjhe paridevasi. Attānaṃ adhigaccha ubbirīti ubbiri tava attānameva tāva bujjhassu yāthāvato jānāhi. Cullāsītisahassānīti caturāsītisahassāni. Sabbā jīvasanāmikāti tā sabbāpi jīvanti, yā samānanāmikā. 2- Etamhāḷāhane daḍḍhāti etamhi susāne jhāpitā. Tāsaṃ kamanusocasīti tāsu jīvantīnāmāsu caturāsītisahassamattāsu kaṃ sandhāya tvaṃ anusocasi anusokaṃ āpajjasīti evaṃ satthārā dhamme desite desanānusārena ñāṇaṃ pesetvā vipassanaṃ ārabhitvā satthu desanāvilāsena attano ca hetusampattiyā yathāṭhitāva 3- vipassanaṃ ussukkāpetvā maggapaṭipāṭiyā aggaphale arahatte patiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ apadāne 4-:-

@Footnote: 1 Sī. diyaḍḍhgāthamāha, cha.Ma. saupaḍḍhagāthamāha 2 Sī. ekanāmikā

@3 cha.Ma. yathāṭhātāva 4 khu.apa. 33/37/302

"nagare haṃsavatiyā ahosiṃ mālikā 1- tadā

mātā ca me pitā ceva kammantaṃ agamaṃsu te.

Majjhantikamhi sūriye addasaṃ samaṇaṃ ahaṃ

vīthiyā anugacchantaṃ āsanaṃ paññapesahaṃ.

Gonakacittakādīhi 2- paññāpetvāhamāsanaṃ 3-

pasannacittā sumanā idaṃ vacanamabraviṃ.

Santattā kuthitā 4- bhūmi sūro majjhantike ṭhito

mālutā ca na vāyanti kālo cevatthamehiti. 5-

Paññattamāsanamidaṃ tavatthāya mahāmuni

anukampaṃ upādāya nisīda mama āsane.

Nisīdi tattha samaṇo sudanto suddhamānaso

tassa pattaṃ gahetvāna yathārandhaṃ adāsahaṃ.

Tena kammena sukatena cetanāpaṇidhīhi ca

jahitvā mānusaṃ dehaṃ tāvatiṃsaṃ agañchahaṃ.

Tattha me sukataṃ byamhaṃ āsanena sunimmitaṃ

saṭṭhiyojanamubbedhaṃ tiṃsayojanavitthataṃ.

Soṇṇamayā maṇimayā athopi phalikāmayā

lohitaṅkamayā ceva pallaṅkā vividhā mama.

Tūlikāvikatikāhi kaṭṭhissacittakāhi ca 6-

uddhaṃ ekantalomi ca pallaṅkā me susaṇṭhitā.

@Footnote: 1 cha.Ma. bālikā 2 cha.Ma. gonakāvikatikāhi 3 cha.Ma. paññāpetvā mamāsanaṃ

@4 ka. kaṭhitā 5 cha.Ma. cevetthamehiti 6 kaṭissācittakāhi ca (syā)

Yadā icchāmi gamanaṃ hāsakhiḍḍāsamappitā

saha pallaṅkaseṭṭhena gacchāmi mama patthitaṃ.

Asītidevarājūnaṃ mahesittamakārayiṃ

sattaticakkavattīnaṃ mahesittamakārayiṃ.

Bhavābhave saṃsarantī mahābhogaṃ labhāmahaṃ

bhoge me ūnatā natthi ekāsanaphalaṃ idaṃ. 1-

Duve bhave saṃsarāmi devatte atha mānuse

aññe bhave na jānāmi ekāsanaphalaṃ idaṃ.

Duve kule pajāyāmi khattiye cāpi brāhmaṇe

uccākulikā 2- sabbattha ekāsanaphalaṃ idaṃ.

Domanassaṃ na jānāmi cittasantāpanaṃ mama

vevaṇṇiyaṃ na jānāmi ekāsanaphalaṃ idaṃ.

Dhātiyo maṃ upaṭṭhanti khujjā celāvakā 3- bahū

aṅkena aṅkaṃ gacchāmi ekāsanaphalaṃ idaṃ.

4- Aññā mameva nhāpenti aññā bhojenti bhojanaṃ

aññā maṃ alaṅkaronti aññā ramenti maṃ sadā

aññā gandhaṃ vilimpanti ekāsanaphalaṃ idaṃ. 4-

Maṇḍape rukkhamūle vā suññāgāre vasantiyā

mama saṅkappamaññāya pallaṅko upatiṭṭhati.

@Footnote: 1 cha.Ma. ekāsanassidaṃ phalaṃ. evamuparipi 2 cha.Ma. uccākulīnā 3 cha.Ma. celāpikā

@4-4 cha.Ma. aññā nhāpenti bhojenti aññā ramenti maṃ sadā

@aññā gandhaṃ vilimpanti ekāsanassidaṃ phalaṃ

Ayaṃ pacchimako mayhaṃ carimo vattate bhavo

ajjāpi rajjaṃ chaḍḍetvā pabbajiṃ anagāriyaṃ.

Satasahassito kappe yaṃ dānamadadiṃ tadā

duggatiṃ nābhijānāmi ekāsanaphalaṃ idaṃ.

Kilesā jhāpitā mayhaṃ bhavā sabbe samūhatā

nāgīva bandhanaṃ chetvā viharāmi anāsavā.

Svāgataṃ vata me āsi buddhaseṭṭhassa santike

tisso vijjā anuppattā kataṃ buddhassa sāsanaṃ.

Paṭisambhidā catasso vimokkhāpi ca aṭṭhime

chaḷabhiññā sacchikatā kataṃ buddhassa sāsanan"ti.

Arahatte pana patiṭṭhāya attanā adhigatavisesaṃ pakāsentī:-

"abbuhi 1- vata me sallaṃ duddasaṃ hadayassitaṃ

yaṃ me sokaparetāya dhītusokaṃ byapānudi.

Sājja abbūḷhasallāhaṃ nicchātā parinibbutā

buddhaṃ dhammañca saṃghañca upemi saraṇaṃ munin"ti imā dve gāthā abhāsi.

Tattha abbuhi vata me sallaṃ, duddasaṃ hadayassitanti anupacitakusalasambhārehi yāthāvato duddasaṃ mama cittasannissitaṃ pīḷājananato dunnissaraṇato 2- anto tudanato ca "sallan"ti laddhanāmaṃ sokañca taṇhañca abbuhi vata nīhari vata. Yaṃ me

@Footnote: 1 cha.Ma. abbahī 2 cha.Ma. dunnīharaṇato Sokaparetāyāti yasmā sokena abhibhūtāya mayhaṃ dhītusokaṃ byapānudi anavasesato nīhari, tasmā abbuhi vata me sallanti yojanā.

Sājja abbūḷhasallāhanti sā ahaṃ ajja sabbaso uddhaṭataṇhāsallā tato eva nicchātā parinibbutā. Muninti sabbaññubuddhaṃ taduppadesitaṃ maggaphalanibbānapabhedaṃ navavidhalokuttaradhammañca tattha patiṭṭhitaṃ aṭṭhaariyapuggalasamūhasaṅkhātaṃ saṃghañca anutta- rehi tehi yojanato sakalavaṭṭadukkhavināsanato ca saraṇaṃ tāṇaṃ leṇaṃ parāyananti upemi upagacchāmi bujjhāmi sevāmi cāti attho.

Ubbirītherīgāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.