๖. สุกกาเถรีคาถา

435. 6. Sukkātherīgāthāvaṇṇanā

kiṃ me katā rājagahetiādikā sukkāya theriyā gāthā.

Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī vipassissa bhagavato kāle bandhumatīnagare kulagehe nibbattitvā viññutaṃ pattā upāsikāhi saddhiṃ vihāraṃ gantvā satthu santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddhā pabbajitvā bahussutā dhammadharā paṭibhānavatī ahosi. Sā tattha bahūni vassasahassāni brahmacariyaṃ caritvā puthujjanakālakiriyameva katvā tusite nibbatti, tathā 1- vipassissa bhagavato 1-, sikhissapi bhagavato, vessabhussapi bhagavato kāleti evaṃ tiṇṇaṃ sammāsambuddhānaṃ sāsane sīlaṃ rakkhitvā bahussutā dhammadharā ahosi, tathā kakusandhassa, konāgamanassa, kassapassa ca bhagavato sāsane pabbajitvā visuddhasīlā bahussutā dhammakathikā ahosi.

@Footnote: 1-1 cha.Ma. ime pāṭhā na dissanti

Evaṃ sā tattha tattha bahuṃ puññaṃ upacinitvā sugatīsuyeva saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde rājagahanagare gahapatimahāsālakule nibbatti, sukkātissā nāmaṃ ahosi. Sā viññutaṃ pattā satthu rājagahapavesane laddhapasādā upāsikā hutvā aparabhāge dhammadinnāya theriyā santike dhammaṃ sutvā sañjātasaṃvegā tassā eva santike pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karontī nacirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne 1-:-

"ekanavutito kappe vipassī nāma nāyako

uppajji cārudassano 2- sabbadhammavipassako.

Tadāhaṃ bandhumatiyaṃ jātā aññatare kule

dhammaṃ sutvāna munino pabbajiṃ anagāriyaṃ.

Bahussutā dhammadharā paṭibhānavatī tathā

vicittakathikā cāpi jinasāsanakārikā.

Tadā dhammakathaṃ katvā hitāya janataṃ sadā 3-

tato cutāhaṃ tusitaṃ upapannā yasassinī.

Ekattiṃse ito kappe sikhī viya sikhī jino

tapanto yasasā loke 4- uppajji vadataṃ varo.

Tadāpi pabbajitvāna buddhasāsanakovidā

jotetvā jinavākyāni tatopi tidivaṅgatā.

Ekattiṃse ito kappe 5- vessabhū nāma nāyako

uppajjittha mahāñāṇī tadāpi ca tathevahaṃ.

@Footnote: 1 khu.apa. 33/111/420 2 cārunayano (syā) 3 cha.Ma. bahuṃ

@4 lokaṃ (syā) 5 cha.Ma. ekattiṃseva kappamhi

Pabbajitvā dhammadharā jotayiṃ jinasāsanaṃ

gantvā marupuraṃ rammaṃ anubhosiṃ mahāsukhaṃ.

Imamhi bhaddake kappe kakusandho jinuttamo

uppajji narasaraṇo 1- tadāpi ca tathevahaṃ.

Pabbajitvā munimataṃ jotayitvā yathāyukaṃ

tato cutāhaṃ tidasaṃ 2- agaṃ sabhavanaṃ yathā.

Imasmiṃyeva kappamhi konāgamananāyako

3- uppajji vadataṃ varo sabbasattānamuttamo. 3-

Tadāpi pabbajitvāna sāsane tassa tādino

bahussutā dhammadharā jotayiṃ jinasāsanaṃ.

Imasmiṃyeva kappamhi kassapo munimuttamo 4-

uppajji lokasaraṇo araṇo maraṇantagū.

Tassāpi naradhīrassa pabbajitvāna sāsane

pariyāpuṭasaddhammā paripucchā visāradā.

Susīlā lajjinī ceva tīsu sikkhāsu kovidā

bahuṃ dhammakathaṃ katvā yāvajīvaṃ mahāmune.

Tena kammavipākena cetanāpaṇidhīhi ca

jahitvā mānusaṃ dehaṃ tāvatiṃsaṃ agañchahaṃ.

Pacchime ca bhave dāni giribbajapuruttame

jātā seṭṭhikule phīte mahāratanasañcaye.

@Footnote: 1 narasaddūlo (syā), i. varasaddūlo 2 cha.Ma. tidivaṃ

@3-3 cha.Ma. uppajji lokasaraṇo araṇo amataṅgato 4 muni sattamo (syā)

Yadā bhikkhusahassena parivuto lokanāyako

upāgami rājagahaṃ sahassakkhehi vaṇṇito.

Danto dantehi saha purāṇajaṭilehi

vippamutto vippamuttehi

siṅgīnikkhasavaṇṇo

rājagahaṃ pāvisi bhagavā.

Disvā buddhānubhāvantaṃ sutvā ca 1- guṇasañcayaṃ

buddhe cittaṃ pasādetvā pūjayiṃ taṃ mahabbalaṃ. 2-

Aparena ca kālena dhammadinnāya santike

agārā nikkhamitvāna pabbajiṃ anagāriyaṃ.

Kesesu chijjamānesu kilese jhāpayiṃ ahaṃ

uggahiṃ sāsanaṃ sabbaṃ pabbajitvā cirenahaṃ.

Tato dhammaṃ adesesiṃ mahājanasamāgame

dhamme desiyamānamhi dhammābhisamayo ahu.

Nekapāṇasahassānaṃ taṃ viditvātivimhito 3-

abhippasanno me yakkho gamitvāna 4- giribbajaṃ.

Kiṃ me katā rājagahe manussā madhuṃ pītāva acchare

ye sukkaṃ na upāsanti 5- desentiṃ amataṃ padaṃ.

Tañca appaṭivānīyaṃ asecanakamojavaṃ

pivanti maññe sappaññā valāhakamivaddhagū.

@Footnote: 1 cha.Ma. va 2 cha.Ma. yathābalaṃ 3...vijimhito(syā) 4 cha.Ma. bhamitvāna

@5 payirupāsanti (syā)

Iddhīsu ca vasī homi dibbāya sotadhātuyā

cetopariyañāṇassa vasī homi mahāmune.

Pubbenivāsaṃ jānāmi dibbacakkhu visodhitaṃ

sabbāsavaparikkhīṇā natthi dāni punabbhavo.

Atthadhammaniruttīsu paṭibhāne tatheva ca

ñāṇaṃ mama mahāvīra uppannaṃ tava santike.

Kilesā jhāpitā mayhaṃ bhavā sabbe samūhatā

nāgīva bandhanaṃ chetvā viharāmi anāsavā.

Svāgataṃ vata me āsi buddhaseṭṭhassa santike

tisso vijjā anuppattā kataṃ buddhassa sāsanaṃ.

Paṭisambhidā catasso vimokkhāpi ca aṭṭhime

chaḷabhiññā sacchikatā kataṃ buddhassa sāsanan"ti.

Arahattaṃ pana patvā pañcasatabhikkhuniparivārā mahādhammakathikā ahosi. Sā ekadivasaṃ rājagahe piṇḍāya caritvā katabhattakiccā bhikkhunupassayaṃ pavisitvā sannisinnāya mahatiyā parisāya madhubhaṇḍaṃ 1- pīḷetvā rasaṃ madhuraṃ 2- pāyentī viya amatena abhisiñcantī viya dhammaṃ deseti. Parisā cassā dhammakathaṃ ohitasotā avikkhittacittā sakkaccaṃ suṇāti. Tasmiṃ khaṇe theriyā caṅkamanakoṭiyaṃ rukkhe adhivatthā devatā dhammadesanāya pasannā rājagahaṃ pavisitvā rathiyāya rathiyaṃ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṃ vicaritvā tassā guṇaṃ vibhāventī:-

@Footnote: 1 Sī. madhugaṇḍaṃ 2 cha.Ma. sumadhuraṃ

"kiṃ me katā rājagahe manussā madhuṃ pītāva acchare

ye sukkaṃ na upāsanti desentiṃ buddhasāsanaṃ.

Tañca appaṭivānīyaṃ asecanakamojavaṃ

pivanti maññe sappaññā valāhakamivaddhagū"ti imā dve gāthā abhāsi.

Tattha kiṃ me katā rājagahe manussāti ime rājagahe manussā kiṃ katā kismiṃ nāma kicce byākatā. Madhuṃ pītāva acchareti yathā bhaṇḍamadhuṃ 1- gahetvā madhuṃ pītavanto visaññino hutvā sīsaṃ ukkhipituṃ na sakkonti, evaṃ imepi dhammasaññāya visaññino hutvā maññe sīsaṃ ukkhipituṃ na sakkonti, kevalaṃ accharantiyevāti attho. Ye sukkaṃ na upāsanti, desentiṃ buddhasāsananti buddhassa bhagavato sāsanaṃ yāthāvato desentiṃ pakāsentiṃ sukkaṃ theriṃ ye na upāsanti na payirupāsanti, te ime rājagahe manussā kiṃ katāti yojanā.

Tañca appaṭivānīyanti tañca pana dhammaṃ anivattitabhāvāvahaṃ 2- niyyānikaṃ, abhikkantatāya vā yathā sotujanasavanamanoharabhāvena asecanīyaṃ 3- asecanakaṃ anāsittakaṃ pakatiyāva mahārasaṃ tato eva ojavantaṃ. "osadhan"tipi pāḷi, vaṭṭadukkhabyādhitikicchāya osadhabhūtaṃ. Pivanti maññe sappaññā, valāhakamivaddhagūti valāhakantarato nikkhantaṃ udakaṃ nirudakakantāre pathagā 4- viya taṃ dhammaṃ sappaññā paṇḍitapurisā pivanti maññe pivantā viya suṇanti.

Manussā taṃ sutvā pasannamānasā theriyā santikaṃ upasaṅkamitvā sakkaccaṃ dhammaṃ suṇiṃsu. Aparabhāge theriyā āyupariyosāne parinibbānakāle sāsanassa niyyānikabhāvavibhāvanatthaṃ aññaṃ byākarontī:-

@Footnote: 1 Sī. gaṇḍamadhuṃ 2 Sī. anivattanīYu... 3 cha.Ma. anapanīyaṃ 4 Ma. pathikā

"sukkā sukkehi dhammehi vītarāgā samāhitā

dhāreti antimaṃ dehaṃ jetvā māraṃ savāhanan"ti imaṃ gāthaṃ abhāsi.

Tattha sukkāti sukkātherī attānameva paraṃ viya dasseti. Sukkehi dhammehīti suparisuddhehi lokuttaradhammehi. Vītarāgā samāhitāti aggamaggena sabbaso vītarāgā arahattaphalasamādhinā samāhitā. Sesaṃ vuttanayameva.

Sukkātherīgāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.