๘. โสมาเถรีคาถา

437. 8. Somātherīgāthāvaṇṇanā

yantaṃ isīhi pattabbantiādikā somāya theriyā gāthā.

Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī sikhissa bhagavato kāle khattiyamahāsālakule nibbattitvā viññutaṃ patvā aruṇarañño 3- aggamahesī ahosīti sabbaṃ atītavatthu abhayattheriyā vatthusadisaṃ.

@Footnote: 1 Sī. nisitapītasattisūlā viya 2 Sī. aratijātikattā 3 Sī. aruṇavato rañño Paccuppannavatthu pana ayaṃ therī tattha tattha devamanussesu saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde rājagahe bimbisārassa rañño purohitassa dhītā hutvā nibbatti, tassā somāti nāmaṃ ahosi. Sā viññutaṃ pattā satthu rājagahapavesane paṭiladdhasaddhā upāsikā hutvā aparabhāge sañjātasaṃvegā bhikkhunīsu pabbajitvā katapubbakiccā vipassanāya kammaṃ karontī nacirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne 1-:-

"nagare aruṇavatiyā aruṇo nāma khattiyo

tassa rañño ahaṃ bhariyā nagulaṃ pādayāmahaṃ 2-

yāvatā .pe. kataṃ buddhassa sāsanan"ti.

Sabbaṃ abhayattheriyā apadānasadisaṃ.

Arahattaṃ pana patvā vimuttisukhena sāvatthiyaṃ viharantī ekadivasaṃ divāvihāratthāya andhavanaṃ pavisitvā aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi. Atha naṃ māro vivekato vicchedetu- kāmo 3- adissamānarūpo upagantvā ākāse ṭhatvā:-

"yantaṃ isīhi pattabbaṃ ṭhānaṃ durabhisambhavaṃ

na taṃ dvaṅgulapaññāya sakkā pappotumitthiyā"ti imaṃ gāthamāha.

Tassattho:- sīlakkhandhādīnaṃ esanaṭṭhena "isī"ti laddhanāmehi buddhādīhi mahā- paññehi pattabbaṃ, taṃ aññehi pana durabhisambhavaṃ dunnipphādanīyaṃ. Yaṃ taṃ arahatta- saṅkhātaṃ paramassāsaṭṭhānaṃ, na taṃ dvaṅgulapaññāya nihīnapaññāya itthiyā pāpuṇituṃ sakkā. Itthiyo hi sattaṭṭhavassakālato paṭṭhāya sabbakālaṃ odanaṃ paccantiyo

@Footnote: 1 khu.apa. 33/71/291 2 Sī. cārikaṃ cārayāmahaṃ, cha.Ma. vāritaṃ vārayāmahaṃ, i. na mālaṃ

@pādayāmahaṃ 3 Ma. vicchinditukāmo Pakkuṭṭhite 1- udake taṇḍule pakkhipitvā "ettāvatā odanaṃ pakkan"ti na jānanti, pakkuṭṭhiyamāne pana taṇḍule dabbiyā uddharitvā dvīhi aṅgulehi pīḷetvā jānanti, tasmā dvaṅgulapaññāyāti vuttā.

Taṃ sutvā therī māraṃ apasādentī:-

"itthibhāvo no kiṃ kayirā 2- cittamhi susamāhite

ñāṇamhi vattamānamhi sammā dhammaṃ vipassato.

Sabbattha vihatā nandi tamokkhandho padālito

evaṃ jānāhi pāpima nihato tvamasi antakā"ti itarā dve gāthā abhāsi.

Tattha itthibhāvo no kiṃ kayirāti mātugāmabhāvo amhākaṃ kiṃ kareyya, arahattuppattiyā kīdisaṃ vibandhaṃ uppādeyya. Cittamhi susamāhiteti citte aggamaggasamādhinā suṭṭhu samāhite. Ñāṇamhi vattamānamhīti tato arahattamaggañāṇe pavattamāne. Sammā dhammaṃ vipassatoti catusaccadhammaṃ pariññādividhinā sammadeva passato. Ayaṃ hettha saṅkhepo:- pāpima itthī vā hotu puriso vā, aggamagge adhigate arahattaṃ hatthagatamevāti.

Idāni tassa attanā adhigatabhāvaṃ ujukameva dassentī "sabbattha vihatā nandī"ti gāthamāha. Sā vuttatthāyeva.

Somātherīgāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.

Tikanipātavaṇṇanā niṭṭhitā.

@Footnote: 1 cha.Ma. pakkuthite 2 itthibhāvo kiṃ kayirā saṃ.sa. 15/163/155