ภัททกาปิลานีเถรีคาถา

4. Catukkanipāta

438. 1. Bhaddakāpilānītherīgāthāvaṇṇanā 1-

catukkanipāte putto buddhassa dāyādotiādikā bhaddakāpilāniyā theriyā gāthā.

Sā kira padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patvā satthu santike dhammaṃ suṇantī satthāraṃ ekaṃ bhikkhuniṃ pubbenivāsaṃ anussarantīnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ patthetvā yāvajīvaṃ puññāni katvā tato cutā devamanussesu saṃsarantī anuppanne buddhe bārāṇasiyaṃ kulagehe nibbattitvā patikulaṃ gantvā ekadivasaṃ attano nanandāya saddhiṃ kalahaṃ karontī tāya paccekabuddhassa piṇḍapāte dinne "ayaṃ imassa dānaṃ datvā uḷārasampattiṃ labhissatī"ti paccekabuddhassa hatthato pattaṃ gahetvā bhattaṃ chaḍḍetvā kalalassa pūretvā adāsi. Mahājano garahi "bāle paccekabuddho te kiṃ aparajjhī"ti. Sā tesaṃ vacanena lajjamānā puna pattaṃ gahetvā kalalaṃ nīharitvā dhovitvā gandhacuṇṇena ubbaṭṭetvā catumadhurassa pūretvā upari āsittena paduma gabbhavaṇṇena sappinā vijjotamānaṃ paccekabuddhassa hatthe ṭhapetvā "yathā ayaṃ piṇḍapāto obhāsajāto, evaṃ obhāsajātaṃ me sarīraṃ hotū"ti patthanaṃ paṭṭhapesi. Sā tato cavitvā sugatīsuyeva saṃsarantī kassapabuddhakāle bārāṇasiyaṃ mahāvibhavassa seṭṭhino dhītā hutvā nibbatti. Pubbakammaphalena 2- duggandhasarīrā manussehi jigucchitabbā hutvā saṃvegajātā attano ābharaṇehi suvaṇṇiṭṭhakaṃ kāretvā bhagavato cetiye patiṭṭhāpesi, uppalahatthena ca pūjaṃ akāsi. Tenassā sarīraṃ tasmiṃyeva bhave sugandhaṃ manoharaṃ jātaṃ. Sā patino piyā manāpā hutvā yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā tato cutā sagge nibbatti. Tatthāpi yāvajīvaṃ dibbasukhaṃ anubhavitvā tato cutā

@Footnote: 1 cha.Ma. bhaddākāpilānī... evamuparipi 2 Ma. pubbakammabalena Bārāṇasirañño dhītā hutvā tattha devasampattisadisaṃ sampattiṃ anubhavantī cirakālaṃ paccekabuddhe upaṭṭhahitvā tesu parinibbutesu saṃvegajātā tāpasapabbajjāya pabbajitvā uyyāne vasantī jhānāni bhāvetvā brahmaloke nibbattitvā tato cutā sāgalanagare kosiyagottassa brāhmaṇakulassa gehe nibbattitvā mahatā parivārena vaḍḍhitvā vayappattā mahātitthagāme pipphalikumārassa gehaṃ nītā. Tasmiṃ pabbajituṃ nikkhante mahantaṃ bhogakkhandhaṃ mahantañca ñātiparivaṭṭaṃ pahāya pabbajjatthāya nikkhamitvā pañca vassāni titthiyārāme pavisitvā aparabhāge mahāpajāpatigotamiyā santike pabbajjaṃ upasampadañca labhitvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne 1-:-

"padumuttaro nāma jino sabbadhammāna pāragū

ito satasahassamhi kappe uppajji nāyako.

Tadāhu 2- haṃsavatiyaṃ videho nāma nāmato 3-

seṭṭhī pahūtaratano tassa jāyā ahosahaṃ.

Kadāci so narādiccaṃ upecca saparijjano

dhammaṃ assosi buddhassa sabbadukkhakkhayāvahaṃ. 4-

Sāvakaṃ dhutavādānaṃ aggaṃ kittesi nāyako

sutvā sattāhikaṃ dānaṃ datvā buddhassa tādino.

Nipacca sirasā pāde taṃ ṭhānaṃ abhipatthayiṃ

sa hāsayanto parisaṃ tadā hi narapuṅgavo.

Seṭṭhino anukampāya imā gāthā abhāsatha

lacchase patthitaṃ ṭhānaṃ nibbuto hohi puttaka.

@Footnote: 1 khu.apa. 33/244/380 2 tadā hi (syā) 3 nāmako (syā) 4 cha.Ma. sabbadukkhabhayappahaṃ

Satasahassito kappe okkākakulasambhavo

gotamo nāma gottena satthā loke bhavissati.

Tassa dhammesu dāyādo oraso dhammanimmito

kassapo nāma gottena hessati satthu sāvako.

Taṃ sutvā mudito hutvā yāvajīvaṃ tadā jinaṃ

mettacitto paricari paccayehi vināyakaṃ.

Sāsanaṃ jotayitvāna so madditvā kutitthiye

veneyyaṃ vinayitvāna 1- nibbuto so sasāvako.

Nibbute tamhi lokagge pūjanatthāya satthuno

ñātimitte samānetvā saha tehi akārayi.

Sattayojanikaṃ thūpaṃ ubbedhaṃ 2- ratanāmayaṃ

jalantaṃ sataraṃsiṃva sālarājaṃva phullitaṃ.

Sattasatasahassāni 3- cātiyo satta kārayiṃ 3-

naḷaggi viya jotantī 4- rataneheva sattahi.

Gandhatelehi pūretvā dīpānujjalayī tahiṃ

pūjanatthāya mahesissa sabbasattānukampino 5-.

Sattasatasahassāni puṇṇakumbhāni kārayiṃ

rataneheva puṇṇāni pūjanatthāya mahesino.

Majjhe aṭṭhaṭṭhakumbhīnaṃ ussitā kañcanagghiyo

atirocanti vaṇṇena sāradeva divākaro.

@Footnote: 1 cha.Ma. vinayitvā ca 2 cha.Ma. ubbiddhaṃ 3-3 cha.Ma. pātiyo tattha kārayi

@4 jotante (syā) 5 cha.Ma. sabbabhūtānukampino

Catudvāresu sobhanti toraṇā ratanāmayā

ussitā phalakā rammā sobhanti ratanāmayā.

Virocanti parikkhāyo 1- avaṭaṃsā sunimmitā

ussitāni paṭākāni ratanāni virocare.

Surattaṃ sukatañcetaṃ 2- cetiyaṃ ratanāmayaṃ

atirocati vaṇṇena sasañjhova 3- divākaro.

Thūpassa me disā 4- tisso haritālena pūrayi 5-

6- ekā manosilāyekā añjanena ca ekikā. 6-

Pūjaṃ etādisaṃ rammaṃ kāretvā varavādino

adāsiṃ dānaṃ saṃghassa yāvajīvaṃ yathābalaṃ.

Sahāhaṃ 7- seṭṭhinā tena tāni puññāni sabbaso

yāvajīvaṃ karitvāna sahāva sugatiṃ gatā.

Sampattiyonubhutvāna devatte atha mānuse

chāyā viya sarīrena saha teneva saṃsariṃ.

Ekanavutito kappe vipassī nāma nāyako

uppajji cārudassano 8- sabbadhammavipassako.

Tadā hi bandhumatiyā 9- brāhmaṇo sādhusammato

aḍḍho santo guṇenāsi dhanena ca suduggato.

Tadāpi tassāhaṃ āsiṃ brāhmaṇī samacetasā

kadāci so dijavaro saṅgamesi mahāmuniṃ.

@Footnote: 1 cha.Ma. parikkhittā 2 cha.Ma. sukataṃ cittaṃ 3 sasajjhāva (syā) 4 cha.Ma. vediyo

@5 pūrayiṃ (syā) 6-6 cha.Ma. ekaṃ manosilāyekaṃ... ekikaṃ 7 cha.Ma. sahāva 8 cārunayano

@(syā) 9 cha.Ma. tadāyaṃ bandhumatiyaṃ

Nisinnaṃ janakāyamhi desentaṃ amataṃ padaṃ

sutvā dhammaṃ pamudito adāsi ekasāṭakaṃ.

Gharaṃ ekena vatthena gantvānetaṃ mamabravi 1-

anumoda mahāpuññe 2- dinnaṃ buddhassa sāṭakaṃ.

Tadāhaṃ añjaliṃ katvā anumodiṃ suviditā 3-

sudinno sāṭako sāmi buddhaseṭṭhassa tādino.

Sukhito sajjito hutvā saṃsaranto bhavābhave

bārāṇasipure ramme rājā āsi mahīpati.

Tadā tassa mahesīhaṃ itthigumbassa uttamā

tassāpi dutiyikā 4- āsiṃ pubbasnehena bhattuno.

Piṇḍāya vicarante so 5- aṭṭha paccekanāyake

disvā pamudito hutvā datvā piṇḍaṃ mahārahaṃ.

Buddhe 6- nimantayitvāna katvā ratanamaṇḍapaṃ

kammārehi katamaṭṭhaṃ 7- sovaṇṇaṃ satahatthakaṃ. 8-

Samānetvāna te sabbe tesaṃ dānamadāsi so

senāsane 9- paviṭṭhānaṃ pasanno sehi pāṇibhi.

Tampi dānaṃ sahādāsiṃ kāsirājenahantadā

punāhaṃ bārāṇasiyaṃ jātā kāsikagāmake.

Kuṭumbikakule phīte sukhito so sabhātuko

jeṭṭhassa bhātuno jāyā ahosiṃ supatibbatā.

@Footnote: 1 cha.Ma. sa mabravi 2 cha.Ma. mahāpuññaṃ 3 cha.Ma. supīṇitā 4 cha.Ma. tassāti dayitā

@5 cha.Ma. te 6 cha.Ma. puno 7 cha.Ma. kataṃ pattaṃ 8 cha.Ma. vata pattakaṃ 9 cha.Ma. soṇṇāsane

Paccekabuddhaṃ disvāna mama bhattukaniyaso 1-

bhātu bhattaṃ tassa datvā āgate tamhi pāvadiṃ.

Nābhinandittha so dānaṃ tato tassa adāsahaṃ

buddhānāniya 2- taṃ annaṃ puna tasseva so adā.

Taṃ dānaṃ 3- chaḍḍayitvāna duṭṭhā buddhassahaṃ tadā

pattaṃ kalalapuṇṇantaṃ adāsiṃ tassa tādino.

Dāne ca gahaṇe ceva apace padusepi ca

samacittamukhaṃ disvā tadāhaṃ saṃvijiṃ bhusaṃ.

Puna pattaṃ gahetvāna sodhayitvā sugandhinā

pasannacittā pūretvā saghataṃ sakkharaṃ adaṃ.

Yattha yatthūpapajjāmi surūpā homi dānato

buddhassa apakārena duggandhā madanena 4- ca.

Puna kassapadhīrassa niṭṭhāpitamhi 5- cetiye

sovaṇṇaṃ iṭṭhakaṃ varaṃ adāsiṃ muditā ahaṃ.

Catujjātena gandhena temayitvā 6- tamiṭṭhakaṃ

muttā duggandhadosamhā sabbaṅgasusamāgatā.

Sattapātisahassāni ratanehi ca 7- sattahi

kāretvā ghatapūrāni vaṭṭīni ca sahassaso.

Pakkhipetvā padīpetvā ṭhapayiṃ sattapantiyo

pūjanatthaṃ lokanāthassa vippasannena cetasā.

@Footnote: 1 cha.Ma. kaniyassa mama bhattuno 2 cha.Ma. ukhā āniya 3 cha.Ma. tadannaṃ 4 cha.Ma. vadanena

@5 cha.Ma. nidhāyantamhi 6 cha.Ma. nicayitvā 7 cha.Ma. rataneheva

Tadāpi tasmiṃ puññasmiṃ bhāginīhaṃ visesato

puna kāsīsu sañjāto sumitto 1- iti vissuto.

Tassāhaṃ bhariyā āsiṃ sukhitā sajjitā piyā

tadā paccekamunino adāsiṃ ghanaveṭhanaṃ.

Tassāpi bhāginī āsiṃ moditvā dānamuttamaṃ

punāpi kāsiraṭṭhamhi jāto koliyajātiyā.

Tadā koliyaputtānaṃ satehi saha pañcahi

pañca paccekabuddhānaṃ satāni samupaṭṭhahi.

Temāsaṃ vāsayitvāna 2- adāsi ca ticīvaraṃ 3-

jāyā tassa tadā āsiṃ puññakammapathānugā.

Tato cuto ahu rājā nando nāma mahāyaso

tassāpi mahesī āsiṃ sabbakāmasamiddhinī.

Tato ahu cavitvāna 4- brahmadatto mahīpati

padumavatiputtānaṃ paccekamuninaṃ tadā.

Satāni pañucanūnāni yāvajīvaṃ upaṭṭhahiṃ

rājuyyāne nivāsetvā nibbutāni ca pūjayiṃ.

Cetiyāni ca kāretvā pabbajitvā ubho mayaṃ

bhāvetvā appamaññāyo brahmalokaṃ agamhase.

Tato cuto mahātitthe sujāto pipphalāyano

mātā sumanadevīti kosigotto dijo pitā.

@Footnote: 1 cha.Ma. sumittā 2 cha.Ma. tappayitvāna 3 cha.Ma. ticīvare 4 cha.Ma. tadā rājā bhavitvāna

Ahaṃ madde janapade sākalāyaṃ 1- puruttame

kapilassa dijassāsiṃ dhītā mātā sucīmati.

Ghanakañcanabimbena nimminitvāna maṃ pitā

adā kassapadhīrassa kāmehi vajjitassa ca. 2-

Kadāci so taruṇiko 3- gantvā kammantapekkhako

kākādikehi khajjante pāṇe disvāna saṃviji.

Gharepāhaṃ 4- tile jāte disvānātapatāpane

kimikākehi khajjante saṃvegamalabhiṃ tadā.

Tadā so pabbajī dhīro ahaṃ taṃ anupabbajiṃ

pañcavassāni nivasiṃ paribbājapathe 5- ahaṃ.

Yadā pabbajitā āsi gotamī jinaposikā

tadāhaṃ tamupagantvā buddhena anusāsitā.

Nacireneva kālena arahattaṃ apāpuṇiṃ

aho kalyāṇamittattaṃ kassapassa sirīmato.

Putto 6- buddhassa dāyādo kassapo susamāhito

pubbenivāsaṃ yovedi saggāpāyañca passati.

Atho jātikkhayaṃ patto abhiññāvosito muni

etāhi tīhi vijjāhi tevijjo hoti brāhmaṇo.

Tatheva bhaddakāpilānī tevijjā maccuhāyinī

dhāreti antimaṃ dehaṃ jetvā māraṃ savāhanaṃ.

@Footnote: 1 cha.Ma. sākalāya 2 cha.Ma. maṃ 3 cha.Ma. kāruṇiko

@4 cha.Ma. gharevāhaṃ 5 cha.Ma. paribbājavate 6 cha.Ma. suto

Disvā ādīnavaṃ loke ubho pabbajitā mayaṃ

tayamha khīṇāsavā dantā sītibhūtāmha nibbutā.

Kilesā jhāpitā mayhaṃ bhavā sabbe samūhatā

nāgīva bandhanaṃ chetvā viharāmi anāsavā.

Svāgataṃ vata me āsi buddhaseṭṭhassa santike

tisso vijjā anuppattā kataṃ buddhassa sāsanaṃ.

Paṭisambhidā catasso vimokkhāpi ca aṭṭhime

chaḷabhiññā sacchikatā kataṃ buddhassa sāsanan"ti.

Arahattaṃ pana patvā pubbenivāsañāṇe ciṇṇavasī ahosi. Tattha sātisayaṃ katādhikārattā aparabhāge taṃ satthā jetavane ariyagaṇamajjhe nisinno bhikkhuniyo paṭipāṭiyā ṭhānantaresu ṭhapento pubbenivāsaṃ anussarantīnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi. Sā ekadivasaṃ mahākassapassa therassa guṇābhitthavanapubbakaṃ attano katakiccatādi- vibhāvanamukhena udānaṃ udānentī:-

"putto buddhassa dāyādo kassapo susamāhito

pubbenivāsaṃ yovedi saggāpāyañca passati.

Atho jātikkhayaṃ patto abhiññāvosito muni

etāhi tīhi vijjāhi tevijjo hoti brāhmaṇo.

Tatheva bhaddakāpilānī tevijjā maccuhāyinī

dhāreti antimaṃ dehaṃ jetvā māraṃ savāhanaṃ.

Disvā ādīnavaṃ loke ubho pabbajitā mayaṃ

tyamha khīṇāsavā dantā sītibhūtāmha nibbutā"ti imā gāthā abhāsi.

Tattha putto buddhassa dāyādoti buddhānubuddhabhāvato sammāsambuddhassa anujātisuto tato eva tassa dāyabhūtassa navalokuttaradhammassa ādānena dāyādo kassapo 1- lokiyalokuttarehi samādhīhi suṭṭhu samāhitacittatāya susamāhito. Pubbenivāsaṃ yovedīti yo mahākassapatthero pubbenivāsaṃ attano paresañca nivutthak- khandhasantānaṃ pubbenivāsānussatiñāṇena pākaṭaṃ katvā avedi aññāsi paṭivijjhi. Saggāpāyañca passatīti chabbīsatidevalokabhedaṃ saggaṃ catubbidhaṃ apāyañca dibbacakkhunā hatthatale āmalakaṃ viya passati.

Atho jātikkhayaṃ pattoti tato paraṃ jātikkhayasaṅkhātaṃ arahattaṃ patto. Abhiññāya 2- abhipatthena ñāṇena abhivisiṭṭhena 2- abhiññeyyaṃ dhammaṃ abhijānitvā pariññeyyaṃ parijānitvā pahātabbaṃ pahāya sacchikātabbaṃ sacchikatvā vosito niṭṭhaṃ patto katakicco. Āsavakkhayapaññāsaṅkhātaṃ monaṃ pattattā muni.

Tatheva bhaddakāpilānīti yathā mahākassapo etāhi yathāvuttāhi tīhi vijjāhi tevijjo maccuhāyī ca, tatheva bhaddakāpilānī tevijjā maccuhāyinīti. Tato eva dhāreti antimaṃ dehaṃ, jetvā māraṃ savāhananti attānameva paraṃ viya katvā dasseti.

Idāni yathā therassa paṭipattiādimajjhapariyosānakalyāṇā, evaṃ mamapīti dassentī "disvā ādīnavan"ti osānagāthamāha. Tattha tyamha khīṇāsavā dantāti te mayaṃ mahākassapatthero ahañca uttamena damena 3- dantā sabbaso khīṇāsavā

@Footnote: 1 Ma.,i. kassapagotto 2-2 Ma. abhivisuddhena ñāṇena, cha. abhivisiṭṭhena ñāṇena

@3 Sī. damathena Ca amha. Sītibhūtāmha nibbutāti tato eva kilesapariḷāhābhāvato sītibhūtā saupādisesāya nibbānadhātuyā nibbutā ca amha bhavāmāti attho.

Bhaddakāpilānītherīgāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.

Catukkanipātavaṇṇanā niṭṭhitā.