๗. สกุลาเถรีคาถา

445. 7. Sakulātherīgāthāvaṇṇanā

agārasmiṃ vasantīhantiādikā sakulāya theriyā gāthā.

Ayaṃ kira padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare ānandassa rañño dhītā hutvā nibbattā, satthu vemātikabhaginī nandāti nāmena. Sā viññutaṃ patvā ekadivasaṃ satthu santike dhammaṃ suṇantī satthāraṃ ekaṃ bhikkhuniṃ dibbacakkhukānaṃ aggaṭaṭhāne ṭhapentaṃ disvā ussāhajātā adhikārakammaṃ katvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ patthentī paṇidhānamakāsi. Sā tattha yāvajīvaṃ bahuṃ uḷāraṃ kusalakammaṃ katvā devaloke nibbattitvā aparāparaṃ sugatīsuyeva saṃsarantī kassapassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbattitvā paribbājakapabbajjaṃ pabbajitvā ekacārinī vicarantī ekadivasaṃ telaṃ bhikkhāya āhiṇḍitvā telaṃ labhitvā tena telena satthu cetiye sabbarattiṃ dīpapūjaṃ akāsi. Sā tato cutā tāvatiṃse nibbattitvā suvisuddhadibbacakkhukā hutvā ekabuddhantaraṃ devesuyeva saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbatti, sakulātissā nāmaṃ ahosi. Sā viññutaṃ pattā satthu jetavanapaṭiggahaṇe paṭiladdhasaddhā upāsikā hutvā aparabhāge aññatarassa khīṇāsavattherassa santike dhammaṃ sutvā sañjātasaṃvegā pabbajitvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā ghaṭentī vāyamantī nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne 3-:-

@Footnote: 1 khu.paṭi. 31/50/56 2 Ma.,i. bhavattayatopi 3 khu.apa. 33/131/368

"padumuttaro nāma jino sabbadhammāna pāragū

ito satasahassamhi kappe uppajji nāyako.

Hitāya sabbasattānaṃ sukhāya vadataṃ varo

atthāya purisājañño paṭipanno sadevake.

Yasaggappatto sirimā kittivaṇṇagato jino

pūjito sabbalokassa disā sabbāsu vissuto.

Uttiṇṇavicikiccho so vītivattakathaṃkatho

sampuṇṇamanasaṅkappo patto sambodhimuttamaṃ.

Anuppannassa maggassa uppādetā naruttamo

anakkhātañca akkhāsi asañjātañca sañjanī.

Maggaññū ca maggavidū maggakkhāyī narāsabho

maggassa kusalo satthā sārathīnaṃ varuttamo.

Mahākāruṇiko nātho 1- dhammaṃ deseti nāyako

nimugge kāmapaṅkamhi samuddharati pāṇino 2-.

Tadāhaṃ haṃsavatiyaṃ jātā khattiyanandanā

surūpā sadhanā cāpi dayitā ca sirīmatī.

Ānandassa mahārañño dhītā paramasobhanā

vemātā bhaginī cāpi padumuttaranāmino.

Rājakaññāhi sahitā sabbābharaṇabhūsitā

upāgamma mahāvīraṃ assosiṃ dhammadesanaṃ.

@Footnote: 1 cha.Ma. satthā 2 cha.Ma. pāṇine

Tadā hi so lokavidū 1- bhikkhuniṃ dibbacakkhukaṃ

catuparisāya majjhe 2- aggaṭṭhāne ṭhapesi taṃ.

Suṇitvā tamahaṃ haṭṭhā dānaṃ datvāna satthuno

pūjetvāna ca sambuddhaṃ dibbacakkhuṃ apatthayiṃ.

Tato avoca maṃ satthā nande lacchasi patthitaṃ

padīpadhammadānānaṃ phalametaṃ sunicchitaṃ.

Satasahassito kappe okkākakulasambhavo

gotamo nāma gottena satthā loke bhavissati.

Tassa dhammesu dāyādā orasā dhammanimmitā

sakulāti ca 3- gottena hessasi 4- satthusāvikā.

Tena kammena sukatena cetanāpaṇidhīhi ca

jahitvā mānusaṃ dehaṃ tāvatiṃsaṃ agañchahaṃ.

Imamhi bhaddake kappe brahmabandhumahāyaso

kassapo nāma gottena uppajji vadataṃ varo.

Paribbājakinī āsiṃ tadāhaṃ ekacārinī

bhikkhāya vicaritvāna alabhiṃ telamattakaṃ.

Tena dīpaṃ padīpetvā upaṭṭhiṃ sabbasaṃvaraṃ 5-

cetiyaṃ dipadaggassa vippasannena cetasā.

Tena kammena sukatena cetanāpaṇidhīhi ca

jahitvā mānusaṃ dehaṃ tāvatiṃsaṃ agañchahaṃ.

@Footnote: 1 cha.Ma. lokagaru 2 cha.Ma. kittayaṃ parisā majjhe 3 cha.Ma. sakulā nāma 4 cha.Ma. hessati

@5 cha.Ma. sabbasaṃvariṃ

Yattha yatthūpapajjāmi tassa kammassa vāhasā

sañjalanti 1- mahādīpā tattha tattha gatāya me.

Tirokuḍḍaṃ 2- tiroselaṃ samatiggayha pabbataṃ

passāmahaṃ yadicchāmi dīpadānassidaṃ phalaṃ.

Visuddhanayanā homi yasasā pajjalāmahaṃ

saddhā paññavatī 3- ceva dīpadānassidaṃ phalaṃ.

Pacchime ca bhave dāni jātā vippakule ahaṃ

pahūtadhanadhaññamhi mudite rājapūjite.

Ahaṃ sabbaṅgasampannā sabbābharaṇabhūsitā

purappavese sugataṃ vātapāne ṭhitā ahaṃ.

Disvā jalantaṃ yasasā devamanussasakkataṃ

anubyañjanasampannaṃ lakkhaṇehi vibhūsitaṃ.

Udaggacittā sumanā pabbajjaṃ samarocayiṃ

nacireneva kālena arahattaṃ apāpuṇiṃ.

Iddhīsu ca vasī homi dibbāya sotadhātuyā

paracittāni jānāmi satthusāsanakārikā.

Pubbenivāsaṃ jānāmi dibbacakkhu visodhitaṃ

khepetvā āsave sabbe visuddhāsiṃ sunimmalā.

Pariciṇṇo mayā satthā kataṃ buddhassa sāsanaṃ

ohito garuko bhāro bhavanetti samūhatā.

@Footnote: 1 cha.Ma. pajjalanti 2 cha.Ma. tirokuṭṭaṃ 3 cha.Ma. saddhāpaññāvatī

Yassatthāya pabbajitā agārasmānagāriyaṃ

so me attho anuppatto sabbasaṃyojanakkhayo.

Tato mahākāruṇiko etadagge ṭhapesi maṃ

dibbacakkhukānaṃ aggā sakulāti naruttamo.

Kilesā jhāpitā mayhaṃ bhavā sabbe samūhatā

nāgīva bandhanaṃ chetvā viharāmi anāsavā.

Svāgataṃ vata me āsi buddhaseṭṭhassa santike

tisso vijjā anuppattā kataṃ buddhassa sāsanaṃ.

Paṭisambhidā catasso vimokkhāpi ca aṭṭhime

chaḷabhiññā sacchikatā kataṃ buddhassa sāsanan"ti.

Arahattaṃ pana patvā katādhikāratāya dibbacakkhuñāṇe ciṇṇavasī ahosi. Tena naṃ satthā dibbacakkhukānaṃ bhikkhunīnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi. Sā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā pītisomanassajātā udānavasena:-

"agārasmiṃ vasantīhaṃ dhammaṃ sutvāna bhikkhuno

addasaṃ virajaṃ dhammaṃ nibbānaṃ padamaccutaṃ.

Sāhaṃ puttaṃ dhītarañca dhanadhaññañca chaḍḍiya

kese chedāpayitvāna pabbajiṃ anagāriyaṃ.

Sikkhamānā ahaṃ santī bhāventī maggamañjasaṃ

pahāsiṃ rāgadosañca tadekaṭṭhe ca āsave.

Bhikkhunī upasampajja pubbajātimanussariṃ

dibbacakkhu visodhitaṃ vimalaṃ sādhubhāvitaṃ.

Saṅkhāre parato disvā hetujāte palokine

pahāsiṃ āsave sabbe sītibhūtāmhi nibbutā"ti imā gāthā abhāsi.

Tattha agārasmiṃ vasantīhaṃ, dhammaṃ sutvāna bhikkhunoti ahaṃ pubbe agāramajjhe vasamānā aññatarassa bhinnakilesassa bhikkhuno santike catusaccagabbhaṃ dhammakathaṃ sutvā. Addasaṃ virajaṃ dhammaṃ, nibbānaṃ padamaccutanti rāgarajādīnaṃ abhāvena virajaṃ, vānato nikkhantattā nibbānaṃ, sukhādhigamahetutāya padaṃ, cavanābhāvato accutanti 1- ca laddhanāmaṃ asaṅkhataṃ dhammaṃ sahassanayapaṭimaṇḍitena dassanasaṅkhātena dhammacakkhunā addasaṃ passiṃ.

Sāhanti sā ahaṃ vuttappakārena sotāpannā homi.

Sikkhamānā ahaṃ santīti ahaṃ sikkhamānāva samānā pabbajitvā vasse aparipuṇṇe eva. Bhāventī maggamañjasanti majjhimapaṭipattibhāvato añjasaṃ uparimaggaṃ uppādentī. Tadekaṭṭhe ca āsaveti rāgadosehi sahajekaṭṭhe pahānekaṭṭhe ca tatiya- maggavajjhe āsave pahāsiṃ samucchindiṃ.

Bhikkhunī upasampajjāti vasse paripuṇṇe upasampajjitvā bhikkhunī hutvā. Vimalanti abhijjhādīhi 2- upakkilesehi vimuttatāya vigatamalaṃ, sādhūti sakkaccaṃ sammadeva bhāvitaṃ, sādhūhi vā buddhādīhi bhāvitaṃ uppāditaṃ dibbacakkhuṃ visodhitanti sambandho.

Saṅkhāreti tebhūmakasaṅkhāre. Paratoti anattato. Hetujāteti paccayuppanne. Palokineti palujjanasabhāve pabhaṅguṇe 3- paññācakkhunā disvā. Pahāsiṃ āsave sabbeti aggamaggena avasiṭṭhe sabbepi āsave pajahiṃ, khepesinti attho. Sesaṃ vuttanayameva.

Sakulātherīgāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.

@Footnote: 1 Sī.,i. maccunābhāvato...., cha.Ma. cavanābhāvato adhigatānaṃ accutihetutāya ca nibbānaṃ

@accutaṃ 2 cha. avijjādīhi 3 Sī. pabhaṅgure, i. pabhaṅgurena