๗. จตุริตถีวิมาน

๔๕. ๗. จตุริตฺถิวิมานวณฺณนา

อภิกฺกนฺเตน วณฺเณนาติ จตุริตฺถิวิมานํ. ตสฺส กา อุปฺปตฺติ? ภควติ สาวตฺถิยํ วิหรนฺเต อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เหฏฺฐา วุตฺตนเยน เทวจาริกํ จรนฺโต ตาวตึสภวนํ คโต. โส ตตฺถ ปฏิปาฏิยา ฐิเตสุ จตูสุ วิมาเนสุ จตสฺโส เทวธีตโร ปจฺเจกํ อจฺฉราสหสฺสปริวารา ทิพฺพสมฺปตฺตึ อนุภวนฺติโย ทิสฺวา ตาหิ ปุพฺเพ กตกมฺมํ ปุจฺฉนฺโต:-

"อภิกฺกนฺเตน วณฺเณน ยา ตฺวํ ติฏฺฐสิ เทวเต

โอภาเสนฺตี ทิสา สพฺพา โอสธี วิย ตารกา.

@เชิงอรรถ: ๑ องฺ.จตุกฺก. ๒๑/๓๔/๔๐, องฺ.ปญฺจก. ๒๒/๓๘ (สฺยา.), ขุ.อิติ. ๒๕/๙๐/๓๐๘

เกน เต'ตาทิโส วณฺโณ เกน เต อิธ มิชฺฌติ

อุปฺปชฺชนฺติ จ เต โภคา เย เกจิ มนโส ปิยา.

ปุจฺฉามิ ตํ เทวิ มหานุภาเว

มนุสฺสภูตา กิมกาสิ ปุญฺญํ

เกนาสิ เอวญฺชลิตานุภาวา

วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตี"ติ อิมาหิ คาถาหิ ปฏิปาฏิยา ปุจฺฉิ. ตาปิ ตสฺส ปุจฺฉานนฺตรํ ปฏิปาฏิยา พฺยากรึสุ. ตํ ทสฺเสตุํ:-

"สา เทวตา อตฺตมนา โมคฺคลฺลาเนน ปุจฺฉิตา

ปญฺหํ ปุฏฺฐา วิยากาสิ ยสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลนฺ"ติ อยํ คาถา วุตฺตา.

ตา กิร กสฺสปสฺส ภควโต กาเล เอสิกานามเก รฏฺเฐ ปณฺณกเต นาม นคเร กุลเคเห นิพฺพตฺตา วยปฺปตฺตา ตสฺมึเยว นคเร ปติกุลํ คตา สมคฺควาสํ วสนฺติ. ตาสุ เอกา อญฺญตรํ ปิณฺฑจาริกํ ภิกฺขุํ ทิสฺวา ปสนฺนจิตฺตา อินฺทีวรกลาปํ อทาสิ, อปรา อญฺญสฺส นีลุปฺปลหตฺถกํ ๑- อทาสิ, อปรา อญฺญสฺส ปทุมหตฺถกํ อทาสิ, อปรา อญฺญสฺส สุมนมกุลานิ อทาสิ. ตา อปเรน สมเยน กาลํ กตฺวา ตาวตึสภวเน ๒- นิพฺพตฺตึสุ, ตาสํ อจฺฉราสาสหสฺสํ ปริวาโร อโหสิ, ตา ตตฺถ ยาวตายุกํ ทิพฺพสมฺปตฺตึ อนุภวิตฺวา ตโต จุตา ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากาวเสเสน อปราปรํ ตตฺเถว สํสรนฺติโย อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท ตตฺเถว อุปฺปนฺนา วุตฺตนเยน อายสฺมตา มหาโมคฺคลฺลาเนน ปุจฺฉิตา. ตาสุ เอกา อตฺตนา กตปุญฺญกมฺมํ เถรสฺส กเถนฺตี:-

@เชิงอรรถ: ๑ สี. นีลุปฺปลกลาปํ ๒ สี.,อิ. ตาวตึเสสุ

"อินฺทีวรานํ หตฺถกํ อหมทาสึ

ภิกฺขุโน ปิณฺฑาย จรนฺตสฺส

เอสิกานํ อุณฺณตสฺมึ

นครวเร ๑- ปณฺณกเต รมฺเม.

เตน เม'ตาทิโส วณฺโณ เตน เม อิธ มิชฺฌติ

อุปฺปชฺชนฺติ จ เม โภคา เย เกจิ มนโส ปิยา.

ฯเปฯ

เตนมฺหิ เอวญฺชลิตานุภาวา

วณฺโณ จ เม สพฺพทิสา ปภาสตี"ติ อาห. อปรา:-

"นีลุปฺปลหตฺถกํ อหมทาสึ

ภิกฺขุโน ปิณฺฑาย จรนฺตสฺส

เอสิกานํ อุณฺณตสฺมึ

นครวเร ปณฺณกเต รมฺเม.

เตน เม'ตาทิโส วณฺโณ เตน เม อิธ มิชฺฌติ

อุปฺปชฺชนฺติ จ เม โภคา เย เกจิ มนโส ปิยา.

ฯเปฯ

เตนมฺหิ เอวญฺชลิตานุภาวา

วณฺโณ จ เม สพฺพทิสา ปภาสตี"ติ อาห. อปรา:-

@เชิงอรรถ: ๑ ก. นคเร วเร. เอวมุปริปิ

"โอทาตมูลกํ หริตปตฺตํ

อุทกสฺมึ สเร ชาตํ อหมทาสึ

ภิกฺขุโน ปิณฺฑาย จรนฺตสฺส

เอสิกานํ อุณฺณตสฺมึ

นครวเร ปณฺณกเต รมฺเม.

เตน เม'ตาทิโส วณฺโณ เตน เม อิธ มิชฺฌติ

อุปฺปชฺชนฺติ จ เม โภคา เย เกจิ มนโส ปิยา.

ฯเปฯ

เตนมฺหิ เอวญฺชลิตานุภาวา

วณฺโณ จ เม สพฺพทิสา ปภาสตี"ติ อาห. อปรา:-

"อหํ สุมนา สุมนสฺส สุมนมกุลานิ ๑-

ทนฺตวณฺณานิ อหมทาสึ

ภิกฺขุโน ปิณฺฑาย จรนฺตสฺส

เอสิกานํ อุณฺณตสฺมึ

นครวเร ปณฺณกเต รมฺเม.

เตน เม'ตาทิโส วณฺโณ ฯเปฯ

วณฺโณ จ เม สพฺพทิสา ปภาสตี"ติ อาห.

#[๗๕๙] ตตฺถ อินฺทีวรานํ หตฺถกนฺติ อุทฺทาลกปุปฺผหตฺถํ วาตฆาตกปุปฺผกลาปํ. เอสิกานนฺติ เอสิการฏฺฐสฺส. อุณฺณตสฺมึ นครวเรติ อุณฺณเต ภูมิปเทเส

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. สุมนมกุฬานิ. เอวํมุปริปิ นิวิฏฺเฐ เมโฆทรํ ลิหนฺเตหิ ๑- วิย อจฺจุคฺคเตหิ ปาสาทกูฏาคาราทีหิ อุณฺณเต อุตฺตมนคเร. ปณฺณกเตติ เอวํนามเก นคเร.

#[๗๖๖] นีลุปฺปลหตฺถกนฺติ กุวลยกลาปํ.

#[๗๗๓] โอทาตมูลกนฺติ เสตมูลํ, ภิสมูลานํ ธวลตาย วุตฺตํ, ปทุมกลาปํ สนฺธาย วทติ. เตนาห "หริตปตฺตนฺ"ติอาทิ. ตตฺถ หริตปตฺตนฺติ นีลปตฺตํ. อวิชหิตมกุลปตฺตสฺส หิ ปทุมสฺส พาหิรปตฺตานิ หริตวณฺณานิ เอว โหนฺตีติ. อุทกสฺมึ สเร ชาตนฺติ สเร อุทกมฺหิ ชาตํ, สโรรุหนฺติ อตฺโถ.

#[๗๘๐] สุมนาติ เอวํนามา. สุมนสฺสาติ สุนฺทรจิตฺตสฺส. สุมนมกุลานีติ ชาติสุมนปุปฺผมกุลานิ. ทนฺตวณฺณานีติ สชฺชุกํ อุลฺลิขิตหตฺถิทนฺตสทิสวณฺณานิ.

เอวํ ตาหิ อตฺตนา กตกมฺเม กถิเต เถโรปิ ตาสํ อนุปุพฺพิกถํ กเถตฺวา สจฺจานิ ปกาเสสิ, สจฺจปริโยสาเน ตา สพฺพาปิ สปริวารา โสตาปนฺนา อเหสุํ. เถโร ตํ ปวตฺตึ มนุสฺสโลกํ อาคนฺตฺวา ภควโต อาโรเจสิ. ภควา ตมตฺถํ อฏฺฐุปฺปตฺตึ กตฺวา สมฺปตฺตปริสาย ธมฺมํ เทเสสิ, สา ธมฺมเทสนา มหาชนสฺส สาตฺถิกา ชาตาติ.

จตุริตฺถิวิมานวณฺณนา นิฏฺฐิตา.