๑๐. นาควิมาน ที่ ๑

60. 10. Paṭhamanāgavimānavaṇṇanā

susukkakhandhaṃ abhiruyha nāganti paṭhamanāgavimānaṃ. 1- Tassa kā uppatti? bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena āyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayeneva devacārikaṃ caranto tāvatiṃsabhavanaṃ upagato tattha addasa aññataraṃ devaputtaṃ sabbasetaṃ mahantaṃ dibbanāgaṃ abhiruyha mahantena parivārena mahatā dibbānubhāvena ākāsena gacchantaṃ, sabbā disā cando viya sūriyo viya ca obhāsayamānaṃ. Disvā yena so devaputto tenupasaṅkami. Atha so devaputto tato oruyha āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ abhivādetvā añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Atha thero tassa sampattikittanamukhena katakammaṃ pucchi:-

"susukkakhandhaṃ abhiruyha nāgaṃ

akācinaṃ dantiṃ baliṃ mahājavaṃ

abhiruyha gajaṃ pavaraṃ sukappitaṃ

idhāgamā vehāyasamantalikkhe.

@Footnote: 1 cha.Ma. nāgavimānaṃ

Nāgassa dantesu duvesu nimmitā

acchodakā paduminiyo suphullā

padumesu ca tūriyagaṇā pavajjare

imā ca naccanti manoharāyo.

Deviddhipattosi mahānubhāvo

manussabhūto kimakāsi puññaṃ

kenāsi evañjalitānubhāvo

vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī"ti.

#[961] Tattha susukkakhandhanti suṭṭhu setakhandhaṃ. Kiñcāpi tassa nāgassa cattāro pādā, vatthikosaṃ, mukhappadeso, ubho kaṇṇā, vāladhīti ettakaṃ muñcitvā sabbo kāyo setova, khandhappadesassa pana sātisayaṃ dhavalataratāya vuttaṃ "susukkakhandhan"ti nāganti dibbaṃ hatthināgaṃ. Akācinanti niddosaṃ, sabalavaṅkatilakādichavidosarahitanti attho. "ājānīyan"tipi pāḷi, ājānīyalakkhaṇūpetanti attho. 1- Dantinti [2]- vipularuciradantavantaṃ. Balinti balavantaṃ mahābalaṃ. Mahājavanti abhijavantaṃ sīghagāmiṃ. Puna abhiruyhāti ettha anunāsikalopo daṭṭhabbo, abhiruyha ārohaniyanti vuttaṃ hoti. Sesaṃ vuttanayameva.

Evaṃ pana therena puṭṭho devaputto attanā katakammaṃ kathento:-

"aṭṭheva muttapupphāni 3- kassapassa mahesino 4-

thūpasmiṃ abhiropesiṃ 5- pasanno sehi pāṇibhi.

@Footnote: 1 Sī. vuttaṃ hoti 2 ka. () etthantare dantīnanti pāṭho

@3 ka. muṭṭhipupphāni 4 ka. bhagavato 5 ka. abhiropayiṃ

Tena me'tādiso vaṇṇo tena me idha mijjhati

uppajjanti ca me bhogā ye keci manaso piyā.

Akkhāmi te bhikkhu mahānubhāva

manussabhūto yamakāsi puññaṃ

tenampi evañjalitānubhāvo

vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī"ti imāhi gāthāhi byākāsi.

Tassattho:- ahaṃ pubbe kassapassa sammāsambuddhassa yojanike kanakathūpe vaṇṭato muccitvā gacchamūle patitāni aṭṭha muttapupphāni labhitvā tāni gahetvā pūjanavasena pasannacitto hutvā abhiropesiṃ pūjesiṃ.

Atīte kira kassapasammāsambuddhe parinibbute yojanike kanakathūpe ca kārite saparivāro kikī kāsikarājā ca nāgarā ca negamā ca jānapadā ca divase divase pupphapūjaṃ karonti. Tesu tathā karontesu pupphāni mahagghāni dullabhāni ca ahesuṃ. Atheko upāsako mālākāravīthiyaṃ vicaritvā ekamekena kahāpaṇena ekamekampi pupphaṃ alabhanto aṭṭha kahāpaṇāni gahetvā pupphārāmaṃ gantvā mālākāraṃ āha "imehi aṭṭha kahāpaṇehi aṭṭhahi pupphāni dehī"ti. Nattha'yyo pupphāni, sammadeva upadhāretvā ocinitvā dinnānīti. Ahaṃ oloketvā gaṇhāmīti. Yadi evaṃ ārāmaṃ pavisitvā gavesāhīti. So pavisitvā gavesanto patitāni aṭṭha pupphāni labhitvā mālākāraṃ āha "gaṇha tāta kahāpaṇānī"ti. Tava puññena laddhāni, nāhaṃ kahāpaṇāni gaṇhāmīti āha. Itaro "nāhaṃ mudhā pupphāni gahetvā bhagavato pūjaṃ karissāmī"ti kahāpaṇāni tassa purato ṭhapetvā pupphāni Gahetvā cetiyaṅgaṇaṃ gantvā pasannacitto pūjaṃ akāsi. So aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu uppajjitvā tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā punapi devaloke, punapi devaloketi evaṃ aparāparaṃ devesuyeva saṃsaranto tasseva kammassa vipākāvasesena imasmimpi buddhuppāde tāvatiṃsesuyeva uppajji. Taṃ sandhāya heṭṭhā vuttaṃ "tattha addasa aññataraṃ devaputtan"tiādi.

Taṃ panetaṃ pavattiṃ āyasmā mahāmoggallāno manussalokaṃ āgantvā bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya vitthārena dhammaṃ desesi, sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

Paṭhamanāgavimānavaṇṇanā 1- niṭṭhitā.