๖. นาวาวิมาน ที่ ๑

6. Paṭhamanāvāvimānavaṇṇanā

suvaṇṇacchadanaṃ nāvanti nāvāvimānaṃ. Tassa kā uppatti? bhagavati sāvatthiyaṃ viharante soḷasamattā bhikkhū aññatarasmiṃ gāmakāvāse vasitvā vutthavassā "bhagavantaṃ passissāma, dhammañca suṇissāmā"ti sāvatthiṃ uddissa gimhasamaye addhānamaggaṃ paṭipannā, antarāmagge ca nirudako kantāro, te ca tattha ghammābhitattā kilantā tasitā pānīyaṃ alabhamānā aññatarassa gāmassa avidūrena gacchanti. Tattha aññatarā itthī udakabhājanaṃ gahetvā udakatthāya udapānābhimukhī gacchati. Atha te bhikkhū taṃ disvā "yatthāyaṃ itthī gacchati, tattha gate pānīyaṃ laddhuṃ sakkā"ti pipāsāparetā taṃdisābhimukhā gantvā udapānaṃ disvā tassā avidūre aṭṭhaṃsu. Sā itthī tato udakaṃ gahetvā nivattitukāmā te bhikkhū disvā "ime ayyā udakena atthikā pipāsitā"ti ñatvā garucittīkāraṃ upaṭṭhapetvā udakena nimantesi. Te pattathavikato parissāvanaṃ nīharitvā Parissāvetvā yāvadatthaṃ pānīyaṃ pivitvā hatthapāde sītale katvā tassā itthiyā pānīyadāne anumodanaṃ vatvā agamaṃsu.

Sā taṃ puññaṃ hadaye ṭhapetvā antarantarā anussarantī aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavena nibbatti, tassā puññānubhāvena kapparukkhopasobhitaṃ mahantaṃ vimānaṃ uppajji, taṃ vimānaṃ parikkhipitvā muttajālarajatavibhūsitā viya sikatāvakiṇṇapaṇḍarapulinataṭā maṇikkhandhanimmalasalilavāhinī saritā. Tassā ubhosu tīresu uyyānavimānadvāre ca mahatī pokkharaṇī pañcavaṇṇapadumasaṇḍamaṇḍitā saha suvaṇṇanāvāya nibbatti. Sā tattha dibbasampattiṃ anubhavantī nāvāya kīḷantī laḷantī vicarati. Athekadivasaṃ āyasmā mahāmoggallāno devacārikaṃ caranto taṃ devadhītaraṃ nāvāya kīḷantiṃ disvā tāya katapuññakammaṃ pucchanto:-

"suvaṇṇacchadanaṃ nāvaṃ nāri āruyha tiṭṭhasi

ogāhasi pokkharaṇiṃ padmaṃ chindasi pāṇinā.

1- Kūṭāgārā nivesā te vibhattā bhāgaso mitā

daddallamānā ābhanti samantā caturo disā. 1-

Kena te'tādiso vaṇṇo kena te idha mijjhati

uppajjanti ca te bhogā ye keci manaso piyā.

Pucchāmi taṃ devi mahānubhāve

manussabhūtā kimakāsi puññaṃ

kenāsi evañjalitānubhāvā

vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī"ti āha.

@Footnote: 1-1 cha.Ma. ayaṃ gāthā na dissati Tato therena puṭṭhāya devatāya vissajjitākāraṃ dassetuṃ saṅgītikārehi:-

"sā devatā attamanā moggallānena pucchitā

pañhaṃ puṭṭhā viyākāsi yassa kammassidaṃ phalan"ti ayaṃ gāthā vuttā.

"ahaṃ manussesu manussabhūtā

purimāya jātiyā manussaloke

disvāna bhikkhū tasite kilante

uṭṭhāya pātuṃ udakaṃ adāsiṃ.

Yo ve kilantāna pipāsitānaṃ

uṭṭhāya pātuṃ udakaṃ dadāti

sītodakā tassa bhavanti najjo

pahūtamalyā bahupuṇḍarīkā.

Taṃ āpagā 1- anupariyanti sabbadā

sītodakā vālukasanthatā nadī

ambā ca sālā tilakā ca jambuyo

uddālakā pāṭaliyo ca phullā.

Taṃ bhūmibhāgehi upetarūpaṃ

vimānaseṭṭhaṃ bhusa sobhamānaṃ

tasseva 2- kammassa ayaṃ vipāko

etādisaṃ puññakatā 3- labhanti.

@Footnote: 1 Sī. tamāpagā 1 cha.Ma. tassīdha, evamuparipi 2 Sī. katapuññā

1- Kūṭāgārā nivesā me vibhattā bhāgaso mitā

daddallamānā ābhanti samantā caturo disā. 1-

Tena me'tādiso vaṇṇo tena me idha mijjhati

uppajjanti ca me bhogā ye keci manaso piyā.

Akkhāmi te bhikkhu mahānubhāva

manussabhūtā yamamakāsi puññaṃ

tenamhi evañjalitānubhāvā

vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī"ti ayaṃ devatāya vissajjitākāro.

#[43] Tattha suvaṇṇacchadananti vicittabhittiviracanehi 2- rattasuvaṇṇamayehi ubhohi passehi paṭicchāditabbhantaratāya ceva nānāratanasamujjalitena kanakamayālaṅkārena uparichāditatāya 3- ca suvaṇṇacchadanaṃ. Nāvanti potaṃ. So hi orato pāraṃ pavati gacchatīti poto, satte netīti nāvāti ca vuccati. Nārīti tassā devadhītāya ālapanaṃ. Narati netīti naro, puriso. Yathā hi paṭhamapakatibhūto satto itarāya pakatiyā seṭṭhatthena puri setīti "puriso"ti vuccati, evaṃ nayanaṭṭhena "naro"ti. Puttabhātubhūtopi hi puggalo mātujeṭṭhabhaginīnaṃ pituṭṭhāne tiṭṭhati, pageva bhattubhūto. Narassa esāti nārī, ayañca samaññā manussitthīsu pavattā ruḷhivasena itarāsupi tathā vuccati. Ogāhasi pokkharaṇinti satipi rattuppala- nīluppalādike bahuvidhe ratanamaye jalajakusume pokkharasaṅkhātānaṃ dibbapadumānaṃ tattha yebhuyyena atthitāya "pokkharaṇī"ti laddhanāmaṃ dibbasaraṃ jalavihāraratiyā 4-

@Footnote: 1 cha.Ma. ayaṃ gāthā na dissati 2 Ma. vicittavividhachadanehi

@3 Sī. chāditekadesatāya 4 Sī.,i. jalavihārābhiratiyā Anupavisasi. Padmaṃ chindasi pāṇināti rajatamayanāḷaṃ 1- padumarāgaratanamayapattasaṅghātaṃ kanakamayakaṇṇikākiñjakkhakesaraṃ dibbakamalaṃ līlāravindaṃ 2- kattukāmatāya tava hatthena bhañjasi.

#[47] Tasiteti pipāsite. Kilanteti tāya pipāsāya addhānaparissamena ca kilantakāye. Uṭṭhāyāti uṭṭhānavīriyaṃ katvā, ālasiyaṃ anāpajjitvāti attho.

#[48] Yo vetiādinā yathā ahaṃ, evaṃ aññepi āyatanagatena udaka- dānapuññena etādisaṃ phalaṃ paṭilabhantīti diṭṭhena adiṭṭhassa anumānavidhiṃ dassentī therena puṭṭhamatthaṃ sādhāraṇato vissajjeti. Tattha tassāti tanti ca yathāvuttapuññakārinaṃ paccāmasati.

#[49] Anupariyantīti anurūpavasena parikkhipanti. tassa vasanaṭṭhānaparikkhipanena sopi parikkhitto nāma hoti. Tilakāti bandhujīvakapupphasadisapupphā ekā rukkhajāti. Uddālakāti vātaghātakā, ye "rājarukkhā"tipi vuccanti.

#[50] Taṃ bhūmibhāgehīti tādisehi bhūmibhāgehi, yathāvuttapokkharaṇīnadī- uyyānavantehi bhūmipadesehīti attho. Upetarūpanti pāsaṃsiyabhāvena upetaṃ, tesaṃ pokkharaṇīādīnaṃ vasena ramaṇīyasannivesanti vuttaṃ hoti. Bhusa sobhamānanti bhusaṃ ativiya virocamānaṃ vimānaseṭṭhaṃ labhantīti yojanā. Sesaṃ vuttanayamevāti.

Paṭhamanāvāvimānavaṇṇanā niṭṭhitā.

@Footnote: 1 Sī. marakatamayanāḷaṃ 2 Ma. kīḷāravindaṃ