๘. วัฏฏกชาดก

๘ วฏฺฏกชาตกํ

นาจินฺตยนฺโต ปุริโสติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อุตฺตรเสฏฺฐิปุตฺตํ อารพฺภ กเถสิ ฯ

สาวตฺถิยํ กิร อุตฺตรเสฏฺฐี นาม อโหสิ มหาวิภโว ฯ ตสฺส ภริยาย กุจฺฉิยํ เอโก ปุญฺญวา สตฺโต พฺรหฺมโลกา จวิตฺวา ปฏิสนฺธึ คเหตฺวา วยปฺปตฺโต อภิรูโป ปาสาทิโก อโหสิ พฺรหฺมวณฺณี ฯ อเถกทิวสํ สาวตฺถิยํ กตฺติกจฺฉณนกฺขตฺเต สงฺฆุฏฺเฐ สพฺโพ โลโก นกฺขตฺตนิสฺสิโต อโหสิ ฯ ตสฺส สหายกา อญฺเญ เสฏฺฐิปุตฺตา สปชาปติกา อเหสุํ ฯ อุตฺตรเสฏฺฐิปุตฺตสฺส ปน ทีฆรตฺตํ พฺรหฺมโลเก วสิตตฺตา กิเลเสสุ จิตฺตํ น อลฺลียติ ฯ อถสฺส สหายกา อุตฺตรเสฏฺฐิปุตฺตสฺสาปิ เอกํ อิตฺถึ อาเนตฺวา นกฺขตฺตํ กีฬิสฺสามาติ มนฺตยิตฺวา ตํ อุปสงฺกมิตฺวา สมฺม อิมสฺมึ นคเร กตฺติกจฺฉโณ สงฺฆุฏฺโฐ ตุยหํปิ เอกํ อิตฺถึ อาเนตฺวา นกฺขตฺตํ กีฬิสฺสามาติ อาหํสุ ฯ น มมตฺโถ อิตฺถิยาติ จ วุตฺเตปิ นํ ปุนปฺปุนํ นิพฺพนฺธิตฺวา สมฺปฏิจฺฉาเปตฺวา เอกํ วณฺณทาสึ สพฺพาลงฺการปฺปฏิมณฺฑิตํ กตฺวา ตสฺส ฆรํ เนตฺวา ตฺวํ เสฏฺฐิปุตฺตสฺส สนฺติกํ คจฺฉาหีติ สยนฆรํ เปเสตฺวา นิกฺขมึสุ ฯ สยนฆรํ ปวิฏฺฐมฺปิ ตํ เสฏฺฐิปุตฺโต น โอโลเกติ นาลปติ ฯ สา จินฺเตสิ อยํ เอวรูปํ โสภคฺคปฺปตฺตํ อุตฺตมวิสาลสมฺปนฺนํ มํ เนว โอโลเกติ นาลปติ อิทานิ นํ อตฺตโน อิตฺถีกุฏฺฏอิตฺถีลีฬฺหาย โอโลกาเปสฺสามีติ อิตฺถีลีฬฺหํ ทสฺเสนฺตี ปหฏฺฐากาเรน อคฺคทนฺเต วิวริตฺวา หสิตํ อกาสิ ฯ เสฏฺฐิปุตฺโต โอโลเกตฺวา ทนฺตฏฺฐิเก นิมิตฺตํ คณฺหิ ฯ อฏฺฐิกสญฺญา อุปฺปชฺชิ ฯ สกลํปิ ตํ สรีรํ อฏฺฐิกสงฺขลิกา วิย ปญฺญายิ ฯ โส ตสฺสา ปริพฺพยํ ทตฺวา คจฺฉาหีติ อุยฺโยเชสิ ฯ

ตํ ตสฺสา ฆรา โอติณฺณํ เอโก อิสฺสโร อนฺตรวีถิยํ ทิสฺวา ปริพฺพยํ ทตฺวา อตฺตโน ฆรํ เนสิ ฯ สตฺตาเห วีติวตฺเต นกฺขตฺตํ โฆสิตํ ฯ วณฺณทาสิยา มาตา ธีตุ อาคมนํ อทิสฺวา เสฏฺฐิปุตฺตานํ สนฺติกํ คนฺตฺวา กหํ สาติ ปุจฺฉิ ฯ เต อุตฺตรเสฏฺฐิปุตฺตสฺส ฆรํ คนฺตฺวา กหํ สาติ ปุจฺฉึสุ ฯ ตํ ขณญฺเญว ตสฺสา ปริพฺพยํ ทตฺวา อุยฺโยเชสินฺติ ฯ อถสฺสา มาตา โรทนฺตี กหํ ธีตรํ เม น ปสฺสามิ ธีตรํ เม สมาเนถาติ อุตฺตรเสฏฺฐิปุตฺตํ อาทาย รญฺโญ สนฺติกํ อคมาสิ ฯ ราชา อฏฺฏํ วินิจฺฉินนฺโต อิเม เต เสฏฺฐิปุตฺตา วณฺณทาสึ อาเนตฺวา ตุยฺหํ อทํสูติ ปุจฺฉิ ฯ อาม เทวาติ ฯ อิทานิ สา กหนฺติ ฯ น ชานามิ ตํ ขณญฺเญว นํ อุยฺโยเชสินฺติ ฯ อิทานิ ตฺวํ สมาเนตุํ สกฺโกสีติ ฯ น สกฺโกมิ เทวาติ ฯ ราชา สเจ สมาเนตุํ น สกฺโกติ ราชาณมสฺส กโรถาติ อาห ฯ อถ นํ ปจฺฉาพาหุํ พนฺธิตฺวา ราชาณํ กริสฺสามาติ คเหตฺวา ปกฺกมึสุ ฯ เสฏฺฐิปุตฺตํ กิร วณฺณทาสึ สมาเนตุํ อสกฺโกนฺตํ ราชาณํ กาเรตีติ สกลนครํ เอกโกลาหลมโหสิ ฯ มหาชโน อุเร หตฺเถ ฐเปตฺวา กึ นาเมตํ สามิ อตฺตโน โว อนนุจฺฉวิกํ ลทฺธนฺติ ปริเทวติ ฯ เสฏฺฐิปุตฺตสฺส ปจฺฉโต ปจฺฉโต ปริเทวนฺโต คจฺฉติ ฯ เสฏฺฐิปุตฺโต จินฺเตสิ อิทํ มยฺหํ เอวรูปํ ทุกฺขํ อคาเร วสนภาเวน สมฺปนฺนํ สเจ อิโต มุจฺจิสฺสามิ มหาโคตมสมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สนฺติเก ปพฺพชิสฺสามีติ ฯ

สาปิ โข วณฺณทาสี ตํ โกลาหลสทฺทํ สุตฺวา กึสทฺโท นาเมโสติ ปุจฺฉิตฺวา ตํ ปวุตฺตึ สุตฺวา เวเคน โอตริตฺวา อุสฺสรถ สามิ มํ ราชปุริสานํ ทฏฺฐุํ เทถาติ อตฺตานํ ทสฺเสติ ฯ ราชปุริสา ตํ ทิสฺวา มาตรํ สมฺปฏิจฺฉาเปตฺวา เสฏฺฐิปุตฺตํ มุญฺจิตฺวา ปกฺกมึสุ ฯ โส สหายปริวุโตว นทึ คนฺตฺวา สีสํ นฺหายิตฺวา เคหํ คนฺตฺวา ภุตฺตปาตราโส มาตาปิตโร ปพฺพชฺชํ อนุชานาเปตฺวา จีวรสาฏเก อาทาย มหนฺเตน ปริวาเรน สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา ปพฺพชฺชํ ยาจิตฺวา ปพฺพชฺชญฺจ อุปสมฺปทญฺจ ลภิตฺวา อวิสฺสฏฺฐกมฺมฏฺฐาโน วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา นจิรสฺเสว อรหตฺเต ปติฏฺฐาสิ ฯ อเถกทิวสํ ธมฺมสภายํ สนฺนิปติตา ภิกฺขู อาวุโส อุตฺตรเสฏฺฐิปุตฺโต อตฺตโน ภเย อุปฺปนฺเน สาสนสฺส คุณํ ชานิตฺวา อิมมฺหา ทุกฺขา มุจฺจมาโน ปพฺพชิสฺสามีติ จินฺเตตฺวา เตน สุจินฺติเตน มรณมุตฺโต เจว ปพฺพชิโต จ อคฺคผเล ปติฏฺฐิโตติ ตสฺส คุณกถํ กเถสุํ ฯ สตฺถา อาคนฺตฺวา กาย นุตฺถ ภิกฺขเว เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนาติ ปุจฺฉิตฺวา อิมาย นามาติ วุตฺเต น ภิกฺขเว อุตฺตรเสฏฺฐิปุตฺโตว ภเย อุปฺปนฺเน อิมินา อุปาเยน อิมมฺหา ทุกฺขา มุจฺจิสฺสามีติ จินฺเตตฺวา มรณภยา มุตฺโต อตีเต ปณฺฑิตาปิ อตฺตโน ภเย อุปฺปนฺเน อิมมฺหา ทุกฺขา มุจฺจิสฺสามีติ จินฺเตตฺวา มรณภยทุกฺขโต มุจฺจึสุเยวาติ วตฺวา อตีตํ อาหริ ฯ

อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต จุติปฏิสนฺธิวเสน ปริวตฺเตนฺโต วฏฺฏกโยนิยํ นิพฺพตฺติ ฯ ตทา เอโก วฏฺฏกลุทฺทโก อรญฺญา พหู วฏฺฏเก อาหริตฺวา เคเห ฐเปตฺวา โคจรํ ทตฺวา มนุสฺสานํ มูลํ คเหตฺวา อาคตานํ หตฺเถ วฏฺฏเก วิกฺกิณนฺโต ชีวิกํ กปฺเปติ ฯ โส เอกทิวสํ พหูหิ วฏฺฏเกหิ สทฺธึ โพธิสตฺตมฺปิ คเหตฺวา อาเนสิ ฯ โพธิสตฺโต จินฺเตสิ สจาหํ อิมินา ทินฺนํ โคจรํ ปานียญฺจ ปริภุญฺชิสฺสามิ อยํ มํ คเหตฺวา อาคตานํ มนุสฺสานํ ทสฺสติ สเจ ปนาหํ น ปริภุญฺชิสฺสามิ อหํ มิลายิสฺสามิ อถ มํ มิลาตํ ทิสฺวา มนุสฺสา น คณฺหิสฺสนฺติ เอวํ เม โสตฺถิ ภวิสฺสติ อิมํ อุปายํ กริสฺสามีติ ฯ โส ตถา กโรนฺโต มิลายิตฺวา อฏฺฐิจมฺมมตฺโต อโหสิ ฯ มนุสฺสา ตํ ทิสฺวา น คณฺหึสุ ฯ ลุทฺทโก โพธิสตฺตํ ฐเปตฺวา เสเสสุ วฏฺฏเกสุ ปริกฺขีเณสุ ปจฺฉิโต นีหริตฺวา ทฺวาเร ฐเปตฺวา โพธิสตฺตํ หตฺถตเล กตฺวา กึ นุ โข อยํ วฏฺฏโกติ นํ โอโลเกตุํ อารทฺโธ ฯ อถสฺส ปมตฺตภาวํ ญตฺวา โพธิสตฺโต ปกฺเข ปสาเรตฺวา อุปฺปติตฺวา อรญฺญเมว คโต ฯ อญฺเญ วฏฺฏกา ตํ ทิสฺวา กึ นุ โข น ปญฺญายสิ กหํ คโตสีติ ปุจฺฉิตฺวา ลุทฺทเกน คหิโตมฺหีติ วุตฺเต กินฺติ กตฺวา มุตฺโตสีติ ปุจฺฉึสุ ฯ โพธิสตฺโต อหํ เตน ทินฺนโคจรํ อคเหตฺวา ปานียํ อปิวิตฺวา อุปายจินฺตาวเสน มุตฺโตติ วตฺวา อิมํ คาถมาห

นาจินฺตยนฺโต ปุริโส วิเสสมธิคจฺฉติ

จินฺติตสฺส ผลํ ปสฺส มุตฺโตสฺมิ วธพนฺธนาติ ฯ

ตตฺรายํ ปิณฺฑตฺโถ ปุริโส ทุกฺขํ ปตฺวา อิมินา นาม อุปาเยน อิมมฺหา ทุกฺขา มุจฺจิสฺสามีติ อจินฺตยนฺโต อตฺตโน ทุกฺขโมกฺขสงฺขาตํ วิเสสํ นาธิคจฺฉติ อิทานิ ปน มยา จินฺติตกมฺมสฺส ผลํ ปสฺส เตเนว อุปาเยน มุตฺโตสฺมิ วธพนฺธนา มรณโต จ พนฺธนโต จ มุตฺโต อหนฺติ ฯ

เอวํ โพธิสตฺโต อตฺตนา กตการณํ อาจิกฺขิ ฯ

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ตทา มุตฺตวฏฺฏโก ปน อหเมวาติ ฯ

วฏฺฏกชาตกํ อฏฺฐมํ ฯ

-------