๓. นังคลีสชาดก

๓ นงฺคลีสชาตกํ

อสพฺพตฺถคามึ วาจนฺติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต โลลุทายิตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ ฯ

โส กิร ธมฺมํ กเถนฺโต อิมสฺมึ ฐาเน อิทํ กเถตพฺพํ อิมสฺมึ ฐาเน อิทํ น กเถตพฺพนฺติ ยุตฺตายุตฺตํ น ชานาติ มงฺคเล อวมงฺคลํ วทนฺโต ติโรกุฑฺเฑสุ ติฏฺฐนฺติ สนฺธิสิงฺฆาฏเกสุ จาติ อิมํ อวมงฺคลานุโมทนํ กเถสิ อวมงฺคเลสุ อนุโมทนํ กโรนฺโต พหู เทวา มนุสฺสา จ มงฺคลานิ อจินฺตยุนฺติ วตฺวา เอวรูปานํ มงฺคลานํ สตมฺปิ สหสฺสมฺปิ กาตุํ สมตฺถา โหถาติ วทติ ฯ อเถกทิวสํ ธมฺมสภายํ ภิกฺขู อาวุโส โลลุทายิ ยุตฺตายุตฺตํ น ชานาติ สพฺพตฺถ อภาสิตพฺพํ วาจํ สพฺพตฺถ ภาสตีติ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ ฯ สตฺถา อาคนฺตฺวา กาย นุตฺถ ภิกฺขเว เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนาติ ปุจฺฉิตฺวา อิมาย นามาติ วุตฺเต น ภิกฺขเว โลลุทายิ อิทาเนเวส ทนฺธปริสกฺกโน กเถนฺโต ยุตฺตายุตฺตํ น ชานาติ ปุพฺเพปิ เอวรูโป อโหสิ นิจฺจโลลุโกเยว เอโสติ วตฺวา อตีตํ อาหริ ฯ

อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต พฺราหฺมณมหาสาลกุเล นิพฺพตฺติตฺวา วยปฺปตฺโต ตกฺกสิลายํ สพฺพสิปฺปานิ อุคฺคณฺหิตฺวา พาราณสิยํ ทิสาปาโมกฺโข อาจริโย หุตฺวา ปญฺจมาณวกสตานํ สิปฺปํ วาเจสิ ฯ ตทา เตสุ มาณเวสุ เอโก ทนฺธปริสกฺกโน โลลุโก มาณโว ธมฺมนฺเตวาสิโก หุตฺวา สิปฺปํ อุคฺคณฺหาติ ทนฺธภาเวน ปน อุคฺคณฺหิตุํ น สกฺโกติ โพธิสตฺตสฺส ปน อุปกาโร อโหสิ ทาโส วิย สพฺพกิจฺจานิ กโรติ ฯ อเถกทิวสํ โพธิสตฺโต สายมาสํ ภุญฺชิตฺวา สยนปิฏฺเฐ นิปนฺโน ตํ มาณวํ หตฺถปาทปิฏฺฐิปริกมฺมานิ กตฺวา คจฺฉนฺตํ อาห ตาต มญฺจปาเท อุปตฺถมฺเภตฺวา ยาหีติ ฯ มาณโว เอกํ ปาทํ อุปตฺถมฺเภตฺวา เอกสฺส อุปตฺถมฺภนํ อลภนฺโต อตฺตโน อูรุมฺหิ ฐเปตฺวา รตฺตึ เขเปติ ฯ โพธิสตฺโต ปจฺจูสสมเย อุฏฺฐาย ตํ ทิสฺวา กึ ตาต นิสินฺโนสีติ ปุจฺฉิ ฯ อาจริย มญฺจปาทสฺส อุปตฺถมฺภนํ อลภิตฺวา อูรุมฺหิ ฐเปตฺวา นิสินฺโนมฺหีติ ฯ โพธิสตฺโต สํวิคฺคมานโส หุตฺวา อยํ อติวิย มยฺหํ อุปกาโร เอตฺตกานํ มาณวสตานํ อนฺตเร อยเมว ทนฺโธ สิปฺปํ สิกฺขิตุํ น สกฺโกติ กถํ นุ โข อหํ อิมํ ปณฺฑิตํ กเรยฺยนฺติ จินฺเตสิ ฯ อถสฺส เอตทโหสิ อตฺเถโก อุปาโย อหํ อิมํ มาณวํ ทารุอตฺถาย ปณฺณตฺถาย จ คนฺตฺวา อาคตํ อชฺช เต กึ ทิฏฺฐํ กึ กตนฺติ ปุจฺฉิสฺสามิ อถ เม อิทนฺนาม อชฺช มยา ทิฏฺฐํ อิทํ กตนฺติ อาจิกฺขิสฺสติ อถ นํ ตยา ทิฏฺฐญฺจ กตญฺจ กีทิสนฺติ ปุจฺฉิสฺสามิ โส เอวรูปนฺนามาติ อุปมาย จ การเณน จ กเถสฺสติ อิติ นํ มาณวํ อุปมญฺจ การณญฺจ กถาเปตฺวา อิมินา อุปาเยน ปณฺฑิตํ กริสฺสามีติ ฯ โส ตํ ปกฺโกสิตฺวา ตาต มาณว อิโต ปฏฺฐาย ทารุอตฺถาย ปณฺณตฺถาย จ คตฏฺฐาเน ยํ เต ตตฺถ ทิฏฺฐํ วา ภุตฺตํ วา ปีตํ วา ขาทิตํ วา โหติ ตํ อาคนฺตฺวา มยฺหํ อาโรเจยฺยาสีติ อาห ฯ

โส สาธูติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา เอกทิวสํ มาณเวหิ สทฺธึ ทารุอตฺถาย อรญฺญํ คโต ตตฺถ สปฺปํ ทิสฺวา อาคนฺตฺวา อาจริย สปฺโป เม ทิฏฺโฐติ อาโรเจสิ ฯ สปฺโป นาม ตาต กีทิโสติ ฯ เสยฺยถาปิ นงฺคลีสาติ ฯ สาธุ สาธุ ตาต มนาปา เต อุปมา อาหฏา สปฺปา นาม นงฺคลีสสทิสา โหนฺตีติ ฯ อถ โพธิสตฺโต มาณวเกน มนาปา อุปมา อาหฏา สกฺขิสฺสามิ นํ ปณฺฑิตํ กาตุนฺติ จินฺเตสิ ฯ มาณโว ปน เอกทิวสํ อรญฺเญ หตฺถึ ทิสฺวา หตฺถี เม อาจริย ทิฏฺโฐติ อาห ฯ หตฺถี นาม ตาต กีทิโสติ ฯ เสยฺยถาปิ นงฺคลีสาติ ฯ โพธิสตฺโต หตฺถิสฺส โสณฺฑา นงฺคลีสสทิสา โหนฺติ ทนฺตาทโย เอวรูปา จ เอวรูปา จ อยมฺปน พาลตาย วิภชิตฺวา กเถตุํ อสกฺโกนฺโต โสณฺฑํ สนฺธาย กเถสิ มญฺเญติ ตุณฺหี อโหสิ ฯ อเถกทิวสํ นิมนฺตเน อุจฺฉุํ ลภิตฺวา อาจริย อชฺช มยํ อุจฺฉุํ ขาทิมฺหาติ อาห ฯ อุจฺฉุ นาม กีทิสาติ วุตฺเต เสยฺยถาปิ นงฺคลีสาติ อาห ฯ อาจริโย โถกํ ปฏิรูปํ การณํ กเถสีติ ตุณฺหี ชาโต ฯ ปุเนกทิวสํ นิมนฺตเน เอกจฺเจ มาณวา คุฬํ ทธินา ภุญฺชึสุ เอกจฺเจ ขีเรน ฯ โส อาคนฺตฺวา อาจริย อชฺช มยํ ทธินา ขีเรน จ ภุญฺชิมฺหาติ วตฺวา ทธิขีรนฺนาม กีทิสํ โหตีติ วุตฺเต เสยฺยถาปิ นงฺคลีสาติ อาห ฯ อาจริโย อยํ มาณโว สปฺโป นงฺคลีสสทิโสติ กเถนฺโต ตาว สุกถิตํ กเถสิ หตฺถี นงฺคลีสสทิโสติ กเถนฺเตนาปิ โสณฺฑํ สนฺธาย เลเสน กถิตํ อุจฺฉุํ นงฺคลีสสทิสนฺติ กถเนปิ เลโส อตฺถิ ทธิขีรานิ ปน นิจฺจํ ปณฺฑรานิ ปกฺขิตฺตภาชนสณฺฐานานิ อิธ สพฺเพน สพฺพํ อุปมํ น กเถสิ น สกฺกา อิมํ โลลุกํ สิกฺขาเปตุนฺติ วตฺวา อิมํ คาถมาห

อสพฺพตฺถคามึ วาจํ พาโล สพฺพตฺถ ภาสติ

นายํ ทธึ เวทิ น นงฺคลีสํ

ทธิมฺปยํ มญฺญติ นงฺคลีสนฺติ ฯ

ตตฺรายํ สงฺเขปตฺโถ ยา วาจา อุปมาวเสน สพฺพตฺถ น คจฺฉติ ตํ อสพฺพตฺถคามิวาจํ พาโล ปุคฺคโล สพฺพตฺถ ภาสติ ทธิ นาม กีทิสนฺติ ปุฏฺโฐ เสยฺยถาปิ นงฺคลีสาติ วทเตว เอวํ วทนฺโต นายํ ทธึ เวทิ น นงฺคลีสํ ฯ กึการณา ฯ ยสฺมา ทธิมฺปยํ มญฺญติ นงฺคลีสนฺติ ยสฺมา อยํ ทธึปิ นงฺคลีสเมว มญฺญติ ฯ อถวา ทธีติ ทธิเมว ฯ ปยนฺติ ขีรํ ฯ ทธิญฺจ ปยญฺจ ทธิปยํ ฯ ยสฺมา ทธิขีรานิปิ อยํ นงฺคลีสเมว มญฺญติ ตาทิโสวายํ พาโล กึ อิมินาติ อนฺเตวาสิกานํ กถํ กเถตฺวา ปริพฺพยํ ทตฺวา ตํ อุยฺโยเชสิ ฯ

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ตทา โลลมาณโว โลลุทายิ อโหสิ ทิสาปาโมกฺโข อาจริโย ปน อหเมวาติ ฯ

นงฺคลีสชาตกํ ตติยํ ฯ