๓. กัณฑินชาดก

3 Kaṇḍinajātakaṃ

dhiratthu kaṇḍinaṃ sallanti idaṃ satthā jetavane viharanto purāṇadutiyikappalobhanaṃ ārabbha kathesi.

Taṃ aṭṭhanipāte indriyajātake āvibhavissati. Bhagavā pana taṃ bhikkhuṃ etadavoca bhikkhu pubbepi tvaṃ etaṃ mātugāmaṃ nissāya jīvitakkhayaṃ patvā vitacchikesu aṅgāratalesu pakkosīti. Bhikkhū tassatthassāvibhāvatthāya bhagavantaṃ yāciṃsu. Bhagavā bhavantarena Paṭicchannaṃ kāraṇaṃ pākaṭamakāsi. Ito parampana bhikkhūnaṃ āyācanaṃ bhavantarappaṭicchannatañca avatvā atītaṃ āharīti ettakameva vakkhāma. Ettake vuttepi āyācanaṃ balāhakagabbhato candanīharaṇūpamā ca bhavantarappaṭicchannakāraṇabhāvo cāti sabbametaṃ heṭṭhāvuttanayeneva yojetvā veditabbaṃ.

Atīte magadharaṭṭhe rājagahe magadharājā nāma rajjaṃ kāresi. Magadhavāsikānaṃ sassasamaye migānaṃ mahāparipantho hoti. Te araññe pabbatapādaṃ pavisanti. Eko araññavāsī pabbateyyamigo ekāya gāmavāsiniyā migapotikāya saddhiṃ santhavaṃ katvā tesaṃ migānaṃ pabbatapādato oruyha puna gāmantaṃ otiṇṇakāle migapotikāya paṭibaddhacittatāya tehi saddhiṃyeva otari. Atha naṃ sā āha tvaṃ khosi ayya pabbateyyo bālamigo gāmanto ca nāma sāsaṅko sappaṭibhayo mā amhehi saddhiṃ otarāti. So tassā paṭibaddhacittatāya anivattitvā tāya saddhiṃyeva agamāsi. Magadhavāsino idāni migānaṃ pabbatapādā otaraṇakāloti ñatvā magge paṭicchannakoṭṭhakesu tiṭṭhanti. Tesampi dvinnaṃ āgamanamagge eko luddako paṭicchannakoṭṭhake ṭhito hoti. Migapotikā manussagandhaṃ ghāyitvā eko luddako ṭhito bhavissatīti taṃ bālamigaṃ purato katvā sayaṃ pacchato ahosi. Luddako ekeneva sarappahārena migaṃ tattheva pātesi. Migapotikā tassa viddhabhāvaṃ ñatvā uppatitvā vātavegagatiyā palāyi. Luddako koṭṭhakato nikkhamitvā migaṃ okkantitvā aggiṃ katvā vitacchikesu Aṅgāresu madhuramaṃsaṃ pacitvā khāditvā pānīyaṃ pivitvā avasesaṃ lohitavindūhi paggharantehi kājenādāya dārake tosento gharaṃ agamāsi. Tadā bodhisatto tasmiṃ vanasaṇḍe devatā hutvā nibbatto hoti. So taṃ kāraṇaṃ disvā imassa bālamigassa maraṇaṃ neva mātaraṃ nissāya na pitaraṃ atha kho kāmaṃ nissāya kāmanimittañhi sattā sugatiyaṃ hatthacchedādiṃ duggatiyañca pañcavidhabandhanādiṃ nānappakāraṃ dukkhaṃ pāpuṇanti paresaṃ maraṇadukkhuppādanaṃ nāma imasmiṃ loke garahitameva yaṃ janapadaṃ mātugāmo vicāreti anusāsati so itthīpariṇāyako janapadopi garahitova ye sattā mātugāmassa vasaṃ gacchanti tepi garahitāyevāti ekāya gāthāya tīṇi garahavatthūni dassetvā vanadevatāsu sādhukāraṃ datvā gandhapupphādīhi pūjayamānāsu madhurassarena taṃ vanasaṇḍaṃ unnādento imāya gāthāya dhammaṃ desesi

dhiratthu kaṇḍinaṃ sallaṃ purisaṃ gāḷhavedhinaṃ

dhiratthu taṃ janapadaṃ yatthitthī pariṇāyikā

te vāpi dhikkitā sattā ye itthīnaṃ vasaṃ gatāti.

Tattha dhiratthūti garahanatthe nipāto. Svāyamidha uttāsa- ubbegavasena garahane daṭṭhabbo. Uttasitubbiggo hi honto bodhisatto evamāha. Kaṇḍamassa atthīti kaṇḍī. Taṃ kaṇḍinaṃ. Tampana kaṇḍaṃ anuppavisanaṭṭhena sallanti vuccati tasmā kaṇḍinaṃ sallanti ettha sallakaṇḍinanti attho. Sallaṃ vā assa atthīti Sallo. Taṃ sallaṃ. Mahantaṃ vaṇamukhaṃ katvā balavappahāraṃ dadanto gāḷhaṃ vijjhatīti gāḷhavedhī. Taṃ gāḷhavedhinaṃ. Nānappakārakena kaṇḍena kumudapattasaṇṭhānaphalena ujukagamaneneva sallena samannāgataṃ gāḷhavedhinaṃ purisaṃ dhiratthūti ayamettha attho. Pariṇāyikāti issarā saṃvidhāyikā. Dhikkitāti garahitā. Sesamettha uttānatthameva.

Ito parampana ettakampi avatvā yaṃ yaṃpi anuttānaṃ taṃ tadeva vaṇṇayissāma. Evaṃ ekāya gāthāya tīṇi garahavatthūni dassetvā bodhisatto vanaṃ unnādetvā buddhalīḷhāya dhammaṃ desesi.

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsesi. Saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. Satthā dve vatthūni kathetvā anusandhiṃ ghaṭet vā jātakaṃ samodhānesi. Ito parampana dve vatthūni kathetvāti idaṃ avatvā anusandhiṃ ghaṭetvāti ettakameva vakkhāmi. Avuttampi pana heṭṭhāvuttanayeneva yojetvā gahetabbaṃ. Tadā pabbateyyamigo ukkaṇṭhitabhikkhu ahosi migapotikā purāṇadutiyikā kāmesu dosaṃ dassetvā dhammadesikadevatā pana ahameva ahosīti.

Kaṇḍinajātakaṃ tatiyaṃ.