๑. อินทสมานโคตตชาดก

๒ สนฺถววคฺควณฺณนา

๑ อินฺทสมานโคตฺตชาตกํ ฯ

น สนฺถวํ กาปุริเสน กยิราติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ ทุพฺพจภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ ฯ

ตสฺส วตฺถุ นวกนิปาเต คิชฺฌชาตเก อาวิภวิสฺสติ ฯ

สตฺถา ปน ตํ ภิกฺขุํ ปุพฺเพปิ ตฺวํ ภิกฺขุ ทุพฺพจตาย ปณฺฑิตานํ วจนํ อกตฺวา มตฺตหตฺถปาทสญฺจุณฺณิโตติ วตฺวา อตีตํ อาหริ ฯ

อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต พฺราหฺมณกุเล นิพฺพตฺติตฺวา วุฑฺฒิปฺปตฺโต ฆราวาสํ ปหาย อิสิปพฺพชฺชํ ปพฺพชิตฺวา ปญฺจนฺนํ อิสิสตานํ คณสตฺถา หุตฺวา หิมวนฺตปฺปเทเส วาสํ กปฺเปสิ ฯ ตทา เตสุ ตาปเสสุ อินฺทสมานโคตฺโต นาม ตาปโส อโหสิ ทุพฺพโจ อโนวาทโก ฯ โส เอกํ หตฺถิโปตกํ โปเสสิ ฯ โพธิสตฺโต สุตฺวา ตํ ปกฺโกสิตฺวา สจฺจํ กิร ตฺวํ หตฺถิโปตกํ โปเสสีติ ฯ สจฺจํ อาจริย อหํ มตมาติกํ เอกหตฺถิโปตกํ โปเสมีติ ฯ หตฺถิโน นาม วุฑฺฒิปฺปตฺตา โปสกํ เยว มาเรนฺติ, มา ตํ โปเสหีติ ฯ เตน วินา วตฺติตุํ น สกฺโกมิ อาจริยาติ ฯ เตน หิ ปญฺญายิสฺสสีติ ฯ โส เตน โปสิยมาโน อปรภาเค มหาสรีโร อโหสิ ฯ อเถกสฺมึ กาเล เต อิสโย วนมูลผลาผลตฺถาย ทูรํ คนฺตฺวา ตตฺเถว กติปาหํ วสึสุ ฯ หตฺถีปิ อคฺคทกฺขิณวาเต ปภินฺนมโท หุตฺวา ตสฺส ปณฺณสาลํ วิทฺธํสิตฺวา ปานิยฆฏํ ภินฺทิตฺวา ปาสาณผลกํ ขปิตฺวา อาลมฺพนผลกํ ลุญฺจิตฺวา ตํ ตาปสํ มาเรตฺวา คมิสฺสามีติ เอกํ คหณฏฺฐานํ ปวิสิตฺวา อาคมนมคฺคํ โอโลเกนฺโต อฏฺฐาสิ ฯ อินฺทสมานโคตฺโต ตสฺส โคจรํ คเหตฺวา สพฺเพสํ ปูรโตว อาคจฺฉนฺโต ตํ ทิสฺวา ปกติสญฺญาเยวสฺส สนฺติกํ อคมาสิ ฯ อถ นํ โส หตฺถี คหณฏฺฐานา นิกฺขมิตฺวา โสณฺฑาย ปรามสิตฺวา ภูมิยํ ปาเตตฺวา สีสํ ปาเทน อกฺกมิตฺวา ชีวิตกฺขยํ ปาเปตฺวา มทฺทิตฺวา โกญฺจนาทํ กตฺวา อรญฺญํ ปาวิสิ ฯ เสสา ตาปสา ตํ ปวุตฺตึ โพธิสตฺตสฺส อาโรเจสุํ ฯ โพธิสตฺโต กาปุริเสน สทฺธึ สํสคฺโค น กาตพฺโพติ วตฺวา อิมํ คาถมาห

น สนฺถวํ กาปุริเสน กยิรา

อริโยนริเยน ปชานมตฺถํ

จิรานุวุฏฺโฐปิ กโรติ ปาปํ

คโช ยถา อินฺทสมานโคตฺตํ,

ยเทว ชญฺญา สทิโส มมนฺติ

สีเลน ปญฺญาย สุเตน จาปิ

เตเนว เมตฺตึ กยิราถ สทฺธึ,

สุโข หเว สปฺปุริเสน สงฺคโมติ ฯ

ตตฺถ น สนฺถวํ กาปุริเสน กยิราติ กุจฺฉิเตน โกธนปุริเสน สทฺธึ ตณฺหาสนฺถวํ วา มิตฺตสนฺถวํ วา น กยิราถ ฯ อริโยนริเยน ปชานมตฺถนฺติ อริโยติ จตฺตาโร อริยา อาจารอริโย ลิงฺคอริโย ทสฺสนอริโย ปฏิเวธอริโยติ ฯ เตสุ อาจารอริโย อิธ อธิปฺเปโต ฯ โส ปชานมตฺถํ อตฺถํ ชานนฺโต อตฺถานตฺถกุสโล อาจาเร ฐิโต อริยปุคฺคโล อนริเยน นิลฺลชฺเชน ทุสฺสีเลน สทฺธึ ตณฺหาสนฺถวํ วา มิตฺตสนฺถวํ วา น กเรยฺยาติ อตฺโถ ฯ กึการณา ฯ จีรานุวุฏฺโฐปิ กโรติ ปาปนฺติ ยสฺมา อนริโย จิรํ เอกโต อนุวุฏฺโฐปิ ตํ เอกโต นิวาสํ อคเณตฺวา กโรติ ปาปํ ปาปกํ กมฺมํ กโรติ เยว ฯ ยถา กึ ฯ คโช ยถา อินฺทสมานโคตฺตนฺติ ยถา โส คโช อินฺทสมานโคตฺตํ มาเรนฺโต ปาปํ อกาสีติ อตฺโถ ฯ ยเทว ปญฺญา สทิโส มมนฺติ อาทีสุ ยเทว ปุคฺคลํ อยํ มม สีลาทีหิ สทิโสติ ชาเนยฺย เตเนว สทฺธึ เมตฺตึ กยิราถ, สปฺปุริเสน สทฺธึ สมาคโม สุโข ว โหตีติ ฯ

เอวํ โพธิสตฺโต อโนวาทเกน นาม น ภวิตพฺพํ, สุสิกฺขิเตน ภวิตุํ วฏฺฏตีติ อิสิคณํ โอวทิตฺวา อินฺทสมานโคตฺตสฺส สรีรกิจฺจํ กาเรตฺวา พฺรหฺมวิหาเร ภาเวตฺวา พฺรหฺมโลกูปโค อโหสิ ฯ

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ฯ ตทา อินฺทสมานโคตฺโต อยํ ทุพฺพโจ ภิกฺขุ อโหสิ, คณสตฺถา ปน อหเมวาติ ฯ

อินฺทสมานโคตฺตชาตกํ ปฐมํ ฯ