๖. อุปสาฬหกชาดก

๖ อุปสาฬฺหชาตกํ

อุปสาฬฺหกนามานนฺติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ อุปสาฬฺหกํ นาม สุสานสุทฺธิกํ พฺราหฺมณํ อารพฺภ กเถสิ ฯ

โส กิร อฑฺโฒ อโหสิ มหทฺธโน ทิฏฺฐิคติกตฺตา ปน ธูรวิหาเร วสนฺตานมฺปิ พุทฺธานํ สงฺคหํ นาม น อกาสิ ฯ ปุตฺโต ปนสฺส ปณฺฑิโต อโหสิ ญาณสมฺปนฺโน ฯ โส มหลฺลกกาเล ปุตฺตํ อาห มา โข มํ ตาต อญฺญสฺส วสลสฺส ฌาปิตสุสาเน ฌาเปหิ, เอกสฺมึ ปน อนุจฺฉิฏฺฐสุสาเน เยว มํ ฌาเปยฺยาสีติ ฯ ตาต อหํ ตุมฺหากํ ฌาเปตพฺพยุตฺตกํ ฐานํ น ชานามิ, สาธุ วต มํ อาทาย คนฺตฺวา อิมสฺมึ ฐาเน มํ ฌาเปยฺยาสีติ ตุมฺเห ว อาจิกฺขถาติ ฯ พฺราหฺมโณ สาธุ ตาตาติ ตํ อาทาย นครา นิกฺขมิตฺวา คิชฺฌกูฏมตฺถกํ อภิรูหิตฺวา ตาต อิทํ อญฺญสฺส วสลสฺส น ฌาปิตฏฺฐานํ, เอตฺถ มํ ฌาเปยฺยาสีติ วตฺวา ปุตฺเตน สทฺธึ ปพฺพตา โอตริตุํ อารภิ ฯ สตฺถา ปน ตํ ทิวสํ ปจฺจูสกาเล โพธเนยฺยพนฺธเว โอโลเกนฺโต เตสํ ปิตาปุตฺตานํ โสตาปตฺติมคฺคสฺส อุปนิสฺสยํ อทฺทส, ตสฺมา ตํ มคฺคํ คเหตฺวา ฐิตลุทฺทโก วิย ปพฺพตปาทํ คนฺตฺวา เตสํ ปพฺพตมตฺถกา โอตรนฺตานํ อาคมยมาโน นิสีทิ ฯ เต โอตรนฺตา สตฺถารํ อทฺทสํสุ ฯ สตฺถา ปฏิสนฺถารํ กโรนฺโต กหํ คมิตฺถ พฺราหฺมณาติ ปุจฺฉิ ฯ มาณโว ตํ อตฺถํ อาโรเจสิ ฯ สตฺถา เตน หิ เอหิ, ตว ปิตรา อาจิกฺขิตฏฺฐานํ คจฺฉามาติ อุโภ ปิตาปุตฺเต คเหตฺวา ปพฺพตมตฺถกํ อารุยฺห กตรํ ฐานนฺติ ปุจฺฉิ ฯ มาณโว อิเมสํ ติณฺณํ ปพฺพตานํ อนฺตรํ อาจิกฺขิ ภนฺเตติ อาห ฯ สตฺถา น โข มาณว ตว ปิตา อิทาเนว สุสานสุทฺธิโก, ปุพฺเพปิ สุสานสุทฺธิโก ว น เจโส อิทาเนว อิมสฺมึ เยว ฐาเน มํ ฌาเปยฺยาสีติ ตว อาจิกฺขติ, ปุพฺเพปิ อิมสฺมึ เยว ฐาเน อตฺตโน ฌาปนภาวํ อาจิกฺขีติ วตฺวา ยาจิโต อตีตํ อาหริ ฯ

อตีเต อิมสฺมึ เยว ราชคเห อยเมว อุปสาฬฺหโก พฺราหฺมโณ อยเมว จสฺส ปุตฺโต อโหสิ ฯ ตทา โพธิสตฺโต มคธรฏฺเฐ พฺราหฺมณกุเล นิพฺพตฺติตฺวา ปริปุณฺณสิปฺโป อิสิปพฺพชฺชํ ปพฺพชิตฺวา อภิญฺญา จ สมาปตฺติโย จ นิพฺพตฺเตตฺวา ฌานกีฬํ กีฬนฺโต หิมวนฺตปฺปเทเส จิรํ วสิตฺวา โลณมฺพิลเสวนตฺถาย คิชฺฌกูเฏ ปณฺณสาลายํ วิหาสิ ฯ ตทา โส พฺราหฺมโณ อิมินา ว นิยาเมน ปุตฺตํ วตฺวา ปุตฺเตน ตุมฺเห เยว เม ตถารูปํ ฐานํ อาจิกฺขถาติ วุตฺเต อิทเมว ฐานํ อาจิกฺขิตฺวา ปุตฺเตน สทฺธึ โอตรนฺโต โพธิสตฺตํ ทิสฺวา ตสฺส สนฺติกํ อุปสงฺกมิ ฯ โพธิสตฺโต จ อิมินา ว นิยาเมน ปุจฺฉิตฺวา มาณวสฺส วจนํ สุตฺวา เอหิ, ตว ปิตรา อาจิกฺขิตฏฺฐานสฺส อุจฺฉิฏฺฐภาวํ วา อนุจฺฉิฏฺฐภาวํ วา ชานิสฺสามาติ เตหิ สทฺธึ ปพฺพตมตฺถกํ อารุยฺห อิทํ ติณฺณํ ปพฺพตานํ อนฺตรํ อนุจฺฉิฏฺฐฏฺฐานนฺติ มาณเวน วุตฺเต มาณว อิมสฺมึ เยว ฐาเน ฌาปิตกานํ ปมาณํ นตฺถิ, ตเวว ปิตา อิมสฺมึ เยว ราชคเห พฺราหฺมณกุเล เยว นิพฺพตฺติตฺวา อุปสาฬฺหโก เยว นาม หุตฺวา อิมสฺมึ ปพฺพตนฺตเร จุทฺทส ญาติสหสฺสานิ ฌาปิโต, ปฐวิยํ หิ อชฺฌาปิตฏฺฐานํ วา อสุสานฏฺฐานํ วา สีสานํ อนิเวฐิตฏฺฐานํ วา ลทฺธุํ น สกฺกาติ ปุพฺเพนิวาสญาเณน ปริจฺฉินฺทิตฺวา อิมํ คาถทฺวยมาห

อุปสาฬฺหกนามานํ สหสฺสานิ จตุทฺทส

อสฺมึ ปเทเส ทฑฺฒานิ นตฺถิ โลเก อนามตํ ฯ

ยมฺหิ สจฺจญฺจ ธมฺโม จ อหึสา สญฺญโม ทโม

เอตทริยา เสวนนฺติ เอตํ โลเก อนามตนฺติ ฯ

ตตฺถ อนามตนฺติ อมตฏฺฐานํ หิ อุปจารวเสน อมตนฺติ วุจฺจติ ฯ ตํ ปฏิเสเธนฺโต อนามตนฺติ อาห ฯ อมตนฺติปิ ปาโฐ ฯ โลกสฺมึ หิ อนมตฏฺฐานํ ๑- อสุสานฏฺฐานํ นาม นตฺถีติ อตฺโถ ฯ ยมฺหิ สจฺจญฺจ ธมฺโม จาติ ยสฺมึ ปุคฺคเล จตุสจฺจวตฺถุกํ ปุพฺพภาคสจฺจญาณญฺเจว โลกุตฺตรธมฺโม จ อตฺถิ ฯ อหึสาติ ปเรสํ อวิเหสา อวิเหฏฺฐนา ฯ สญฺญโมติ สีลสญฺญโม ฯ ทโมติ อินฺทฺริยทมนํ ฯ อิทญฺจ คุณชาตํ ยสฺมึ ปุคฺคเล อตฺถิ ฯ เอตทริยา เสวนฺตีติ อริยา พุทฺธา จ ปจฺเจกพุทฺธา จ พุทฺธสาวกา จ เอตํ ฐานํ เสวนฺติ เอวรูปํ ปุคฺคลํ อุปสงฺกมนฺติ ภชนฺตีติ อตฺโถ ฯ เอตํ โลเก

@เชิงอรรถ: ๑ อมตฏฺฐานนฺติปิ ฯ อนามตนฺติ เอตํ คุณชาตํ โลเก อมตภาวสาธนโต อมตํ นาม ฯ

เอวํ โพธิสตฺโต ปิตาปุตฺตานํ ธมฺมํ เทเสตฺวา จตฺตาโร พฺรหฺมวิหาเร ภาเวตฺวา พฺรหฺมโลกปรายโน อโหสิ ฯ สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา สจฺจานิ ปกาเสตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ฯ สจฺจปริโยสาเน อุโภ ปิตาปุตฺตา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหึสุ ฯ ตทา ปิตาปุตฺตา ว เอตรหิ ปิตาปุตฺตา อเหสุํ, ตาปโส ปน อหเมวาติ ฯ

อุปสาฬฺหชาตกํ ฉฏฺฐํ ฯ