๖. กุรุงคมิคชาดก

๖ กุรุงฺคมิคชาตกํ

อิงฺฆ วทฺธมยํ ปาสนฺติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เทวทตฺตํ อารพฺภ กเถสิ ฯ

ตทา หิ สตฺถา เทวทตฺโต วธาย ปริสกฺกตีติ สุตฺวา น ภิกฺขเว อิทาเนว เทวทตฺโต มยฺหํ วธาย ปริสกฺกติ, ปุพฺเพปิ ปริสกฺกติ เยวาติ วตฺวา อตีตํ อาหริ ฯ

อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต กุรุงฺคมิโค หุตฺวา อรญฺเญ เอกสฺส สรสฺส อวิทูเร เอกสฺมึ คุมฺเพ วาสํ กปฺเปสิ ฯ ตสฺเสว สรสฺส อวิทูเร เอกสฺมึ รุกฺขคฺเค สตปตฺโต นิสีทิ ฯ สรสฺมึ ปน กจฺฉโป วาสํ กปฺเปสิ ฯ เอวํ เต ตโยปิ สหายา อญฺญมญฺญํ ปิยสํวาสํ วสึสุ ฯ อเถโก มิคลุทฺทโก อรญฺเญ จรนฺโต ปานียติตฺเถ โพธิสตฺตสฺส ปทวลญฺชํ ทิสฺวา โลหนิคฬสทิสํ วทฺธมยํ ปาสํ โอฑฺเฑตฺวา อคมาสิ ฯ โพธิสตฺโต ปานียํ ปาตุํ อาคโต ปฐมยาเม เยว ปาเส พชฺฌิตฺวา พนฺธรวํ รวิ ฯ ตสฺส เตน สทฺเทน รุกฺขคฺคโต สตปตฺโต อุทกโต จ กจฺฉโป อาคนฺตฺวา กึ นุ โข กาตพฺพนฺติ มนฺตยึสุ ฯ อถ สตปตฺโต กจฺฉปํ อามนฺเตตฺวา สมฺม ตว ทนฺตา อตฺถิ, ตฺวํ อิมํ ปาสํ ฉินฺท, อหํ คนฺตฺวา ยถา โส นาคจฺฉติ ตถา กริสฺสามิ, เอวํ อมฺเหหิ ทฺวีหิ กตปรกฺกเมน สหาโย โน ชีวิตํ ลภิสฺสตีติ อิมมตฺถํ ปกาเสนฺโต ปฐมํ คาถมาห

อิงฺฆ วทฺธมยํ ปาสํ ฉินฺท ทนฺเตหิ กจฺฉป,

อหํ ตถา กริสฺสามิ ยถา เนหีติ ลุทฺทโกติ ฯ

กจฺฉโป จมฺมวรตฺตํ ขาทิตุํ อารภิ ฯ สตปตฺโต ลุทฺทสฺส วสนคามโต อวิทูเร รุกฺเข นิสีทิ ฯ ลุทฺโท ปจฺจูสกาเล เยว สตฺตึ คเหตฺวา นิกฺขมิ ฯ สกุโณ ตสฺส นิกฺขมนภาวํ ญตฺวา วสฺสิตฺวา ปกฺเข ปปฺโปเฐตฺวา ตํ ปุริมทฺวาเรน นิกฺขมนฺตํ มุเขน ปหริ ฯ ลุทฺทโก กาฬกณฺณินา สกุเณนมฺหิ ปหโตติ นิวตฺติตฺวา โถกํ สยิตฺวา ปุน สตฺตึ คเหตฺวา อุฏฺฐาสิ ฯ สกุโณ อยํ ปฐมํ ปุริมทฺวาเรน นิกฺขมิตฺวา อิทานิ ปจฺฉิมทฺวาเรน นิกฺขมิสฺสตีติ ญตฺวา คนฺตฺวา ปจฺฉิมเคเห นิสีทิ ฯ ลุทฺโทปิ ปุริมทฺวาเรน เม นิกฺขมนฺเต กาฬกณฺณิสกุโณ ทิฏฺโฐ, อิทานิ ปจฺฉิมทฺวาเรน นิกฺขมิสฺสามีติ ปจฺฉิมทฺวาเรน นิกฺขมิ ฯ สกุโณ ปุน วสฺสิตฺวา คนฺตฺวา มุเขน ปหริ ฯ ลุทฺโท ปุนปิ กาฬกณฺณิสกุเณน ปหโต, น ทานิ เม เอส นิกฺขมิตุํ เทตีติ นิวตฺติตฺวา ยาว อรุณุคฺคมนา สยิตฺวา อรุณุคฺคมนเวลาย สตฺตึ คเหตฺวา นิกฺขมิ ฯ สกุโณ เวเคน คนฺตฺวา ลุทฺโท อาคจฺฉตีติ โพธิสตฺตสฺส กเถสิ ฯ ตสฺมึ ขเณ กจฺฉเปน เอกเมว วฏฺฏํ ฐเปตฺวา เสสา วฏฺฏา ๑- ขาทิตา โหนฺติ ฯ ทนฺตา ปนสฺส ปถนาการปฺปตฺตา ชาตา, มุขํ โลหิตมกฺขิตํ ฯ โพธิสตฺโต ลุทฺทปุตฺตํ สตฺตึ คเหตฺวา อสนิเวเคน อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา ตํ วฏฺฏํ ๒- ฉินฺเทตฺวา วนํ ปาวิสิ ฯ สกุโณ รุกฺขคฺเค นิสีทิ ฯ กจฺฉโป ปน ทุพฺพลตฺตา ตตฺเถว นิปชฺชิ ฯ ลุทฺโท กจฺฉปํ ปสฺสิตฺวา ปสิพฺพเก ปกฺขิปิตฺวา เอกสฺมึ ขานุเก ลคฺเคสิ ฯ โพธิสตฺโต นิวตฺติตฺวา โอโลเกนฺโต กจฺฉปสฺส คหิตภาวํ ญตฺวา สหายสฺส ชีวิตทานํ ทสฺสามีติ ทุพฺพโล วิย หุตฺวา ลุทฺทสฺส อตฺตานํ ทสฺเสสิ ฯ โส ทุพฺพโล เอส ภวิสฺสติ, มาเรสฺสามิ นนฺติ สตฺตึ อาทาย อนุพนฺธิ ฯ โพธิสตฺโต นาติทูเร นาจฺจาสนฺเน คจฺฉนฺโต ตํ อาทาย อรญฺญํ ปาวิสิ ฯ ทูรํ คตภาวํ ญตฺวา ปทํ วญฺเจตฺวา อญฺเญน มคฺเคน วาตเวเคน คนฺตฺวา สิงฺเคน ปสิพฺพกํ อุกฺขิปิตฺวา ภูมิยํ ปาเตตฺวา ผาเลตฺวา กจฺฉปํ นีหริ ฯ อถ สตปตฺโตปิ รุกฺขา โอตริ ฯ โพธิสตฺโต ทฺวินฺนมฺปิ โอวาทํ ททมาโน อหํ ตุมฺเห นิลฺสาย ชีวิตํ ลภึ, ตุมฺเหหิปิ สหายสฺส กตฺตพฺพํ มยฺหํ กตํ, อิทานิ ลุทฺโท อาคนฺตฺวา ตุมฺเห คณฺเหยฺย, ตสฺมา สมฺม สตปตฺต ตฺวํ อตฺตโน ปุตฺตเก คเหตฺวา อญฺญตฺถ ยาหิ, ตฺวมฺปิ สมฺม กจฺฉป อุทกํ ปวิสาติ

@เชิงอรรถ: ๑ วรตฺตาติปิ ฯ ๒ พนฺธนนฺติปิ ฯ อาห ฯ เต ตถา อกํสุ ฯ

สตฺถา อภิสมฺพุทฺโธ หุตฺวา ทุติยํ คาถมาห

กจฺฉโป ปาวิสี วารึ, กุรุงฺโค ปาวิสี วนํ,

สตปตฺโต ทุมคฺคมฺหา ทูเร ปุตฺเต อปานยีติ ฯ

ตตฺถ อปานยีติ อปานยิ คเหตฺวา อคมาสีติ อตฺโถ ฯ

ลุทฺโทปิ ตํ ฐานํ อาคนฺตฺวา กญฺจิ อปสฺสิตฺวา ฉินฺนปสิพฺพกํ คเหตฺวา โทมนสฺสปฺปตฺโต อตฺตโน เคหํ อคมาสิ ฯ เตปิ ตโย สหายา ยาวชีวํ วิสฺสาสํ อจฺฉินฺทิตฺวา ยถากมฺมํ คตา ฯ

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ฯ ตทา ลุทฺทโก เทวทตฺโต อโหสิ, สตปตฺโต สาริปุตฺโต, กจฺฉโป โมคฺคลฺลาโน, กุรุงฺคมิโค ปน อหเมวาติ ฯ

กุรุงฺคมิคชาตกํ ฉฏฺฐํ ฯ