๘. สุงสุมารชาดก

๘ สุํสุมารชาตกํ

อลเมเตหิ อมฺเพหีติ อิทํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต เทวทตฺตสฺส วธาย ปริสกฺกนํ อารพฺภ กเถสิ ฯ

ตทา หิ สตฺถา เทวทตฺโต วธาย ปริสกฺกตีติ สุตฺวา น ภิกฺขเว อิทาเนว เทวทตฺโต มยฺหํ วธาย ปริสกฺกติ, ปุพฺเพปิ ปริสกฺกติ เยว, สนฺตาสมตฺตํ ปน กาตุํ นาสกฺขีติ วตฺวา อตีตํ อาหริ ฯ

อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต หิมวนฺตปฺปเทเส กปิโยนิยํ นิพฺพตฺติตฺวา นาคพโล ถามสมฺปนฺโน มหาสรีโร โสภคฺคปฺปตฺโต หุตฺวา คงฺคานิวตฺตเน อรญฺญายตเน วาสํ กปฺเปสิ ฯ ตทา คงฺคายํ เอโก สุํสุมาโร วสิ ฯ อถสฺส ภริยา โพธิสตฺตสฺส สรีรํ ทิสฺวา ตสฺส หทยมํเส โทหฬํ อุปฺปาเทตฺวา สุํสุมารํ อาห อหํ สามิ เอตสฺส กปิราชสฺส หทยํ ขาทิตุกามาติ ฯ ภทฺเท มยํ ชลโคจรา, เอส ถลโคจโร, กินฺติ ตํ คณฺหิตุํ สกฺขิสฺสามาติ ฯ เยน เกนจิ อุปาเยน คณฺห, สเจ น ลภิสฺสา มริสฺสามีติ ฯ เตน หิ มา จินฺตยิ, อตฺเถโก อุปาโย, ขาทาเปสฺสามิ ตนฺตสฺส หทยนฺติ สุํสุมารึ สมสฺสาเสตฺวา โพธิสตฺตสฺส คงฺคาย ปานียํ ปิวิตฺวา คงฺคาย ตีเร นิสินฺนกาเล สนฺติกํ คนฺตฺวา เอวมาห วานรินฺท อิมสฺมึ ปเทเส กทฺทลิผลานิ ๑- ขาทนฺโต กึ ตฺวํ จิณฺณฏฺฐาเน เยว วิจรสิ, ปารคงฺคาย อมฺพชมฺพุอาทีนํ มธุรผลานํ อนฺโต นตฺถิ, กึ เต ตตฺถ คนฺตฺวา ผลาผลํ ขาทิตุํ น วฏฺฏตีติ ฯ กุมฺภีลราช คงฺคา มโหทกา วิตฺติณฺณา, กถํ ตตฺถ คมิสฺสามีติ ฯ สเจ คจฺฉสิ, อหํ ตํ มม ปิฏฺฐึ อาโรเปตฺวา เนสฺสามีติ ฯ โส สทฺทหิตฺวา สาธูติ สมฺปฏิจฺฉิ ฯ เตน หิ เอหิ, ปิฏฺฐึ เม อภิรุหาติ จ วุตฺเต ตํ อภิรุหิ ฯ สุํสุมาโร โถกํ เนตฺวา อุทเก โอสีทาเปสิ ฯ โพธิสตฺโต สมฺม อุทเก มํ โอสีทาเปสิ, กึ นุ โข เอตนฺติ อาห ฯ นาหํ ตํ สุธมฺมตาย ๒- คเหตฺวา คจฺฉามิ, ภริยาย ปน เม ตว หทยมํเส โทหโฬ อุปฺปนฺโน, ตมหํ ตว หทยํ ขาทาเปตุกาโมติ ฯ สมฺม กเถนฺเตน เต สุนฺทรํ กตํ, สเจ อมฺหากํ อุทเร หทยํ

@เชิงอรรถ: ๑ กสฏผลานีติปิ ฯ ๒ ธมฺเมสุ ธมฺมตายาติปิ ฯ ภเวยฺย, สาขคฺเคสุ จรนฺตานํ จุณฺณวิจุณฺณํ ภเวยฺยาติ ฯ กหํ ปน ตุมฺเห ฐเปถาติ ฯ โพธิสตฺโต อวิทูเร เอกํ อุทุมฺพรํ ปกฺกผลปิณฺฑิสมฺปนฺนํ ทสฺเสตฺวา ปสฺเสตานิ อมฺหากํ หทยานิ เอตสฺมึ อุทุมฺพรรุกฺเข โอลมฺพนฺตีติ ฯ สเจ เม หทยํ ทสฺสสิ, อหนฺตํ น มาเรสฺสามีติ ฯ เตน หิ มํ เอตฺถ เนหิ, อหนฺเต รุกฺเข โอลมฺพนฺตํ ทสฺสามีติ ฯ โส ตํ อาทาย ตตฺถ อคมาสิ ฯ โพธิสตฺโต ตสฺส ปิฏฺฐิโต อุปฺปติตฺวา อุทุมฺพรรุกฺเข นิสีทิตฺวา สมฺม พาลสุํสุมาร อิเมสํ สตฺตานํ หทยํ นาม รุกฺขคฺเค โหตีติ สญฺญี อโหสิ พาโลสิ, ๑- อหนฺตํ วญฺเจสึ, ตว ผลาผลํ ตเวว โหตุ, สรีรเมว เต มหนฺตํ, ปญฺญา ปน นตฺถีติ วตฺวา อิมมตฺถํ ปกาเสนฺโต อิมา คาถา อโวจ

อลเมเตหิ อมฺเพหิ ชมฺพูหิ ปนเสหิ จ

ยานิ ปารํ สมุทฺทสฺส, วรํ มยฺหํ อุทุมฺพโร ฯ

มหตี วต เต โพนฺทิ, น จ ปญฺญา ตทูปิกา,

สุํสุมาร วญฺจิโต เมสิ, คจฺฉทานิ ยถาสุขนฺติ ฯ

ตตฺถ อลเมเตหีติ ยานิ ตยา ทีปเก ทิฏฺฐานิ, เอเตหิ มยฺหํ อลํ ฯ วรํ มยฺหํ อุทุมฺพโรติ มยฺหํ อยเมว อุทุมฺพรรุกฺโข วรํ ฯ โพนฺทีติ สรีรํ ฯ ตทูปิกาติ ปญฺญา ปน เต ตทูปิกา ตสฺส สรีรสฺส อนุจฺฉวิกา นตฺถิ ฯ คจฺฉทานิ ยถาสุขนฺติ อิทานิ ยถาสุขํ คจฺฉ, นตฺถิ เต หทยมํสลภนุปาโยติ อตฺโถ ฯ

สุํสุมาโร สหสฺสปราชิโต วิย ทุกฺขี ทุมฺมโน ปชฺฌายนฺโต

@เชิงอรรถ: ๑ พาโลปีติปิ ฯ อตฺตโน นิวาสนฏฺฐานเมว คโต ฯ

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ฯ ตทา สุํสุมาโร เทวทตฺโต อโหสิ, สุํสุมารี จิญฺจมาณวิกา, กปิราชา ปน อหเมวาติ ฯ

สุํสุมารชาตกํ อฏฺฐมํ ฯ