๔. ปุณณนทีชาดก

๔ ปุณฺณนทีชาตกํ

ปุณฺณํ นทินฺติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ปญฺญาปารมึ อารพฺภ กเกสิ ฯ

เอกสฺมึ หิ ทิวเส ธมฺมสภายํ ภิกฺขู ตถาคตสฺส ปญฺญํ อารพฺภ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ อาวุโส สมฺมาสมฺพุทฺโธ มหาปญฺโญ ปุถุปญฺโญ หาสปญฺโญ ชวนปญฺโญ ติกฺขปญฺโญ นิพฺเพธิกปญฺโญ อุปายปญฺญาย สมนฺนาคโตติ ฯ สตฺถา อาคนฺตฺวา กายนุตฺถ ภิกฺขเว เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนาติ ปุจฺฉิตฺวา อิมาย นามาติ วุตฺเต น ภิกฺขเว อิทาเนว ปุพฺเพปิ ตถาคโต ปญฺญวา อุปายกุสโล เยวาติ วตฺวา อตีตํ อาหริ ฯ

อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต ปุโรหิตกุเล นิพฺพตฺติตฺวา วยปฺปตฺโต ตกฺกสิลายํ สพฺพสิปฺปานิ อุคฺคณฺหิตฺวา ปิตุ อจฺจเยน ปุโรหิตฏฺฐานํ ลภิตฺวา พาราณสิรญฺโญ อตฺถธมฺมานุสาสโก อโหสิ ฯ อปรภาเค ราชา ปริเภทกานํ กถํ คเหตฺวา กุทฺโธ มา มม สนฺติเก วสีติ โพธิสตฺตํ พาราณสิโต ปพฺพาเชสิ ฯ โพธิสตฺโต ปุตฺตทารํ คเหตฺวา เอกสฺมึ กาสิกคามเก วาสํ กปฺเปสิ ฯ อปรภาเค ราชา ตสฺส คุณํ สริตฺวา มยฺหํ กญฺจิ เปเสตฺวา อาจริยํ ปกฺโกสิตุํ น ยุตฺตํ, เอกํ ปน คาถํ พนฺธิตฺวา ปณฺณํ ลิขิตฺวา กากมํสํ ปจาเปตฺวา ปณฺณญฺจ มํสญฺจ เสตวตฺเถน ปลิเวเฐตฺวา ราชมุทฺทกาย ลญฺเฉตฺวา เปเสสฺสามิ, โส ยทิ ปณฺฑิโต ภวิสฺสติ ปณฺณํ วาเจตฺวา กากมํสภาวํ ญตฺวา อาคมิสฺสติ, โน เจ นาคมิสฺสตีติ ฯ โส ปุณฺณํ นทินฺติ อิมํ คาถํ ปณฺเณ ลิขิ

ปุณฺณํ นทึ เยน จ เปยฺยมาหุ

ชาตํ ยวํ เยน จ คุยฺหมาหุ

ทูรํ คตํ เยน จ อวฺหยนฺติ

โส ตฺยาภโต หนฺท จ ภุญฺช พฺราหฺมณาติ

ตตฺถ ปุณฺณํ นทึ เยน จ เปยฺยมาหูติ กากเปยฺยา นทีติ วทนฺตา เยน ปุณฺณํ นทึ กากเปยฺยมาหุ, น หิ อปุณฺณา นที กากเปยฺยาติ วุจฺจติ ฯ ยทาปิ นทีตีเร ฐตฺวา คีวํ อปสาเรตฺวา ๑- กาเกน ปาตุํ สกฺกา โหติ ตทา นํ กากเปยฺยาติ วทนฺติ ฯ ชาตํ

@เชิงอรรถ: ๑ ปสาเรตฺวาติปิ ฯ ยวํ เยว จ คุยฺหมาหูติ ยวนฺติ เทสนามตฺตํ, อิธ ปน สพฺพมฺปิ ชาตํ อุคฺคตํ สมฺปนฺนํ ตรุณสสฺสํ อธิปฺเปตํ ฯ ตํ หิ ยทา อนฺโตปวิฏฺฐกากํ ปฏิจฺฉาเทตุํ สกฺโกติ ตทา คุยฺหตีติ คุยฺหํ ฯ กึ คุยฺหติ ฯ กากํ ฯ อิติ กากสฺส คุยฺหํ กากคุยฺหนฺติ ตํ วทมานา กาเกน คุยฺหวจนสฺส การณภูเตน คุยฺหนฺติ วทนฺติ ฯ เตน วุตฺตํ เยน จ คุยฺหมาหูติ ฯ ทูรํ คตํ เยน จ อวฺหยนฺตีติ ทูรํ คตํ วิปฺปวุตฺถํ ปิยปุคฺคลํ ยํ อาคนฺตฺวา นิสินฺนํ ทิสฺวา สเจ อิตฺถนฺนาโม อาคจฺฉติ วสฺส กากาติ วา วสฺสนฺตญฺเญว วา สุตฺวา ยถา กาโก วสฺสติ อิตฺถนฺนาโม อาคมิสฺสตีติ เอวํ วทนฺติ ฯ เยน จ อวฺหยนฺติ กเถนฺติ มนฺเตนฺติ อุทาหรนฺตีติ อตฺโถ ฯ โส ตฺยาภโตติ โส เต อานีโต ฯ หนฺท จ ภุญฺช พฺราหฺมณาติ คณฺห พฺราหฺมณ ภุญฺชสฺสุ นํ ขาท อิมํ กากมํสนฺติ อตฺโถ ฯ

อิติ ราชา อิมํ คาถํ ปณฺเณ ลิขิตฺวา โพธิสตฺตสฺส เปเสสิ ฯ โส ปณฺณํ วาเจตฺวา ว ราชา มํ ทฏฺฐุกาโมติ ญตฺวา ทุติยํ คาถมาห

ยโต มํ สรตี ราชา วายสมฺปิ ปเหตเว

หํสา โกญฺจา มยุรา จ อสติ เยว ปาปิยาติ ฯ

ตตฺถ ยโต มํ สรตี ราชา วายสมฺปิ ปเหตเวติ ยทา ราชา วายสมํสํ ลภิตฺวา ตมฺปิ ปเหตุํ มํ สรติ ฯ หํสา โกญฺจา มยุรา จาติ ยทา ปนสฺส เอเต หํสาทโย อุปนีตา ภวิสฺสนฺติ, เอตานิ หํสมํสาทีนิ ลจฺฉติ ตทา มํ กสฺมา น สริสฺสตีติ อตฺโถ ฯ อฏฺฐกถายํ ปน หํสโกญจมยุรานนฺติปิ ปาโฐ ฯ โส สุนฺทรตโร ฯ อิเมสํ หํสาทีนํ มํสานิ ลภิตฺวา กสฺมา มํ น สริสฺสติ เยวาติ อตฺโถ ฯ อสติ เยว ปาปิยาติ ยํ วา ตํ วา ลภิตฺวา สรณํ นาม สุนฺทรํ, โลกสฺมึ ปน อสติ เยว ปาปิยา, อสติการณํ ๑- เยว หีนํ ลามกํ, ตญฺจ อมฺหากํ รญฺโญ นตฺถิ, สรติ มํ ราชา, อาคมนํ เม ปจฺจาสึสติ, ตสฺมา คมิสฺสามีติ ฯ

ยานํ โยชาเปตฺวา คนฺตฺวา ราชานํ ปสฺสิ ฯ ราชา ตุสฺสิตฺวา ปุโรหิตฏฺฐาเน เยว ปติฏฺฐาเปสิ ฯ

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ฯ ตทา ราชา อานนฺโท อโหสิ, ปุโรหิโต ปน อหเมวาติ ฯ

ปุณฺณนทีชาตกํ จตุตฺถํ ฯ