๒. จุลลนันทิยชาดก

๒ จุลฺลนนฺทิยชาตกํ

อิทํ ตทาจริยวโจติ อิทํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต เทวทตฺตํ อารพฺภ กเถสิ ฯ

เอกทิวสํ หิ ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ อาวุโส เทวทตฺโต นาม กกฺขโฬ ผรุโส สาหสิโก สมฺมาสมฺพุทฺเธ อภิมาเร ปโยเชสิ, สิลํ ปวิชฺฌิ, นาฬาคิรึ ปโยเชสิ, ขนฺติเมตฺตานุทฺทย- มตฺตมฺปิสฺส ตถาคเต นตฺถีติ ฯ สตฺถา อาคนฺตฺวา กายนุตฺถ ภิกฺขเว เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนาติ ปุจฺฉิตฺวา อิมาย นามาติ วุตฺเต น ภิกฺขเว อิทาเนว ปุพฺเพปิ เทวทตฺโต กกฺขโฬ ผรุโส นิกฺการุณิโก เยวาติ วตฺวา อตีตํ อาหริ ฯ

อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต หิมวนฺตปฺปเทเส นนฺทิโย นาม วานโร อโหสิ ฯ กนิฏฺฐภาติโก ปนสฺส จุลฺลนนฺทิโย นาม ฯ เต อุโภปิ อสีติสหสฺสวานรปริวารา หิมวนฺตปฺปเทเส อนฺธํ มาตรํ ปฏิชคฺคนฺตา วาสํ กปฺเปสุํ ฯ เต มาตรํ สยนคุมฺเพ ฐเปตฺวา อรญฺญํ ปวิสิตฺวา มธุรานิ ผลานิ ลภิตฺวา มาตุยา เปเสนฺติ ฯ อาหรณกา ตสฺสา น เทนฺติ ฯ สา ขุทาย ปีฬิตา อฏฺฐิจมฺมาวเสสา กีสา อโหสิ ฯ อถ นํ โพธิสตฺโต อาห มยํ อมฺม ตุมฺหากํ มธุรผลานิ เปเสม, ตุมฺเห กสฺมา มิลายถาติ ฯ ตาต นาหํ ลภามีติ ฯ โพธิสตฺโต จินฺเตสิ มยิ ยูถํ ปริหรนฺเต มาตา เม นสฺสิสฺสติ, ยูถํ ปหาย มาตรํ เยว ปฏิชคฺคิสฺสามีติ ฯ โส จุลฺลนนฺทิยํ ปกฺโกสิตฺวา ตาต ตฺวํ ยูถํ ปริหร, อหํ มาตรํ ปฏิชคฺคิสฺสามีติ อาห ฯ โส ปน ภาติก มยฺหํ ยูถปริหรเณน กมฺมํ นตฺถิ, อหมฺปิ มาตรเมว ปฏิชคฺคิสฺสามีติ อาห ฯ อิติ เต อุโภปิ เอกฉนฺทา หุตฺวา ยูถํ ปหาย มาตรํ คเหตฺวา หิมวนฺตา โอรุยฺห ปจฺจนฺเต นิโคฺรธรุกฺเข วาสํ กปฺเปตฺวา มาตรํ ปฏิชคฺคึสุ ฯ อเถโก พาราณสิวาสี พฺราหฺมณมาณโว ตกฺกสิลายํ ทิสาปาโมกฺขสฺส อาจริยสฺส สนฺติเก สพฺพสิปฺปานิ อุคฺคณฺหิตฺวา คมิสฺสามีติ อาจริยํ อาปุจฺฉิ ฯ อาจริโยปิ องฺควิชฺชานุภาเวน ตสฺส กกฺขฬผรุสสาหสิกภาวํ ญตฺวา ตาต ตฺวํ กกฺขโฬ ผรุโส สาหสิโก, เอวรูปานํ ปน น สพฺพกาลํ เอกสทิสเมว อิชฺฌติ, มหาวินาสํ มหาทุกฺขํ ปสฺสิสฺสสิ, ๑- ตฺวํ มา กกฺขโฬ โหสิ, ปจฺฉานุตาปกรํ กมฺมํ มา กรีติ โอวทิตฺวา อุยฺโยเชสิ ฯ โส อาจริยํ วนฺทิตฺวา พาราณสึ คนฺตฺวา ฆราวาสํ คเหตฺวา อญฺเญหิ สิปฺเปหิ ชีวิตํ กปฺเปตุํ อสกฺโกนฺโต ธนุโกฏึ นิสฺสาย ชีวิตํ กปฺเปสฺสามีติ ลุทฺทกกมฺมํ กตฺวา ชีวิตํ กปฺเปสฺสามีติ พาราณสิโต นิกฺขมิตฺวา ปจฺจนฺตคามเก วสนฺโต ธนุกลาปสนฺนทฺโธ อรญฺญํ ปวิสิตฺวา นานามิเค มาเรตฺวา มํสวิกฺกเยน ชีวิตํ กปฺเปสิ ฯ โส เอกทิวสํ อรญฺเญ กิญฺจิ อลภิตฺวา อาคจฺฉนฺโต องฺคณปริยนฺเต ฐิตํ นิโคฺรธรุกฺขํ ทิสฺวา อปิ นาเมตฺถ กิญฺจิ ภเวยฺยาติ นิโคฺรธรุกฺขาภิมุโข ปายาสิ ฯ

@เชิงอรรถ: ๑ ปสฺสนฺตีติปิ ฯ ตสฺมึ ขเณ อุโภปิ เต ภาตโร มาตรํ ผลานิ ขาทาเปตฺวา ปุรโต กตฺวา วิฏปนฺตเร นิสินฺนา ตํ อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา มาตรํ โน ทิสฺวาปิ กึ กริสฺสตีติ สาขนฺตเร นิลียึสุ ฯ โสปิ โข สาหสิกปุริโส รุกฺขมูลํ อาคนฺตฺวา ตํ เตสํ มาตรํ ชราทุพฺพลํ อนฺธํ ทิสฺวา จินฺเตสิ กึ เม ตุจฺฉหตฺถคมเนน, อิมํ มกฺกฏึ วิชฺฌิตฺวา คเหตฺวา คมิสฺสามีติ ฯ โส ตสฺสา วิชฺฌนตฺถาย ธนุํ อากฑฺฒิ ฯ ตํ ทิสฺวา โพธิสตฺโต ตาต จุลฺลนนฺทิย เอส เม ปุริโส มาตรํ วิชฺฌิตุกาโม อหมสฺสา ชีวิตทานํ ทสฺสามิ, ตฺวํ มมจฺจเยน มาตรํ ปฏิชคฺเคยฺยาสีติ วตฺวา สาขนฺตรา นิกฺขมิตฺวา โภ ปุริ มา เม มาตรํ วิชฺฌิ, เอสา อนฺธา ชราทุพฺพลา, อหมสฺสา ชีวิตทานํ เทมิ, ตฺวํ เอตํ อมาเรตฺวา มํ มาเรหีติ ตสฺส ปฏิญฺญํ คเหตฺวา คนฺตฺวา สรสฺส อาสนฺนฏฺฐาเน นิสีทิ ฯ โส นิกฺการุโณ โพธิสตฺตํ วิชฺฌิตฺวา ปาเตตฺวา มาตรมฺปิสฺส วิชฺฌิตุํ ปุน ธนุํ สนฺนยฺหิ ฯ ตํ ทิสฺวา จุลฺลนนฺทิโย อยํ เม มาตรํ วิชฺฌิตุกาโม, เอกทิวสมฺปิ โข เม มาตา ชีวมานา ลทฺธชีวิตา เยว นาม โหติ, ชีวิตทานมสฺสา ทสฺสามีติ สาขนฺตรา นิกฺขมิตฺวา โภ ปุริส มา เม มาตรํ วิชฺฌิ, อหมสฺสา ชีวิตทานํ ทมฺมิ, ตฺวํ มํ วิชฺฌิตฺวา อมฺเห เทฺว ภาตโร คเหตฺวา อมฺหากํ มาตุยา ชีวิตทานํ เทหีติ ตสฺส ปฏิญฺญํ คเหตฺวา สรสฺส อาสนฺนฏฺฐาเน นิสีทิ ฯ โส ตมฺปิ วิชฺฌิตฺวา ปาเตตฺวา ฆเร ทารกานํ ภวิสฺสตีติ มาตรมฺปิ เตสํ วิชฺฌิตฺวา ปาเตตฺวา ตโยปิ กาเชนาทาย เคหาภิมุโข ปายาสิ ฯ อถสฺส ปาปปุริสสฺส เคเห อสนี ปติตฺวา ภริยญฺจ เทฺว จ ทารเก เคเหเนว สทฺธึ ฌาเปสิ, ปิฏฺฐิวํสถูณตุลามตฺตํ อวสิสฺสิ ฯ อถ นํ คามทฺวาเร เยว เอโก ปุริโส ทิสฺวา ตํ ปวตฺตึ อาโรเจสิ ฯ โส ปุตฺตทารโสเกน อภิภูโต ตสฺมึ เยว ฐาเน มํสกาชญฺจ ธนุกฺกลาปญฺจ ฉฑฺเฑตฺวา วตฺถํ ปหาย นคฺโค พาหา ปคฺคยฺห ปริเทวมาโน คนฺตฺวา ฆรํ ปาวิสิ ฯ อถสฺส สา ตุลา ภิชฺชิตฺวา สีเส ปติตฺวา สีสํ ภินฺทิ ฯ ปฐวี วิวรํ อทาสิ ฯ อวีจิโต ชาลา อุฏฺฐหิ ฯ โส ปฐวิยา คิลิยมาโน อาจริยสฺส โอวาทํ สริตฺวา อิมํ วต การณํ ทิสฺวา ปาราสริยพฺราหฺมโณ มยฺหํ โอวาทมทาสีติ ปริเทวมาโน อิมํ คาถทฺวยมาห

อิทํ ตทาจริยวโจ ปาราสริโย ยทาพฺรวิ

มา สุ ตฺวํ อกริ ปาปํ ยํ ตฺวํ ปจฺฉา กตนฺตเป,

ยานิ กโรติ ปุริโส, ตานิ อตฺตนิ ปสฺสติ,

กลฺยาณการี กลฺยาณํ ปาปการี จ ปาปกํ,

ยาทิสํ วปเต พีชํ ตาทิสํ หรเต ผลนฺติ ฯ

ตสฺสตฺโถ ยํ ปาราสริโย พฺราหฺมโณ อพฺรวิ มา สุ ตฺวํ ปาปํ อกริ, ยํ กตํ ปจฺฉา ตญฺเญว ตปฺเปยฺยาติ, อิทํ ตํ อาจริยสฺส วจนํ, ยานิ กายวจีมโนทฺวาเรหิ กมฺมานิ ปุริโส กโรติ, เตสํ วิปากํ ปฏิลภนฺโต ตานิ เยว อตฺตนิ ปสฺสติ, กลฺยาณกมฺมการี กลฺยาณผลมนุโภติ, ปาปการี จ ปาปกเมว ลามกํ อนิฏฺฐผลมนุโภติ ฯ โลกสฺมิมฺปิ หิ ยาทิสํ วปเต พีชํ ตาทิสํ หรเต ผลํ พีชานุรูปํ พีชานุจฺฉวิกเมว ผลํ หรติ คณฺหติ อนุภวตีติ ฯ

อิติ โส ปริเทวนฺโตว ปฐวึ ปวิสิตฺวา อวีจิมหานิรเย นิพฺพตฺติ ฯ

สตฺถา น ภิกฺขเว อิทาเนว เทวทตฺโต กกฺขโฬ ผรุโส, ปุพฺเพปิ กกฺขโฬ ผรุโส นิกฺการุณิโก เยวาติ วตฺวา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ฯ ตทา ลุทฺทกปุริโส เทวทตฺโต อโหสิ, ทิสาปาโมกฺโข อาจริโย สาริปุตฺโต, จุลฺลนนฺทิโย อานนฺโท, มาตา มหาปชาปตี โคตมี, มหานนฺทิโย ปน อหเมวาติ ฯ

จุลฺลนนฺทิยชาตกํ ทุติยํ ฯ