๖. โกสิยชาดก

6 Kosiyajātakaṃ

kāle nikkhamanā sādhūti idaṃ satthā jetavane viharanto kosalarājānaṃ ārabbha kathesi.

Sokalarājā paccantaṃ vūpasamanatthāya akāle nikkhami. Vatthu heṭṭhā vuttanayameva. Satthā pana atītaṃ āharitvā āha. Mahārāja

atīte bārāṇasirājā akāle nikkhamitvā uyyāne khandhāvāraṃ nivāsesi. Tasmiṃ kāle eko ulūkasakuṇo veḷugumbaṃ pavisitvā nilīyi. Kākasenā āgantvā nikkhamantameva taṃ gaṇhissāmāti parivāresuṃ. So suriyatthagamanaṃ anoloketvāva akālasseva nikkhamitvā palāyituṃ ārabhi. Atha naṃ kākā parivāretvā tuṇḍehi koṭṭetvā paripātesuṃ. Rājā bodhisattaṃ āmantetvā kiṃ nu kho paṇḍita ime kākā kosiyaṃ paripātentīti pucchi. Bodhisatto akāle mahārāja attano vasanaṭṭhānā nikkhamantā evarūpaṃ dukkhaṃ paṭilabhanti yeva, tasmā akāle attano vasanaṭṭhānā nikkhamituṃ na vaṭṭatīti imamatthaṃ pakāsento imaṃ gāthādvayamāha

kāle nikkhamanā sādhu, nākāle sādhu nikkhamo,

akālena hi nikkhamma ekakampi bahujjano

na kiñci atthaṃ jāteti 1- dhaṃkasenāva kosiyaṃ.

@Footnote: 1 jānetītipi.

Dhīro vidhividhānaññū paresaṃ vivarānugū

sabbāmitte vasīkatvā kosiyova sukhī siyāti.

Tattha kāle nikkhamanā sādhūti mahārāja nikkhamanā nāma nikkhamanaṃ vā parakkamanaṃ vā yuttamattakāle sādhu nākāle sādhu nikkhamoti akāle pana attano vasanaṭṭhānato aññattha gantuṃ nikkhamanaṃ vā parakkamanaṃ vā na sādhu. Akālena hīti ādīsu catūsu padesu paṭhamapadena saddhiṃ tatiyaṃ dutiyena catutthaṃ yojetvā evaṃ attho veditabbo, attano vasanaṭṭhānato hi koci puriso akāle nikkhamitvā vā parakkamitvā vā na kiñci atthaṃ jāteti attano appamattakampi vuḍḍhiṃ uppādetuṃ na sakkoti. Atha kho ekakampi bahujjano bahupi so paccatthikajano ekaṃ akāle nikkhamantaṃ vā parakkamantaṃ vā ekakaṃ samparivāretvā mahāvināsaṃ pāpeti. Tatrāyaṃ upamā, dhaṃkasenā va kosiyanti yathā ayaṃ dhaṃkasenā imaṃ akāle nikkhamantañca parakkamantañca kosiyaṃ tuṇḍehi vitudantā mahāvināsaṃ pāpeti, tathā. Tasmā tiracchānagate ādiṃ katvā kenaci akāle attano vasanaṭṭhānato na nikkhamitabbaṃ na parakkamitabbanti. Dutiyagāthāya dhīroti paṇḍito. Vidhīti porāṇakapaṇḍitehi ṭhapitapaveṇi. Vidhānanti koṭṭhāso vā saṃvidahanaṃ vā. Vivarānugūti vivaraṃ anugacchanto jānanto. Sabbāmitteti sabbe amitte. Vasīkatvāti attano vase katvā. Kosiyovāti imamhā bālakosiyā añño paṇḍitakosiyo viya. Idaṃ vuttaṃ hoti yo ca kho paṇḍito imasmiṃ kāle nikkhamitabbaṃ Parakkamitabbaṃ imasmiṃ kāle na nikkhamitabbaṃ na parakkamitabbanti porāṇapaṇḍitehi ṭhapitassa paveṇisaṅkhātassa vidhino koṭṭhāsasaṅkhātaṃ vidhānaṃ tassa vā vidhino vidhānaṃ saṃvidahanaṃ anuṭṭhānaṃ jānāti. So vidhividhānaññū paresaṃ attano paccāmittānaṃ vivaraṃ ñatvā yathā nāma paṇḍito kosiyo rattisaṅkhātena attano kālena nikkhamitvā ca parakkamitvā ca tattha tattha sayitānaññeva kākānaṃ sīsāni chindamāno te sabbe amitte vasīkatvā sukhī siyā evaṃ dhīropi kāle nikkhamitvā parakkamitvā attano paccāmitte vasīkatvā sukhī niddukkho bhaveyyāti.

Rājā bodhisattassa vacanaṃ sutvā nivatti.

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi. Tadā rājā ānando ahosi, paṇḍitāmacco pana ahamevāti.

Kosiyjātakaṃ chaṭṭhaṃ.