๖. โกสิยชาดก

๖ โกสิยชาตกํ

กาเล นิกฺขมนา สาธูติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต โกสลราชานํ อารพฺภ กเถสิ ฯ

โสกลราชา ปจฺจนฺตํ วูปสมนตฺถาย อกาเล นิกฺขมิ ฯ วตฺถุ เหฏฺฐา วุตฺตนยเมว ฯ สตฺถา ปน อตีตํ อาหริตฺวา อาห ฯ มหาราช

อตีเต พาราณสิราชา อกาเล นิกฺขมิตฺวา อุยฺยาเน ขนฺธาวารํ นิวาเสสิ ฯ ตสฺมึ กาเล เอโก อุลูกสกุโณ เวฬุคุมฺพํ ปวิสิตฺวา นิลียิ ฯ กากเสนา อาคนฺตฺวา นิกฺขมนฺตเมว ตํ คณฺหิสฺสามาติ ปริวาเรสุํ ฯ โส สุริยตฺถคมนํ อโนโลเกตฺวาว อกาลสฺเสว นิกฺขมิตฺวา ปลายิตุํ อารภิ ฯ อถ นํ กากา ปริวาเรตฺวา ตุณฺเฑหิ โกฏฺเฏตฺวา ปริปาเตสุํ ฯ ราชา โพธิสตฺตํ อามนฺเตตฺวา กึ นุ โข ปณฺฑิต อิเม กากา โกสิยํ ปริปาเตนฺตีติ ปุจฺฉิ ฯ โพธิสตฺโต อกาเล มหาราช อตฺตโน วสนฏฺฐานา นิกฺขมนฺตา เอวรูปํ ทุกฺขํ ปฏิลภนฺติ เยว, ตสฺมา อกาเล อตฺตโน วสนฏฺฐานา นิกฺขมิตุํ น วฏฺฏตีติ อิมมตฺถํ ปกาเสนฺโต อิมํ คาถาทฺวยมาห

กาเล นิกฺขมนา สาธุ, นากาเล สาธุ นิกฺขโม,

อกาเลน หิ นิกฺขมฺม เอกกมฺปิ พหุชฺชโน

น กิญฺจิ อตฺถํ ชาเตติ ๑- ธํกเสนาว โกสิยํ ฯ

@เชิงอรรถ: ๑ ชาเนตีติปิ ฯ

ธีโร วิธิวิธานญฺญู ปเรสํ วิวรานุคู

สพฺพามิตฺเต วสีกตฺวา โกสิโยว สุขี สิยาติ ฯ

ตตฺถ กาเล นิกฺขมนา สาธูติ มหาราช นิกฺขมนา นาม นิกฺขมนํ วา ปรกฺกมนํ วา ยุตฺตมตฺตกาเล สาธุ นากาเล สาธุ นิกฺขโมติ อกาเล ปน อตฺตโน วสนฏฺฐานโต อญฺญตฺถ คนฺตุํ นิกฺขมนํ วา ปรกฺกมนํ วา น สาธุ ฯ อกาเลน หีติ อาทีสุ จตูสุ ปเทสุ ปฐมปเทน สทฺธึ ตติยํ ทุติเยน จตุตฺถํ โยเชตฺวา เอวํ อตฺโถ เวทิตพฺโพ, อตฺตโน วสนฏฺฐานโต หิ โกจิ ปุริโส อกาเล นิกฺขมิตฺวา วา ปรกฺกมิตฺวา วา น กิญฺจิ อตฺถํ ชาเตติ อตฺตโน อปฺปมตฺตกมฺปิ วุฑฺฒึ อุปฺปาเทตุํ น สกฺโกติ ฯ อถ โข เอกกมฺปิ พหุชฺชโน พหุปิ โส ปจฺจตฺถิกชโน เอกํ อกาเล นิกฺขมนฺตํ วา ปรกฺกมนฺตํ วา เอกกํ สมฺปริวาเรตฺวา มหาวินาสํ ปาเปติ ฯ ตตฺรายํ อุปมา, ธํกเสนา ว โกสิยนฺติ ยถา อยํ ธํกเสนา อิมํ อกาเล นิกฺขมนฺตญฺจ ปรกฺกมนฺตญฺจ โกสิยํ ตุณฺเฑหิ วิตุทนฺตา มหาวินาสํ ปาเปติ, ตถา ฯ ตสฺมา ติรจฺฉานคเต อาทึ กตฺวา เกนจิ อกาเล อตฺตโน วสนฏฺฐานโต น นิกฺขมิตพฺพํ น ปรกฺกมิตพฺพนฺติ ฯ ทุติยคาถาย ธีโรติ ปณฺฑิโต ฯ วิธีติ โปราณกปณฺฑิเตหิ ฐปิตปเวณิ ฯ วิธานนฺติ โกฏฺฐาโส วา สํวิทหนํ วา ฯ วิวรานุคูติ วิวรํ อนุคจฺฉนฺโต ชานนฺโต ฯ สพฺพามิตฺเตติ สพฺเพ อมิตฺเต ฯ วสีกตฺวาติ อตฺตโน วเส กตฺวา ฯ โกสิโยวาติ อิมมฺหา พาลโกสิยา อญฺโญ ปณฺฑิตโกสิโย วิย ฯ อิทํ วุตฺตํ โหติ โย จ โข ปณฺฑิโต อิมสฺมึ กาเล นิกฺขมิตพฺพํ ปรกฺกมิตพฺพํ อิมสฺมึ กาเล น นิกฺขมิตพฺพํ น ปรกฺกมิตพฺพนฺติ โปราณปณฺฑิเตหิ ฐปิตสฺส ปเวณิสงฺขาตสฺส วิธิโน โกฏฺฐาสสงฺขาตํ วิธานํ ตสฺส วา วิธิโน วิธานํ สํวิทหนํ อนุฏฺฐานํ ชานาติ ฯ โส วิธิวิธานญฺญู ปเรสํ อตฺตโน ปจฺจามิตฺตานํ วิวรํ ญตฺวา ยถา นาม ปณฺฑิโต โกสิโย รตฺติสงฺขาเตน อตฺตโน กาเลน นิกฺขมิตฺวา จ ปรกฺกมิตฺวา จ ตตฺถ ตตฺถ สยิตานญฺเญว กากานํ สีสานิ ฉินฺทมาโน เต สพฺเพ อมิตฺเต วสีกตฺวา สุขี สิยา เอวํ ธีโรปิ กาเล นิกฺขมิตฺวา ปรกฺกมิตฺวา อตฺตโน ปจฺจามิตฺเต วสีกตฺวา สุขี นิทฺทุกฺโข ภเวยฺยาติ ฯ

ราชา โพธิสตฺตสฺส วจนํ สุตฺวา นิวตฺติ ฯ

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ฯ ตทา ราชา อานนฺโท อโหสิ, ปณฺฑิตามจฺโจ ปน อหเมวาติ ฯ

โกสิยฺชาตกํ ฉฏฺฐํ ฯ