๓. วิกัณณกชาดก

๓ วิกณฺณกชาตกํ

กามํ ยหึ อิจฺฉสิ เตน คจฺฉาติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ อุกฺกณฺฐิตภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ ฯ

โส หิ ธมฺมสภํ อานีโต, สจฺจํ กิร ตฺวํ ภิกฺขุ อุกฺกณฺฐิโตสีตํ สตฺถารา ปุฏฺโฐ สจฺจนฺติ วตฺวา กสฺมา อุกฺกณฺฐิโตสีติ วุตฺเต กามคุณการณาติ อาห ฯ อถ นํ สตฺถา กามคุณา นาเมเต ภิกฺขุ วิกณฺณกสลฺลสทิสา สกึ หทเย ปติฏฺฐํ ลภมานา วิกณฺณกํ วิย ปวิฏฺฐํ สุํสุมารํ มรณเมว ปาเปนฺตีติ วตฺวา อตีตํ อาหริ ฯ

อตีเต โพธิสตฺโต พาราณสิยํ ธมฺเมน รชฺชํ กาเรนฺโต เอกทิวสํ อุยฺยานํ คนฺตฺวา โปกฺขรณิตีรํ สมฺปาปุณิ ฯ นจฺจคีตาทีสุ กุสลา นจฺจคีตานิ ปโยเชสุํ ฯ โปกฺขรณิยํ มจฺฉกจฺฉปา คีตสทฺทสฺมึ โลลตาย สนฺนิปติตฺวา รญฺญา สทฺธึ คจฺฉนฺติ ฯ ราชา ตาลขนฺธปฺปมาณํ มจฺฉฆฏํ ทิสฺวา กินฺนุ โข อิเม มจฺฉา มยา สทฺธึ เยว จรนฺตีติ อมจฺเจ ปุจฺฉิ ฯ อมจฺจา เอเต เทวํ อุปฏฺฐหนฺตีติ อาหํสุ ฯ ราชา เอเตปิ กิร มํ อุปฏฺฐหนฺตีติ ตุสฺสิตฺวา เตสํ นิจฺจภตฺตํ ปฏฺฐเปสิ ฯ เทวสิกํ เทวสิกํ ตณฺฑุลมฺมณํ ปจฺจติ ฯ อถ มจฺฉา ภตฺตเวลาย เอกจฺเจ อาคจฺฉนฺติ เอกจฺเจ นาคจฺฉนฺติ ฯ ภตฺตํ นสฺสติ ฯ รญฺโญ ตมตฺถํ อาโรเจสุํ ฯ ราชา อิโต ปฏฺฐาย ภตฺตเวลาย เภรึ ปหริตฺวา เภริสญฺญาย มจฺเฉสุ สนฺนิปติเตสุ ภตฺตํ เทถาติ อาห ฯ ตโต ปฏฺฐาย ภตฺตกมฺมิโก เภรึ ปหาราเปตฺวา สนฺนิปติตานํ มจฺฉานํ ภตฺตํ เทติ ฯ เตปิ เภริสญฺญาย สนฺนิปติตฺวา ภุญฺชนฺติ ฯ เตสุ เอวํ สนฺนิปติตฺวา ภุญฺชนฺเตสุ เอโก สุํสุมาโร อาคนฺตฺวา มจฺเฉ ขาทิ ฯ ภตฺตกมฺมิโก รญฺโญ อาโรเจสิ ฯ ราชา ตํ สุตฺวา ปวิฏฺฐสุํสุมารํ มจฺฉานํ ขาทนกาเล วิกณฺณเกน วิชฺฌิตฺวา คณฺหาหีติ อาห ฯ โส สาธูติ คนฺตฺวา นาวาย ฐตฺวา มจฺเฉ ขาทิตุํ อาคตํ สุํสุมารํ วิกณฺณเกน ปหริ ฯ ตํ ตสฺส อนฺโตปิฏฐึ ปาวิสิ ฯ โส เวทนาปฺปตฺโต หุตฺวา ตํ คเหตฺวา ว ปลายิ ฯ ภตฺตกมฺมิโก ตสฺส วิทฺธภาวํ ญตฺวา ตํ อาลปนฺโต ปฐมํ คาถมาห

กามํ ยหึ อิจฺฉสิ เตน คจฺฉ,

วิทฺโธสิ มมฺมมฺหิ วิกณฺณเกน,

หโตสิ ภตฺเตน สวาทิเตน

โลโล ว มจฺเฉ อนุพนฺธมาโนติ ฯ

ตตฺถ กามนฺติ เอกํเสน ฯ ยหึ อิจฺฉสิ เตน คจฺฉาติ ยสฺมึ อิจฺฉสิ ตตฺถ คจฺฉ ฯ มมฺมมฺหีติ มมฺมฏฺฐาเน ฯ วิกณฺณเกนาติ วิกณฺณกสลฺเลน ฯ หโตสิ ภตฺเตน สวาทิเตน โลโลว มจฺเฉ อนุพนฺธมาโนติ ตฺวํ เภริวาทิตสญฺญาย ภตฺเต ทิยฺยมาเน โลโล หุตฺวา ขาทนตฺถาย มจฺเฉ อนุพนฺธมาโน เตน สวาทิเตน ภตฺเตน หโต, คตฏฺฐาเนปิ เต ชีวิตํ นตฺถีติ ฯ

โส อตฺตโน วสนฏฺฐานํ ปตฺวา ชีวิตกฺขยํ ปตฺโต ฯ

สตฺถา อิมํ ทสฺเสตฺวา อภิสมฺพุทฺโธ หุตฺวา ทุติยํ คาถมาห

เอวมฺปิ โลกามิสํ โอปตนฺโต

วิหญฺญติ จิตฺตวสานุวตฺตี,

โส หญฺญติ ญาติสขาน มชฺเฌ,

มจฺฉานุโค โสริว สุํสุมาโรติ ฯ

ตตฺถ โลกามิสนฺติ ปญฺจ กามคุณา, เต หิ โลโก อิฏฺฐโต กนฺตโต มนาปโต คณฺหาติ, ตสฺมา โลกามิสนฺติ วุจฺจนฺติ ๑- ฯ โอปตนฺโตติ ตํ โลกามิสํ อนุวตฺตนฺโต กิเลสวเสน จิตฺตวสานุวตฺตี ปุคฺคโล วิหญฺญติ กิลมติ วินาสํ ปาปุณาติ ฯ โส หญฺญตีติ โส เอวรูโป ปุคฺคโล ญาตีนญฺจ สขานญฺจ มชฺเฌปิ วิกณฺณเกน วิทฺโธ มจฺฉานุโค สุํสุมาโร วิย ปญฺจ กามคุเณ มนาปาติ คเหตฺวา หญฺญติ วิหญฺญติ กิลมติ มหาวินาสํ ปาปุณาติ เยวาติ ฯ

เอวํ สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา สจฺจานิ ปกาเสตฺวา ชาตกํ สโมธาสิ ฯ สจฺจปริโยสาเน อุกฺกณฺฐิตภิกฺขุ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ ฯ ตทา พาราณสิราชา ปน อหเมวาติ ฯ

วิกณฺณกชาตกํ ตติยํ ฯ

@เชิงอรรถ: ๑ วุจฺจตีติปิ ฯ