๙. ติรีติวัจฉชาดก

๙. ติรีฏวัจฉชาดก (๒๕๙)

ว่าด้วยติรีฏวัจฉดาบส

(อุปราชเข้าไปเฝ้าพระราชาถวายบังคมแล้ว กราบทูลว่า)

กรรมอะไรๆ ที่สำเร็จด้วยวิชาของดาบสนี้ไม่มีเลย

อนึ่ง ดาบสนี้เป็นพระญาติ เป็นพระสหายของพระองค์ก็หามิได้

เมื่อเป็นเช่นนั้น เพราะเหตุไร

ติรีฏวัจฉดาบสผู้มีปกติถือไม้ ๓ ท่อน ๑- เที่ยวไป

จึงบริโภคโภชนะมีรสเลิศเล่า

(พระราชาทรงสรรเสริญคุณของติรีฏวัจฉดาบสโพธิสัตว์ว่า)

เมื่อพ่อแพ้ในการรบ

ตกอยู่ในอันตรายแต่ผู้เดียว

ดาบสนั้นได้ทำการอนุเคราะห์ ยื่นมือช่วยเหลือ

พ่อผู้ตกยากอยู่ในป่าใหญ่อันทารุณ

เพราะการช่วยเหลือนั้น

พ่อผู้กำลังเผชิญทุกข์อยู่ก็ขึ้นจากบ่อน้ำได้

@เชิงอรรถ :

@๑ ไม้ ๓ ท่อน ในที่นี้หมายถึงไม้ที่จะนำไปทำขาตั้งหม้อน้ำหรือคนโทน้ำ (ขุ.ชา.อ. ๔/๒๕/๕๕)

พ่อผู้ดำรงอยู่ในมนุษยโลกนี้

กำลังตกอยู่ในวิสัยของพญามัจจุราช มาถึงสถานที่นี้ได้

เพราะการช่วยเหลืออันแสนยากของดาบสนั้น

ลูกเอ๋ย ติรีฏวัจฉดาบสเป็นผู้สมควรแก่ลาภ ๑-

พวกเจ้าจงถวายปัจจัยที่ควรบริโภค

จงบูชาด้วยปัจจัยที่ควรบูชาแก่ท่านเถิด

ติรีฏวัจฉชาดกที่ ๙ จบ

๑๐. ทูตชาดก (๒๖๐)

ว่าด้วยทุกชีวิตเป็นทูตของท้อง

(บุรุษโลเลคนหนึ่งได้เห็นวิธีเสวยพระกระยาหารของพระเจ้าโภชนสุทธิกโพธิสัตว์ ตกอยู่ในอำนาจของความอยาก จึงกล่าว ๒ คาถาทูลว่า)

สัตว์ทั้งหลายที่ตกอยู่ในอำนาจของตัณหาไปยังสถานที่ไกล

เพื่อจะขอแม้กับคนที่เป็นศัตรูเพื่อประโยชน์แก่ท้องใด

ข้าพระองค์เป็นทูตของท้องนั้น ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นจอมทัพ

ขอพระองค์อย่าทรงพิโรธข้าพระองค์เลย

มนุษย์ทั้งหลายตกอยู่ในอำนาจของท้องใดทั้งกลางวันกลางคืน

ข้าพระองค์เป็นทูตของท้องนั้น ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นจอมทัพรถ

ขอพระองค์อย่าทรงพิโรธข้าพระองค์เลย

(พระราชาได้สดับคำของบุรุษนั้นแล้ว จึงตรัสว่า)

พ่อพราหมณ์ เราจะให้โคแดงสัก ๑,๐๐๐ ตัว

พร้อมกับโคจ่าฝูงแก่ท่าน เพราะทูตจะไม่ให้แก่ทูตได้อย่างไร

แม้เราก็เป็นทูตของท้องนั้นเหมือนกัน

ทูตชาดกที่ ๑๐ จบ

สังกัปปวรรคที่ ๑ จบ

@เชิงอรรถ :

@๑ ลาภ ในที่นี้หมายถึงการได้ปัจจัย ๔ (ขุ.ชา.อ. ๔/๒๕/๕๖)

รวมชาดกที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. สังกัปปราคชาดก ๒. ติลมุฏฐิชาดก

๓. มณิกัณฐชาดก ๔. กุณฑกกุจฉิสินธวชาดก

๕. สุกชาดก ๖. ชรูทปานชาดก

๗. คามณิจันทชาดก ๘. มันธาตุราชชาดก

๙. ติรีฏวัจฉชาดก ๑๐. ทูตชาดก