๓. จุลลปโลภนชาดก

จุลฺลปโลภชาตกํ

อภิชฺชมาเน วาริสฺมินฺติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ อุกฺกณฺฐิตภิกฺขุเมว อารพฺภ กเถสิ ฯ

ตํ หิ สตฺถา ธมฺมสภายํ อานีตํ สจฺจํ กิร ตฺวํ ภิกฺขุ อุกฺกณฺฐิโตสีติ ปุจฺฉิตฺวา สจฺจนฺติ วุตฺเต ภิกฺขุ อิตฺถิโย นาเมตา น อิทาเนว ปุราณเก สุทฺธสตฺเตปิ สงฺกิเลสฺสนฺตีติ วตฺวา เตหิ ยาจิโต อตีตํ อาหริ

อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺโต ราชา ปน อปุตฺตโก หุตฺวา อตฺตโน อิตฺถิโย ปุตฺตปฏฺฐนํ กโรถาติ อาห ฯ ตา ปุตฺเต ปฏฺเฐนฺติ ฯ เอวํ อทฺธาเน คเต โพธิสตฺโต พฺรหฺมโลกา จวิตฺวา อคฺคมเหสิยา กุจฺฉิมฺหิ นิพฺพตฺติ ฯ ตํ ชาตมตฺตํ นฺหาเปตฺวา ถญฺญํ ปายนตฺถาย ธาติยา อทํสุ ฯ ธาตีหิ โส ปายมาโน โรทติ ฯ อถ นํ อญฺญิสฺสา อทํสุ ฯ มาตุคามหตฺเถ เนว ตุณฺหี โหติ ฯ อถ นํ เอกสฺส ปาทมูลิกสฺส อทํสุ ฯ เตน คหิตมตฺโตเยว ตุณฺหี อโหสิ ฯ อถสฺส นามคฺคหณทิวเส อนิตฺถิคนฺธกุมาโรติ นามํ กรึสุ ฯ ตโต ปฏฺฐาย ปุริสาว ตํ คเหตฺวา จรนฺติ ถญฺญํ ปาเยนฺตา ปิทหิตฺวา จ ปารุปิตฺวา จ ปาเยนฺติ สาณิอนฺตเรน วา ถนํ มุเข ฐเปนฺติ ฯ ตสฺส อปราปรํ ปริวตฺตมานสฺสาปิ มาตุคามํ นาม ทสฺเสตุํ น สกฺกา เตนสฺส ราชา วิสุญฺเญว นิสชฺชาทิฏฺฐานํ พหิ ฌานาคารญฺจ การาเปสิ ฯ โส ตสฺส โสฬสวสฺสิกกาเล จินฺเตสิ มยฺหํ ปุตฺโต อญฺโญ นตฺถิ อยํ ปน กุมาโร กาเม น ปริภุญฺชติ รชฺชมฺปิ น อิจฺฉิสฺสติ ทุลฺลทฺโธ วต เม ปุตฺโตติ ฯ อถ นํ เอกา นจฺจคีตวาทิตกุสลา ปุริเส ปโลเภตฺวา อตฺตโน วเส กาตุํ ปฏิพลา ตรุณนาฏกิตฺถี อุปสงฺกมิตฺวา เทว กึ ตุมฺเห จินฺตยิตฺถาติ อาห ฯ ราชา ปน ตํ การณํ อาจิกฺขิ ฯ โหตุ เทว อหนฺตํ ปโลเภตฺวา กามรสํ ชานาเปสฺสามีติ ฯ สเจ เม ปุตฺตํ อนิตฺถิคนฺธกุมารํ ปโลเภตุํ สกฺขิสฺสสิ โส ราชา ภวิสฺสติ ตฺวํ อคฺคมเหสีติ ฯ สามิ มยฺหํ ปโลภภาโว ภาโร ตุมฺเห มา จินฺตยิตฺถาติ วตฺวา อารกฺขมนุสฺเส อุปสงฺกมิตฺวา อาห อหํ ปจฺจูสสมเย อาคนฺตฺวา อยฺยปุตฺตสฺส สยิตฏฺฐาเน พหิสาณิยา ฌานาคาเร ฐตฺวา คายิสฺสามิ สเจ กุชฺฌิสฺสติ มยฺหํ กเถยฺยาถ อหํ อปคจฺเฉยฺยามิ สเจ สุณาติ มเมว กเถยฺยาถาติ ฯ เต สาธูติ สมฺปฏิจฺฉึสุ ฯ สาปิ ปจฺจูสกาเล ตสฺมึ ปเทเส ฐตฺวา ตนฺติสฺสเรน คีตสฺสรํ คีตสฺสเรน ตนฺติสฺสรํ อนติกฺกมิตฺวา มธุเรน สทฺเทน คายิ ฯ กุมาโร สุณนฺโตว นิปชฺชิตฺวา สาธุ สาธูติ สมฺปฏิจฺฉิ ฯ ปุนทิวเส อาสนฺนฏฺฐาเน ฐตฺวา คายิตุํ อาณาเปสิ ปุนทิวเส ฌานาคาเร ฐตฺวา คายิตุํ อาณาเปสิ ปุนทิวเส อตฺตโน สมีเป ฐตฺวาติ เอวํ อนุกฺกเมเนว ตณฺหํ อุปฺปาเทตฺวา โลกธมฺมํ เสวิตฺวา กามรสํ ญตฺวา มาตุคามํ นาม อญฺเญสํ น ทสฺสามีติ อสึ คเหตฺวา อนฺตรวีถึ โอตริตฺวา ปุริเส อนุพนฺธนฺโต วิจรติ ฯ อถ นํ ราชา คาหาเปตฺวา ตาย กุมาริกาย สทฺธึ นครา นีหราเปสิ ฯ อุโภปิ อรญฺญํ ปวิสิตฺวา อโธคงฺคํ คนฺตฺวา เอกสฺมึ ปสฺเส คงฺคํ เอกสฺมึ สมุทฺทํ กตฺวา อุภินฺนมนฺตเร อสฺสมปทํ มาเปตฺวา วาสํ กปฺปยึสุ ฯ กุมาริกาปิ ปณฺณสาลายํ นิสีทิตฺวา กนฺทมูลผลานิ ปจติ ฯ โพธิสตฺโต อรญฺญโต ผลาผลํ อาหริ ฯ อเถกทิวสํ ตสฺมิมฺปิ ผลาผลตฺถาย คเต สมุทฺททีปโก เอโก ตาปโส ภิกฺขาจารเวลาย อากาเสน อาคจฺฉนฺโต ตํ ธูมํ ทิสฺวา อสฺสมปทํ โอตริ ฯ อถ นํ สา นิสีท ยาว ปจฺจตีติ นิสีทาเปตฺวา อิตฺถีกูเฏน ปโลเภตฺวา ฌานา หาเปตฺวา พฺรหฺมจริยมสฺส อนฺตรธาเปสิ ฯ โส ปกฺขจฺฉินฺนกาโก วิย หุตฺวา ตํ ชหิตุํ อสกฺโกนฺโต สพฺพทิวสํ ตตฺเถว ฐตฺวา สายณฺหสมเย โพธิสตฺตํ อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา เวเคน สมุทฺทาภิมุโข ปลายิ ฯ อถ นํ โส ปจฺจามิตฺโต เม อยํ ภวิสฺสตีติ อสึ อพฺพาหิตฺวา อนุพนฺธิ ฯ ตาปโส อากาเส อุปฺปตนาการํ ทสฺเสตฺวา สมุทฺเท ปติ ฯ โพธิสตฺโต เอส ตาปโส อากาเสนาคโต ภวิสฺสติ ฌานสฺส ปริหีนตฺตา สมุทฺเท ปติโต มยา อิทานิสฺส อวสฺสเยน ภวิตุํ วฏฺฏตีติ จินฺเตตฺวา เวลนฺเต ฐตฺวา อิมา คาถา อโวจ

อภิชฺชมาเน วาริสฺมึ สยํ อาคมฺม อิทฺธิยา

มิสฺสีภาวิตฺถิยา คนฺตฺวา สํสีทสิ มหณฺณเว

อาวฏฺฏนี มหามายา พฺรหฺมจริยวิโกปนา

สีทนฺติ นํ วิทิตฺวาน อารกา ปริวชฺชเย

ยํ เอตา อุปฺเสวนฺติ ฉนฺทสา วา ธเนน วา

ชาตเวโทว สณฺฐานํ ขิปฺปํ อนุทหนฺติ นนฺติ ฯ

ตตฺถ อภิชฺชมาเน วาริสฺมินฺติ อิมสฺมึ อุทเก อจลมาเน อกมฺปมาเน อุทกํ อนามสิตฺวา สยํ อากาเสเนว อิทฺธิยา อาคนฺตฺวา ฯ มิสฺสีภาวิตฺถิยาติ โลกธมฺมเสวนวเสน อิตฺถิยา สทฺธึ มิสฺสีภาวํ ฯ อาวฏฺฏนี มหามายาติ อิตฺถิโย นาเมตา กามาวฏฺเฏน อาวฏฺฏนโต อาวฏฺฏนี อนนฺตาหิ อิตฺถีมายาหิ สมนฺนาคตตฺตา มหามายา นาม ฯ วุตฺตญฺเหตํ

มายา เจตา มรีจีว โสกา โรคา จุปทฺทวา

ขรา จ พนฺธนา เจตา มจฺจุปาสา คุหาสยา

ตาสุ โย วิสฺสเส โปโส โส นเรสุ นราธโมติ ฯ

ตตฺถ พฺรหฺมจริยวิโกปนาติ เสฏฺฐจริยสฺส เมถุนวิรติพฺรหฺมจริยสฺส วิโกปนา ฯ สีทนฺตีติ อิตฺถิโย นาเมตา อิสีนํ พฺรหฺมจริยสฺส วิโกปเนน อปาเยสุ สีทนฺติ ฯ เสสํ ปุริมนเยเนว โยเชตพฺพนฺติ ฯ

เอวํ ปน โพธิสตฺตสฺส วจนํ สุตฺวา ตาปโส สมุทฺทมชฺเฌ ฐิโตเยว นฏฺฐํ ฌานํ ปุน อุปฺปาเทตฺวา อากาเสน อตฺตโน วสนฏฺฐานเมว คโต ฯ โพธิสตฺโต จินฺเตสิ อยํ ตาปโส เอวํภาวิโต สมาโน สิมฺพลีตูลํ วิย อากาเสน คโต มยาปิ อิมินา วิย ฌานํ อุปฺปาเทตฺวา อากาเสน จริตุํ วฏฺฏตีติ ฯ โส อสฺสมปทํ คนฺตฺวา ตํ อิตฺถึ มนุสฺสปถํ เนตฺวา คจฺฉ ตฺวนฺติ อุยฺโยเชตฺวา อรญฺญํ ปวิสิตฺวา มนุญฺเญ ภูมิภาเค อสฺสมปทํ มาเปตฺวา อิสิปพฺพชฺชํ ปพฺพชิตฺวา กสิณปริกมฺมํ กตฺวา อภิญฺญา จ สมาปตฺติโย จ นิพฺพตฺเตตฺวา พฺรหฺมโลกปรายโน อโหสิ ฯ

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา สจฺจานิ ปกาเสตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ฯ สจฺจปริโยสาเน อุกฺกณฺฐิตภิกฺขุ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ ฯ ตทา อนิตฺถิคนฺธกุมาโร ปน อหเมวาติ ฯ

จุลฺลปโลภชาตกํ ตติยํ