๑. อุทปานทูสกชาดก

Udapānavaggavaṇṇanā

udapānadūsakajātakaṃ

āraññakassa isinoti idaṃ satthā isipatane viharanto ekaṃ udapānadūsakaṃ sigālaṃ ārabbha kathesi.

Eko kira sigālo bhikkhusaṅghassa udapānaṃ uccārapassāvakaraṇena dūsetvā pakkāmi. Atha naṃ ekadivasaṃ udapānasamīpaṃ āgataṃ sāmaṇerā leḍḍūhi paharitvā kilamesuṃ. So tato paṭṭhāya taṃ ṭhānaṃ puna nivattetvāpi na olokesi. Bhikkhū taṃ pavuttiṃ ñatvā dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ āvuso udapānadūsakasigālo kira sāmaṇerehi kilamitakālato paṭṭhāya puna nivattetvāpi na olokesīti. Satthā āgantvā kāyanuttha bhikkhave etarahi kathāya sannisinnāti pucchitvā imāya nāmāti vutte na bhikkhave idāneva ayaṃ udapānadūsako pubbepi udapānadūsakoyevāti vatvā atītaṃ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṃ idameva isipatanaṃ ayameva udapāno ahosi. Tadā bodhisatto bārāṇasiyaṃ kulaghare nibbattitvā vayappatto isipabbajjaṃ pabbajitvā isigaṇaparivuto isipatane vāsaṃ kappesi. Tadā eko ca sigālo idameva udapānaṃ dūsetvā pakkamati. Atha naṃ ekadivasaṃ tāpasā parivāretvā ekena upāyena taṃ gahetvā bodhisattassa santikaṃ nayiṃsu. Bodhisatto sigālena saddhiṃ sallapanto Paṭhamaṃ gāthamāha

āraññakassa isino ciraṃ rattaṃ tapassino

kicchākataṃ udapānaṃ kathaṃ samma apāhasīti.

Tassattho araññe vasanatāya āraññakassa esitaguṇattā isino ciraṃ rattaṃ tapaṃ nissāya vuṭṭhattā tapassino kicchākataṃ kicchena dukkhena niṭṭhāpitaṃ udapānaṃ kathaṃ kimatthāya samma sigāla tvaṃ apāhasi muttakarīsena ajjhotthari dūsesi tvaṃ kiṃ muttakarīsaṃ ettha apāhasi pātesīti.

Taṃ sutvā sigālo dutiyaṃ gāthamāha

esa dhammo sigālānaṃ yaṃ pivitvā ohadāmase

pitupitāmahaṃ dhammo na taṃ ujjhātumarahasīti.

Tattha esa dhammoti esa sabhāvo. Yaṃ pivitvā ohadāmaseti samma yaṃ mayaṃ yattha pānīyaṃ pivāma tameva ūhadāmapi omuttemapi esa amhākaṃ sigālānaṃ dhammoti dasseti. Pitupitāmahanti pitūnañca pitāmahānañca no esa dhammo. Na taṃ ujjhātumarahasīti taṃ etaṃ amhākaṃ paveṇiyā āgataṃ dhammaṃ sabhāvaṃ tvaṃ ujjhāyituṃ nārahasi na yuttaṃ vo ettha kujjhitunti.

Athassa bodhisatto tatiyaṃ gāthamāha

yesaṃ vo ediso dhammo adhammo pana kīdiso

mā vo dhammaṃ adhammaṃ vā addasāma kudācananti.

Tattha mā voti tumhākaṃ dhammaṃ vā adhammaṃ vā mayaṃ mā Kadāci addasāmāti.

Evaṃ mahāsatto tassa ovādaṃ datvā mā puna āgaccheyyāsīti āha. So tato paṭṭhāya puna nivattetvāpi na olokesi.

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi tadā udapānadūsako ayameva sigālo ahosi gaṇasatthā pana ahamevāti.

Udapānadūsakajātakaṃ paṭhamaṃ