๖. มหิฬามุขชาดก

6 Mahiḷāmukhajātakaṃ

porāṇacorāna vaco nisammāti idaṃ satthā veḷuvane viharanto devadattaṃ ārabbha kathesi.

Devadatto ajātasattukumāraṃ pasādetvā lābhasakkāraṃ uppādesi. Ajātasattukumāro devadattassa gayāsīse vihāraṃ kārāpetvā nānaggarasehi tivassikagandhasālibhojanassa divase divase pañca thālikasatāni abhihari. Lābhasakkāraṃ nissāya devadattassa parivāro mahanto jāto. Devadatto parivārena saddhiṃ vihāreyeva hoti. Tena samayena rājagahavāsikā dve sahāyā. Tesu eko satthu santike pabbajito eko devadattassa santike pabbajito. Te aññamaññaṃ tasmiṃ tasmiṃ ṭhānepi passanti vihāraṃ gantvāpi passantiyeva. Athekadivasaṃ devadattassa nissitako itaraṃ āha āvuso kiṃ tvaṃ devasikaṃ devasikaṃ sedehi muñcamānehi piṇḍāya carasi gayāsīse vihāre nisīditvāva nānaggarasehi subhojanaṃ bhuñja evarūpo pāyāso idha natthi kiṃ tvaṃ dukkhaṃ anubhosi kinte pātova gayāsīsaṃ āgantvā sauttaribhaṅgaṃ yāguṃ pivitvā aṭṭhārasavidhaṃ Khajjakaṃ khāditvā nānaggarasehi subhojanaṃ bhuñjituṃ na vaṭṭatīti. So punappunaṃ vuccamāno gantukāmo hutvā tato paṭṭhāya gayāsīsaṃ gantvā bhuñjitvā kālasseva veḷuvanaṃ āgacchati. So sabbakāle paṭicchādetuṃ nāsakkhi. Gayāsīsaṃ gantvā devadattassa upaṭṭhāpitabhattaṃ bhuñjatīti nacirasseva pākaṭo jāto. Atha naṃ sahāyā pucchiṃsu saccaṃ kira tvaṃ āvuso devadattassa upaṭṭhāpitaṃ bhattaṃ bhuñjasīti. Ko evamāhāti. Asuko ca asuko cāti. Saccaṃ ahaṃ āvuso gayāsīsaṃ gantvā bhuñjāmi na pana me devadatto bhattaṃ deti aññe manussā dentīti. Āvuso devadatto buddhānaṃ paṭikaṇṭhako dussīlo ajātasattuṃ pasādetvā adhammena attano lābhasakkāraṃ uppādesi tvaṃ evarūpe niyyānikasāsane pabbajitvā devadattassa adhammeneva uppannaṃ bhojanaṃ bhuñjasi ehi taṃ satthu santikaṃ nessāmāti taṃ bhikkhuṃ ādāya dhammasabhaṃ āgamiṃsu. Satthā taṃ disvāva kiṃ bhikkhave etaṃ bhikkhuṃ anicchamānaññeva ādāya āgatatthāti. Āma bhante ayaṃ bhikkhu tumhākaṃ santike pabbajitvā devadattassa adhammena uppannaṃ bhojanaṃ bhuñjatīti. Saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu devadattassa adhammena uppannaṃ bhojanaṃ bhuñjasīti. Na bhante devadatto mayhaṃ bhattaṃ deti aññe manussā mayhaṃ denti tamahaṃ bhuñjāmīti. Satthā mā bhikkhu ettha parihāraṃ kari devadatto anācāro dussīlo kathañhi nāma tvaṃ idha pabbajitvā mama sāsanaṃ bhajantoyeva devadattassa Bhattaṃ bhuñjasi niccakālampi bhajanasīlova tvaṃ diṭṭhadiṭṭheyeva bhajasīti vatvā atītaṃ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa amacco ahosi. Tadā rañño mahiḷāmukho nāma maṅgalahatthī ahosi sīlavā ācārasampanno na kañci viheṭheti. Athekadivasaṃ tassa sālasamīpe rattibhāgasamanantare corā āgantvā tassa avidūre nisinnā coramantaṃ mantayiṃsu evaṃ ummaṅgo bhinditabbo evaṃ sandhicchedanakammaṃ kattabbaṃ ummaṅgañca sandhicchedanañca maggasadisaṃ tiṭṭhasadisaṃ nijjaṭaṃ niggumbaṃ katvā bhaṇḍaṃ harituṃ vaṭṭati harantena māretvāva paharitvā ca haritabbaṃ evaṃ uṭṭhātuṃ samattho nāma na bhavissati corena ca nāma sīlācārayuttena na bhavitabbaṃ kakkhaḷena pharuseneva sāhasikena bhavitabbanti. Evaṃ mantetvā aññamaññaṃ uggaṇhāpetvā agamaṃsu. Eteneva nayena punadivasepi punadivasepīti bahudivase tattha āgantvā mantayiṃsu. So tesaṃ vacanaṃ sutvā maṃ sikkhāpentīti saññāya idāni mayā kakkhaḷena pharusena sāhasikena bhavitabbanti tathārūpo ahosi pātova āgataṃ hatthigopakaṃ soṇḍāya gahetvā bhūmiyaṃ pothetvā māresi aparampi aparampīti āgatāgataṃ māretiyeva. Mahiḷāmukho ummattako jāto diṭṭhadiṭṭhe māretīti rañño ārocayiṃsu. Rājā bodhisattaṃ pahiṇi gaccha paṇḍita jānāhi kena kāraṇena so duṭṭho jātoti. Bodhisatto Gantvā tassa sarīre arogabhāvaṃ ñatvā kena nu kho kāraṇena esa duṭṭho jātoti upadhārento addhā avidūre kesañci vacanaṃ sutvā maṃ ete sikkhāpentīti saññāya duṭṭho jātoti sanniṭṭhānaṃ katvā hatthigopake pucchi atthi nu kho hatthisālasamīpe rattibhāge kehici kiñci kathitapubbanti. Āma sāmi corā āgantvā kathayiṃsūti. Bodhisatto gantvā rañño ārocesi deva rañño hatthissa sarīre vikāro natthi corānaṃ kathaṃ sutvā duṭṭho jātoti. Idāni kiṃ kātuṃ vaṭṭatīti. Sīlavante samaṇabrāhmaṇe hatthisālāyaṃ nisīdāpetvā sīlācārakathaṃ kathetuṃ vaṭṭatīti. Evaṃ karohi tātāti. Bodhisatto sīlavante samaṇabrāhmaṇe hatthisālāyaṃ nisīdāpetvā sīlakathaṃ kathetha bhanteti āha. Te hatthissa avidūre nisinnā na koci parāmasitabbo na māretabbo sīlācārasampannena khantimettānuddayayuttena bhavituṃ vaṭṭatīti sīlakathaṃ kathayiṃsu. So taṃ sutvā maṃ ete sikkhāpenti itodāni paṭṭhāya sīlavatā bhavitabbanti sīlavā ahosi. Rājā bodhisattaṃ pucchi kiṃ tāta sīlavā jātoti. Bodhisatto āma devāti. Evarūpo nāma duṭṭhahatthī paṇḍite nissāya porāṇakadhammeyeva patiṭṭhitoti vatvā imaṃ gāthamāha

porāṇacorāna vaco nisamma

mahiḷāmukho pothayamānucāri

susaññatānaṃ hi vaco nisamma

gajuttamo sabbaguṇesu aṭṭhāti.

Tattha porāṇacorānanti purāṇacorānaṃ. Nisammāti sutvā paṭhamaṃ corānaṃ vacanaṃ sutvāti attho. Mahiḷāmukhoti hatthinimukhena sadisamukho. Athavā. Yathā mahiḷā purato olokiyamānā sobhati na pacchato tathā sopi purato olokiyamāno sobhati tasmā mahiḷāmukhotissa nāmaṃ akaṃsu. Pothayamānucārīti pothayanto mārento anvacāri. Ayameva vā pāṭho. Susaññatānanti suṭṭhu saññatānaṃ sīlavantānaṃ. Gajuttamoti uttamagajo maṅgalahatthī. Sabbaguṇesu aṭṭhāti sabbesu porāṇakaguṇesu patiṭṭhitoti.

Rājā tiracchānagatassāpi āsayaṃ jānātīti bodhisattassa mahantaṃ yasaṃ adāsi. So yāvatāyukaṃ ṭhatvā saddhiṃ bodhisattena yathākammaṃ gato.

Satthā pubbepi tvaṃ bhikkhu diṭṭhadiṭṭheyeva bhaji corānaṃ kathaṃ sutvā core bhaji dhammikānaṃ vacanaṃ sutvā dhammike bhajīti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi tadā mahiḷāmukho vipakkhasevakabhikkhu ahosi rājā ānando amacco pana ahameva sammāsambuddhoti.

Mahiḷāmukhajātakaṃ chaṭṭhaṃ.