๙. นานาฉันทชาดก

นานาฉนฺทชาตกํ

นานาฉนฺทา มหาราชาติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อายสฺมโต อานนฺทสฺส อฏฺฐวรลาภํ อารพฺภ กเถสิ ฯ วตฺถุ เอกาทสนิปาเต ชุณฺหชาตเก อาวิภวิสฺสติ ฯ

อตีเต ปน โพธิสตฺโต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต ตสฺส อคฺคมเหสิยา กุจฺฉิมฺหิ นิพฺพตฺติตฺวา วยปฺปตฺโต ตกฺกสิลายํ สพฺพสิปฺปานิ อุคฺคณฺหิตฺวา ปิตุ อจฺจเยน รชฺชํ ปาปุณิ ฯ ตสฺส ฐานโต อปนีโต ปิตุ ปุโรหิโต อตฺถิ ฯ โส ทุคฺคโต หุตฺวา เอกสฺมึ ชรเคเห วสติ ฯ อเถกทิวสํ โพธิสตฺโต อญฺญาตกเวเสน รตฺติภาเค นครํ ปริคฺคณฺหนฺโต วิจรติ ฯ ตเมนํ กตกมฺมโจรา เอกสฺมึ สุราปาเน สุรํ ปิวิตฺวา อปรมฺปิ ฆเฏนาทาย อตฺตโน เคหํ คจฺฉนฺตา อนฺตรวีถิยํ ทิสฺวา อเร โกสิ ตฺวนฺติ วตฺวา ปหริตฺวา อุตฺตรสาฏกํ คเหตฺวา ตํ ฆฏํ อุกฺขิปาเปตฺวา ตาเสนฺตา คจฺฉึสุ ฯ โสปิโข พฺราหฺมโณ ตสฺมึ ขเณ นิกฺขมิตฺวา อนฺตรวีถิยํ ฐิโต นกฺขตฺตํ โอโลเกตฺวา รญฺโญ อมิตฺตานํ หตฺถคตภาวํ ญตฺวา พฺราหฺมณึ อามนฺเตสิ ฯ สา กึ อยฺยาติ วตฺวา เวเคน ตสฺส สนฺติกํ อาคตา ฯ อถ นํ โส อาห โภติ อมฺหากํ ราชา อมิตฺตานํ วสํ คโตติ ฯ อยฺย กินฺเต รญฺโญ สนฺติเก ปตฺตยสา พฺราหฺมณา ชานิสฺสนฺตีติ ฯ ราชา พฺราหฺมณสฺส สทฺทํ สุตฺวา โถกํ คนฺตฺวา ธุตฺเต อาห ทุคฺคโตมฺหิ สามิ อุตฺตราสงฺคํ คเหตฺวา วิสชฺเชถ มนฺติ ฯ เต ปุนปฺปุนํ กเถนฺตํ การุญฺเญน วิสชฺเชสุํ ฯ โส เตสํ วสนเคหํ สลฺลกฺเขตฺวา นิวตฺติ ฯ อถ ปุราณกปุโรหิโต พฺราหฺมโณปิ โภติ อมฺหากํ ราชา อมิตฺตหตฺถโต มุตฺโตติ อาห ฯ ราชา ตมฺปิ สุตฺวา ตสฺเสว เคหํ สลฺลกฺเขตฺวา ปาสาทํ อภิรูหิ ฯ โส วิภาตาย รตฺติยา พฺราหฺมเณ ปกฺโกสาเปตฺวา กึ อาจริยา รตฺตึ นกฺขตฺตํ โอโลกยิตฺถาติ ปุจฺฉิ ฯ อาม เทวาติ ฯ โสภนนฺติ ฯ โสภนํ เทวาติ ฯ โกจิ คาโห นตฺถีติ ฯ นตฺถิ เทวาติ ฯ ราชา อสุกเคหโต พฺราหฺมณํ ปกฺโกสถาติ ปุราณกปุโรหิตํ ปกฺโกสาเปตฺวา กิมาจริย รตฺตึ เต นกฺขตฺตํ ทิฏฺฐนฺติ ปุจฺฉิ ฯ อาม เทวาติ ฯ อตฺถิ โกจิ คาโหติ ฯ อาม มหาราช อชฺช รตฺตึ ตุมฺเห อมิตฺตวสํ คตา มุหุตฺเตเนว มุตฺตาติ ฯ ราชา นกฺขตฺตชานนเกน นาม เอวรูเปน ภวิตพฺพนฺติ เสสพฺราหฺมเณ นิกฺกฑฺฒาเปตฺวา พฺราหฺมณ ปสนฺโนสฺมิ เต วรํ คณฺหาหีติ อาห ฯ มหาราช ปุตฺตทาเรน สทฺธึ มนฺเตตฺวา คณฺหิสฺสามีติ ฯ คจฺฉ มนฺเตตฺวา เอหีติ ฯ โส คนฺตฺวา พฺราหฺมณิญฺจ ปุตฺตญฺจ สุณิสญฺจ ทาสิญฺจ ปกฺโกสิตฺวา ราชา เม วรํ เทติ กึ คณฺหามีติ ปุจฺฉิ ฯ พฺราหฺมณี มยฺหํ เธนุสตํ อาหราติ อาห ฯ ปุตฺโต ฉตฺตมาณโว นาม มยฺหํ กุมุทวณฺเณหิ จตูหิ สินฺธเวหิ ยุตฺตอาชญฺญรถนฺติ ฯ สุณิสา มยฺหํ มณิกุณฺฑลํ อาทึ กตฺวา สพฺพาลงฺการนฺติ ฯ ปุณฺณา นาม ทาสี มยฺหํ อุทุกฺขลญฺจ มูสลญฺเจว สุปฺปญฺจาติ ฯ พฺราหฺมโณ ปน คามวรํ คเหตุกาโม รญฺโญ สนฺติกํ คนฺตฺวา กึ พฺราหฺมณ ปุจฺฉิโต เต ปุตฺตทาโรติ ปุฏฺโฐ อาม มหาราช ปุจฺฉิโต ๑- อเนกจฺฉนฺโทติ วตฺวา ปฐมํ คาถาทฺวยมาห

นานาฉนฺทา มหาราช เอกาคาเร วสามเส

อหํ คามวรํ อิจฺเฉ พฺราหฺมณี จ ควํ สตํ

ปุตฺโต อาชญฺญกํ รถํ กญฺญา จ มณิกุณฺฑลํ

ยา เจสา ปุณฺณกา ชมฺมี อุทุกฺขลํ อภิกงฺขตีติ ฯ

ตตฺถ อิจฺเฉติ อิจฺฉามิ ฯ ควํ สตนฺติ ขีรเธนูนํ คุนฺนํ สตํ ฯ กญฺญาติ สุณิสา ฯ ยา เจสาติ ยา เอสา อมฺหากํ ฆเร ปุณฺณกา นาม ทาสี สา ชมฺมี ลามิกา สุปฺปมูสเลหิ สทฺธึ อุทุกฺขลํ

@เชิงอรรถ: ๑ น ปเนกจฺฉนฺโทติ ฯ อภิกงฺขติ อิจฺฉตีติ ฯ

ราชา สพฺเพสํ อิจฺฉิตอิจฺฉิตํ เทถาติ อาณาเปนฺโต คาถมาห

พฺราหฺมณสฺส คามวรํ พฺราหฺมณิยา ควํ สตํ

ปุตฺตสฺส อาชญฺญกํ รถํ กญฺญาย มณิกุณฺฑลํ

ยญฺเจตํ ปุณฺณกํ ชมฺมึ ปฏิปาเทถ อุทุกฺขลนฺติ ฯ

ตตฺถ ยญฺเจตนฺติ ยํ เอตํ ปุณฺณกนฺติ วทติ ตํ ชมฺมึ อุทุกฺขลํ ปฏิปาเทถ สมฺปฏิจฺฉาเทถาติ ฯ

อิติ ราชา พฺราหฺมเณน ปฏฺฐิตญฺจ อญฺญญฺจ มหนฺตํ ยสํ ทตฺวา อิโต ปฏฺฐาย อมฺหากํ กตฺตพฺพกิจฺเจสุ อุสฺสุกฺกมาปชฺชาติ วตฺวา พฺราหฺมณํ อตฺตโน สนฺติเก อกาสิ ฯ

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ตทา พฺราหฺมโณ อานนฺโท อโหสิ ราชา ปน อหเมวาติ ฯ

นานาฉนฺทชาตกํ นวมํ