๗. ปลาสชาดก

palāsajātakaṃ

acetanaṃ brāhmaṇa asuṇantanti idaṃ satthā parinibbānamañce nipanno ānandattheraṃ ārabbha kathesi.

So hāyasmā ajja rattiyā paccūsasamaye satthā parinibbāyissatīti ñatvā ahañcamhi sekho sakaraṇīyo satthu ca me parinibbānaṃ bhavissati pañcavīsati vassāni satthu kataṃ upaṭṭhānaṃ nipphalaṃ bhavissatīti sokābhibhūto uyyānovarake kapisīsaṃ ālambitvā parodi. Satthā taṃ apassanto kahaṃ bhikkhave ānandoti pucchitvā tamatthaṃ sutvā taṃ pakkosāpetvā ovaditvā katapuññosi tvaṃ ānanda padhānamanuyuñja khippaṃ hohisi anāsavo mā cintayi idāni tayā mama kataṃ upaṭṭhānaṃ kiṃkāraṇā nipphalaṃ bhavissati yassa te pubbe sarāgādikālepi mama kataṃ upaṭṭhānaṃ nipphalaṃ nāhosīti vatvā atītaṃ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto bārāṇasito avidūre palāsarukkhadevatā hutvā nibbatti. Tadā bārāṇasīvāsino devatāmaṅgalikā ahesuṃ niccaṃ balīkaraṇādīsu payuttā. Atheko duggatabrāhmaṇo ahampekaṃ devataṃ paṭijaggissāmīti ekassa unnatappadese ṭhitassa mahato palāsarukkhassa mūlaṃ samaṃ nittiṇaṃ katvā parikkhipitvā vālukaṃ okīritvā sammajjitvā rukkhe gandhapañcaṅgulikāni datvā mālāgandhadhūpehi pūjetvā dīpaṃ jāletvā sukhaṃ sayathāti vatvā rukkhaṃ padakkhiṇaṃ katvā pakkamati. Dutiyadivase pātova gantvā sukhaseyyaṃ pucchati. Athekadivasaṃ rukkhadevatā cintesi ayaṃ brāhmaṇo ativiya maṃ paṭijaggati imaṃ brāhmaṇaṃ vīmaṃsitvā yena kāraṇena maṃ paṭijaggi taṃ dassāmīti. Sā tasmiṃ brāhmaṇe āgantvā rukkhamūle sammajjante mahallakabrāhmaṇavesena samīpe ṭhatvā paṭhamaṃ gāthamāha

acetanaṃ brāhmaṇa asuṇantaṃ

jāno ajānantaṃ imaṃ palāsaṃ

Āraddhaviriyo dhuvaṃ appamatto

sukhaseyyaṃ pucchasi kissa hetūti.

Tattha asuṇantanti acetanattāva asuṇantaṃ. Jānoti tuvaṃ jānamāno hutvā. Dhuvaṃ appamattoti niccaṃ appamatto.

Taṃ sutvā brāhmaṇo dutiyaṃ gāthamāha

dūre suto ceva brahāva rukkho

dese ṭhito bhūtanivāsarūpo

tasmā namassāmi imaṃ palāsaṃ

ye cettha bhūtā te ca dhanassa hetūti.

Tattha dūre sutoti brāhmaṇa ayaṃ rukkho dūre suto vissuto na āsannaṭṭhāneyeva pākaṭo. Brahāvāti mahantova. Dese ṭhatoti unnate same bhūmippadese ṭhito. Bhūtanivāsarūpoti devatānivāsanasabhāvo addhā ettha mahesakkhā devatā nivuṭṭhā bhavissati. Te ca dhanassa hetūti imañca rukkhaṃ ye cettha rukkhe nivuṭṭhabhūtā te ca dhanassa hetu namassāmi na nikkāraṇāti.

Taṃ sutvā rukkhadevatā brāhmaṇassa pasannā ahaṃ brāhmaṇa imasmiṃ rukkhe nivuṭṭhadevatā mā bhāyi dhanaṃ te dassāmīti taṃ assāsetvā attano vimānadvāre mahantena devatānubhāvena ākāse ṭhatvā itarā dve gāthā abhāsi

so te karissāmi yathānubhāvaṃ

kataññutaṃ brāhmaṇa pekkhamāno

Kathaṃ hi āgamma sataṃ sakāse

moghā te assu pariphanditāni

yo tindurukkhassa paro pilakkho

parivārito pubbayañño uḷāro

tasseva mūlasmi nidhī nikhāto

adāyādo gaccha naṃ uddharāhīti.

Tattha yathānubhāvanti yathāsatti yathābalaṃ. Kataññutanti tayā mayhaṃ kataṃ guṇaṃ jānanto taṃ attani vijjamānaṃ kataññutaṃ pekkhamāno. Āgammāti āgantvā. Sataṃ sakāseti sappurisānaṃ santike. Moghāti moghāni. Pariphanditānīti sukhasayanapucchanavasena vācāphanditāni sammajjanādikaraṇena kāyaphanditāni ca tava kathaṃ aphalāni bhavissanti. Yo tindurukkhassāti yo eso tindukarukkhassa parato pilakkharukkho ṭhitoti vimānadvāre ṭhitāva hatthaṃ pasāretvā dasseti. Parivāritoti ādīsu tassa pilakkharukkhassa mūle esa taṃ rukkhamūlaṃ parikkhipitvā nihitatāya parivārito pubbe yiṭṭhayaññavasena purimasāmikānaṃ uppannattā pubbayañño anekanidhikumbhībhāvena mahantattā uḷāro bhūmiṃ khaṇitvā nihitattā nikhāto idāni dāyādānaṃ abhāvato adāyādo. Idaṃ vuttaṃ hoti esa etaṃ rukkhamūlaṃ parikkhipitvā gīvāya gīvaṃ paharantīnaṃ nidhikumbhīnaṃ vasena mahānidhi nikhāto assāmiko gaccha naṃ uddharitvā gaṇhāhīti.

Evañcapana vatvā sā devatā brāhmaṇa tvaṃ etaṃ Uddharitvā gaṇhanto kilamissasi gaccha tvaṃ ahameva taṃ tava gharaṃ netvā asukasmiñca asukasmiñca ṭhāne nidahissāmi tvaṃ yāvajīvaṃ etaṃ dhanaṃ paribhuñjanto dānaṃ dehi sīlaṃ rakkhāhīti brāhmaṇassa ovādaṃ datvā taṃ dhanaṃ attano ānubhāvena tassa ghare patiṭṭhāpesi.

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi tadā brāhmaṇo ānando ahosi rukkhadevatā pana ahamevāti.

Palāsajātakaṃ sattamaṃ