๙. กาฬพาหุชาดก

kāḷabāhujātakaṃ

yaṃ annapānassāti idaṃ satthā veḷuvane viharanto hatalābhasakkāraṃ devadattaṃ ārabbha kathesi.

Devadattena hi tathāgate aṭṭhānakopaṃ bandhitvā dhanuggahesu payojitesu nāḷāgirivisajjanena tassa doso pākaṭo jāto. Athassa paṭṭhapitāni dhuvabhattādīni manussā hariṃsu. Rājāpi naṃ na olokesi. So hatalābhasakkāro kulesu viññāpetvā bhuñjanto vicari. Bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ āvuso devadatto lābhasakkāraṃ uppādessāmīti uppannampi thiraṃ kātuṃ nāsakkhīti. Satthā āgantvā kāyanuttha bhikkhave etarahi kathāya sannisinnāti pucchitvā imāya nāmāti vutte na bhikkhave idāneva pubbepesa hatalābhasakkāro ahosīti vatvā atītaṃ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṃ dhanañjaye rajjaṃ kārente bodhisatto rādho nāma sukko 1- ahosi mahāparivāro paripuṇṇagatto. Kaniṭṭho panassa poṭṭhapādo nāma. Eko luddako te dvepi jane bandhitvā netvā bārāṇasīrañño adāsi. Rājā ubhopi te suvaṇṇapañjare pakkhipitvā suvaṇṇataṭṭakena madhulāje khādāpento sakkharodakaṃ pāyento paṭijaggi. Sakkāro mahā ahosi. Lābhaggayasaggappattā ahesuṃ. Atheko vanacarako kāḷabāhuṃ nāmekaṃ mahākāḷamakkaṭaṃ ānetvā rañño adāsi. Tassa pacchā āgatattā mahantataro lābhasakkāro ahosi. Sukkānaṃ parihāyati. Bodhisatto tādilakkhaṇayogattā na kiñci āha. Kaniṭṭho panassa tādilakkhaṇābhāvā taṃ makkaṭassa sakkāraṃ asahanto bhātika pubbe imasmiṃ rājakule sādhurasakhādanīyādīni amhākameva denti idāni pana mayaṃ na labhāma kāḷabāhumakkaṭassevāharanti mayaṃ dhanañjayarañño santikā lābhasakkāraṃ alabhantā imasmiṃ ṭhāne kiṃ karissāma ehi araññameva gantvā vasissāmāti tena saddhiṃ sallapanto paṭhamaṃ gāthamāha

yaṃ annapānassa pure labhāma

tandāni sākhamigameva gacchati

gacchāmadāni vanameva rādha

asakkatāvamha dhanañjayāyāti.

Tattha yaṃ annapānassāti yaṃ annapānaṃ assa rañño santikā.

@Footnote: 1 suko. Upayogaṭṭhe vā sāmivacanaṃ. Dhanañjayāyāti karaṇaṭṭhe sampadānavacanaṃ. Dhanañjayena asakkatāvamhā annapānañca na labhāma imināva na sakkatamhāti attho.

Taṃ sutvā rādho dutiyaṃ gāthamāha

lābho alābho ayaso yaso ca

nindā pasaṃsā ca sukhaṃ dukkhañca

ete aniccā manujesu dhammā

mā soci kiṃ socasi poṭṭhapādāti.

Tattha yasoti issariyaparivāro. Ayasoti tassābhāvo. Eteti ete aṭṭha lokadhammā manujesu aniccā lābhaggayasaggappattāpi hutvā aparena samayena appalābhā appasakkārā honti niccalābhino nāma natthi. Yasādīsupi eseva nayo.

Taṃ sutvā poṭṭhapādo makkaṭe ussūyaṃ apanetuṃ asakkonto tatiyaṃ gāthamāha

addhā tuvaṃ paṇḍitakosi rādha

jānāsi atthāni anāgatāni

kathaṃ nukho sākhamigaṃ dakkhāma

niddhāpitaṃ 1- rājakulatova jammanti.

Tattha kathaṃ nukhoti kena nukho upāyena. Dakkhāmāti dakkhissāma. Niddhāpitanti nicchuḍḍaṃ nikkaḍḍhitaṃ. Jammanti lāmakaṃ.

@Footnote: 1 nibbāpitaṃ.

Taṃ sutvā rādho catutthaṃ gāthamāha

cāleti kaṇṇaṃ bhakuṭiṃ karoti

mahuṃ mahuṃ bhāyate kumāre

sayameva taṃ kāhati kāḷabāhu

yenārakā ṭhassati annapānāti.

Tattha bhāyate kumāreti rājakumāre utrāseti. Yenārakā ṭhassatīti yena kāraṇena imamhā annapānā dūre ṭhassati sayameva taṃ kāraṇaṃ karissati mā tvaṃ etassa cintayīti attho.

Kāḷabāhupi katipāheneva rājakumārānaṃ purato kaṇṇacālanādīni karonto kumāre bhāyāpesi. Te bhītabhītā viravamakaṃsu. Rājā kiṃ etanti pucchitvā tamatthaṃ sutvā nikkaḍḍhatha nanti makkaṭaṃ nikkaḍḍhāpesi. Sukkānaṃ lābhasakkāro puna pākatikova ahosi.

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi tadā kāḷabāhu devadatto ahosi poṭṭhapādo ānando rādho pana ahamevāti.

Kāḷabāhujātakaṃ navamaṃ