๔. ราโชวาทชาดก

rājovādajātakaṃ

gavañce taramānānanti idaṃ satthā jetavane viharanto rājovādaṃ ārabbha kathesi.

Vatthu sakuṇajātake āvibhavissati. Idha pana satthā mahārāja porāṇakarājānopi paṇḍitānaṃ kathaṃ sutvā dhammena rajjaṃ kāretvā saggapadaṃ pūrayamānā gamiṃsūti vatvā raññā yācito atītaṃ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto sikkhitasabbasippo isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā ramaṇīye himavantappadese vanamūlaphalāhāro vihāsi. Tadā rājā aguṇaparisaṅko hutvā atthi nukho me koci aguṇaṃ kathentoti pariyesanto antojane ca bahijane ca antonagare ca bahinagare ca kiñci attano avaṇṇavādiṃ adisvā janapadesu nukho kathanti aññātakavesena janapadaṃ carati. Tatthāpi avaṇṇavādiṃ apassanto attano guṇakathameva sutvā himavantappadese nukho kathanti araññaṃ pavisitvā Vicaranto bodhisattassa assamaṃ patvā taṃ abhivādetvā katapaṭisanthāro ekamantaṃ nisīdi. Tadā bodhisatto araññato paripakkāni nigrodhaphalāni āharitvā paribhuñji. Tāni honti madhurāni ojavantāni sakkaracuṇṇasamarasāni. So rājānampi āmantetvā imaṃ mahāpuñña nigrodhapakkaṃ khāditvā pānīyaṃ pivāhīti āha. Rājā tathā katvā bodhisattaṃ pucchi kinnukho bhante imaṃ nigrodhapakkaṃ ativiya madhuranti. Mahāpuñña nūna rājā dhammena samena rajjaṃ kāresi teneva taṃ madhuranti. Rañño adhammikakāle amadhuraṃ nukho bhante hotīti. Āma mahāpuñña rājūsu adhammikesu telamadhuphāṇitādīnipi vanamūlaphalādīnipi amadhurāni honti nirojāni na kevalaṃ vā etāni sakalampi raṭṭhaṃ nirojaṃ kasaṭaṃ hoti tesu pana dhammikesu tānipi madhurāni honti ojavantāni sakalampi raṭṭhaṃ ojavantameva hotīti. Rājā evaṃ bhavissati bhanteti attano rājabhāvaṃ ajānāpetvāva bodhisattaṃ vanditvā bārāṇasiṃ gantvā tāpasassa vacanaṃ vīmaṃsissāmīti adhammena rajjaṃ kāretvā idāni jānissāmīti kiñci kālaṃ vītināmetvā puna tattha gantvā vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Bodhisattopissa tatheva vatvā nigrodhapakkaṃ adāsi. Taṃ tassa tittikarasaṃ ahosi. Rājā nīrasanti saha kheḷena chaḍḍetvā tittikaṃ bhanteti āha. Bodhisatto mahāpuñña nūna rājā adhammiko bhavissati rājūnañhi adhammikakāle araññe phalāphalaṃ ādiṃ katvā sabbaṃ nīrasaṃ nirojaṃ jātaṃ hotīti vatvā imā gāthāyo abhāsi

Gavañce taramānānaṃ jimhaṃ gacchati puṅgavo

sabbā gāvī jimhaṃ yanti nente jimhaṃ gate sati

evameva manussesu yo hoti seṭṭhasammato

so ce adhammaṃ carati pageva itarā pajā

sabbaṃ raṭṭhaṃ dukkhaṃ seti rājā ce hoti adhammiko

gavañce taramānānaṃ ujuṃ gacchati puṅgavo

sabbā gāvī ujuṃ yanti nente ujugate sati

evameva manussesu yo hoti seṭṭhasammato

so cepi dhammaṃ carati pageva itarā pajā

sabbaṃ raṭṭhaṃ sukhaṃ seti rājā ce hoti dhammikoti.

Tattha gavañce taramānānanti gunnaṃ nadiṃ otarantīnaṃ. Jimhanti kuṭilaṃ vaṅkaṃ. Nenteti nāyake gahetvā gacchante gavajeṭṭhake usabhe gavajeṭṭhake puṅgave. Pageva itarā pajāti itare sattā puretarameva adhammaṃ carantīti attho. Dukkhaṃ setīti na kevalaṃ seti catūsupi iriyāpathesu dukkhameva vindati. Adhammikoti yadi rājā chandādiagatigamanavasena adhammiko hoti. Sukhaṃ setīti sace rājā agatigamanaṃ pahāya dhammiko hoti sabbaṃ raṭṭhaṃ catūsu iriyāpathesu sukhappattameva hotīti.

Rājā bodhisattassa dhammaṃ sutvā attano rājabhāvaṃ jānāpetvā bhante pubbe nigrodhapakkaṃ ahameva madhuraṃ katvā tittikaṃ akāsiṃ idāni puna madhuraṃ karissāmīti bodhisattaṃ vanditvā nagaraṃ Gantvā dhammena rajjaṃ kārento sabbaṃ paṭipākatikaṃ akāsi.

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi tadā rājā ānando ahosi tāpaso pana ahamevāti.

Rājovādajātakaṃ catutthaṃ