๑. กุณฑลิกชาดก

๕. จูฬกุณาลวรรค

หมวดว่าด้วยนกกุณาละหมวดสั้น

๑. กุณฑลิกชาดก (๓๔๑)

ว่าด้วยกุณฑลิกราชา

(ในเรื่องที่พญานกกุณาละพูดกับนกปุณณมุขะนี้มีคาถาประพันธ์ไว้อีกส่วนหนึ่งว่า)

บรรดาพวกผู้หญิงที่ทำความรื่นรมย์ให้แก่พวกผู้ชาย

เป็นคนหลายใจ ไม่มีใครจะบังคับได้

แม้ถ้าว่าพวกนางจะพึงทำให้เกิดความพอใจในที่ทั้งปวง

ก็ไม่ควรไว้ใจ เพราะว่าพวกผู้หญิงเปรียบเสมือนท่าน้ำ

(พญานกกุณาละเกิดเป็นปัญจาลจัณฑปุโรหิต นำเหตุที่ตนได้เห็นมาแสดงว่า)

บัณฑิตเห็นเหตุคลายความกำหนัดของพญากินนร

และพญากินนรีแล้ว พึงทราบเถิดว่า

ผู้หญิงทั้งปวงไม่ยินดีในเรือนของสามี

เหมือนภรรยาได้ทอดทิ้งสามีคู่ชีวิตเช่นนั้นไป

เพราะพบชายอื่นแม้เป็นคนง่อยเปลี้ย

(พญานกกุณฑลิกะเกิดเป็นพระเจ้าพรหมทัต เมื่อจะแสดงเรื่องที่ตนได้ทราบ มาแล้ว จึงกล่าวว่า)

พระมเหสีของพระเจ้าพกะและพระเจ้าพาวรี

ผู้หมกมุ่นอยู่ในกามมากเกินไป

ได้เป็นชู้กับมหาดเล็กคนสนิทของพระนาง

มีหรือผู้หญิงทั้งหลายจะไม่พึงเป็นชู้กับชายอื่น

(พญานกกุณฑลิกะเกิดเป็นพระเจ้าพรหมทัต เมื่อจะแสดงเรื่องที่ตนเห็นมาเอง จึงกล่าวว่า)

พระนางปิงคิยานี อัครมเหสีผู้เป็นที่รัก

ของพระเจ้าพรหมทัตผู้เป็นใหญ่แห่งโลกทั้งมวล

ได้เป็นชู้กับคนเลี้ยงม้าผู้ใกล้ชิดพระนาง

พระนางเป็นผู้มักมากในกาม มิได้ประสบผลแม้ทั้ง ๒ อย่าง ๑-

กุณฑลิกชาดกที่ ๑ จบ

๒. วานรชาดก (๓๔๒)

ว่าด้วยวานรโพธิสัตว์

(วานรโพธิสัตว์ได้กล่าวกับจระเข้ว่า)

ข้าพเจ้าสามารถขึ้นจากน้ำมาบนบกได้

จระเข้ บัดนี้ข้าพเจ้าไม่ตกอยู่ในอำนาจของท่านอีกต่อไป

@เชิงอรรถ :

@๑ คือ ไม่ได้พบคนเลี้ยงม้าและไม่ได้ครองตำแหน่งอัครมเหสี (ขุ.ชา.อ. ๘/๓๑๓/๓๘๕)