๒. วานรชาดก

วานรชาตกํ

อสกฺขึ วต อตฺตานนฺติ อิทํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต เทวทตฺตสฺส วธาย ปริสกฺกนํ อารพฺภ กเถสิ ฯ วตฺถุ วิตฺถาริตเมว ฯ

อตีเต ปน พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต หิมวนฺตปฺปเทเส กปิโยนิยํ นิพฺพตฺติตฺวา วยปฺปตฺโต คงฺคาตีเร วสิ ฯ อเถกา อนฺโตคงฺคาย สุํสุมารี โพธิสตฺตสฺส หทยมํเส โทหฬํ อุปฺปาเทตฺวา สุํสุมารสฺส กเถสิ ฯ โส ตํ กปึ อุทเก นิมฺมุชฺชาเปตฺวา มาเรตฺวา หทยมํสํ สุํสุมาริยา ทสฺสามีติ จินฺเตตฺวา มหาสตฺตํ อาห เอหิ สมฺม อนฺตรทีปเก อมฺพผลํ ๒- ขาทิตุํ คจฺฉามาติ ฯ อหํ กถํ คมิสฺสามีติ อาห ฯ ตํ มม ปิฏฺฐิยํ นิสีทาเปตฺวา เนสฺสามีติ ฯ โส ตสฺส จิตฺตํ อชานนฺโต ลงฺฆิตฺวา

@เชิงอรรถ: ๑ กณฺฑริชาตกํ ฯ ๒ ผลาผเล ฯ ปิฏฺฐิยํ นิสีทิ ฯ สุํสุมาโร โถกํ คนฺตฺวา นิมฺมุชฺชิตุํ อารภิ ฯ อถ นํ พานโร กึ มํ โภ อุทเก นิมฺมุชฺชาเปสีติ อาห ฯ อหนฺตํ มาเรตฺวา ตว หทยมํสํ มม ภริยาย ทสฺสามีติ ฯ หนฺท ๑- ตฺวํ มม หทยมํสํ อุเรติ มญฺญสีติ ฯ อถ กหํ เต ฐปิตนฺติ ฯ เอตํ อุทุมฺพเร โอลมฺพนฺตํ น ปสฺสสีติ ฯ ปสฺสามิ ทสฺสสิ ปน เมติ ฯ อาม ทสฺสามีติ ฯ สุํสุมาโร ทนฺธตาย นํ คเหตฺวา นทีตีเร อุทุมฺพรมูลํ คโต ฯ โพธิสตฺโต ตสฺส ปิฏฺฐิโต ลงฺฆิตฺวา อุทุมฺพรรุกฺเข นิสินฺโน อิมา คาถา อภาสิ

อสกฺขึ วต อตฺตานํ อุฏฺฐาตุํ อุทกา ถลํ

นทานาหํ ปุน ตุยฺหํ วสํ คจฺฉามิ วาริช

อลเมเตหิ อมฺเพหิ ชมฺพูหิ ปนเสหิ จ

ยานิ ปารํ สมุทฺทสฺส วรํ มยฺหํ อุทุมฺพโร

โย จ อุปฺปติตํ อตฺถํ น ขิปฺปมนุพุชฺฌติ

อมิตฺตวสมนฺเวติ ปจฺฉา จ อนุตปฺปติ

โย จ อุปฺปติตํ อตฺถํ ขิปฺปเมว นิโพธติ

มุจฺจเต สตฺตุสมฺพาธา น จ ปจฺฉานุตปฺปตีติ ฯ

ตตฺถ อสกฺขึ วตาติ สมตฺโถ วต อโหสึ ฯ อุฏฺฐาตุนฺติ อุทฺธริตุํ ฯ วาริชาติ สุํสุมารํ อาลปติ ฯ ยานิ ปารํ สมุทฺทสฺสาติ คงฺคํ สมุทฺทนาเมนาลปนฺโต ยานิ สมุทฺทสฺส ปารํ คนฺตฺวา ขาทิตพฺพานิ อลนฺเตหีติ วทติ ฯ ปจฺฉา จ อนุตปฺปตีติ อุปฺปนฺนํ

@เชิงอรรถ: ๑ ทนฺธ ฯ อตฺถํ ขิปฺปํ อชานนฺโต อมิตฺตวสํ คจฺฉติ ปจฺฉา จ อนุตปฺปตีติ ฯ

อิติ โส จตูหิ คาถาหิ โลกิยกิจฺจานํ นิปฺผตฺติการณํ กเถตฺวา วนสณฺฑเมว คโต ฯ

สตฺถา อิมํ ธมฺเมเทสนํ อาหริตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ตทา สุํสุมาโร เทวทตฺโต อโหสิ พานโร ปน อหเมวาติ ฯ

วานรชาตกํ ทุติยํ