๑. วรรณาโรหชาดก

วณฺณาโรหวคฺควณฺณนา

วณฺณาโรหชาตกํ

วณฺณาโรเหนาติ อิทํ สตฺถา สาวตฺถิยํ อุปนิสฺสาย เชตวเน วิหรนฺโต เทฺว อคฺคสาวกตฺเถเร อารพฺภ กเถสิ ฯ

เอกสฺมึ หิ สมเย อุโภปิ มหาเถรา อิมํ อนฺโตวสฺสํ อรญฺญวาสํ อนุพฺรูเหสฺสามาติ สตฺถารํ อาปุจฺฉิตฺวา คณํ โอหาย สยเมว ปตฺตจีวรมาทาย เชตวนา นิกฺขมิตฺวา เอกํ ปจฺจนฺตคามํ นิสฺสาย อรญฺเญ วิหรึสุ ฯ อญฺญตโรปิ วิฆาสาทปุริโส เถรานํ อุปฏฺฐานํ กโรนฺโต ตตฺเถว เอกมนฺเต วสิ ฯ โส เถรานํ สมคฺควาสํ ทิสฺวา อิเม อติวิย สมคฺคา วสนฺติ สกฺกา นุโข เอเต อญฺญมญฺญํ ภินฺทิตุนฺติ จินฺเตตฺวา สารีปุตฺตตฺเถรํ อุปสงฺกมิตฺวา กินฺนุโข ภนฺเต อยฺเยน มหาโมคฺคลฺลานตฺเถเรน สทฺธึ ตุมฺหากํ กิญฺจิ เวรํ อตฺถีติ ปุจฺฉิ ฯ กึ ปนาวุโสติ ฯ เอส ภนฺเต มมาคตกาเล สารีปุตฺโต นาม ชาติโคตฺตกุลปฺปเทเสหิ วา สุตฺตคนฺเถหิ ๑- วา ปฏิเวธอิทฺธีหิ วา มยา สทฺธึ กึ ปโหตีติ ตุมฺหากํ อคุณเมว กเถสีติ ฯ เถโร สิตํ กตฺวา คจฺฉ ตฺวํ อาวุโสติ อาห ฯ โส อปรสฺมิมฺปิ ทิวเส มหาโมคฺคลฺลานตฺเถรมฺปิ อุปสงฺกมิตฺวา ตเถว กเถสิ ฯ โสปิ นํ สิตํ กตฺวา คจฺฉ ตฺวํ

@เชิงอรรถ: ๑ สุตคนฺเธหิ ฯ อาวุโสติ วตฺวา สารีปุตฺตตฺเถรํ อุปสงฺกมิตฺวา อาวุโส เอส วิฆาสาโท ตุมฺหากํ สนฺติเก กิญฺจิ กเถสีติ ปุจฺฉิ ฯ อาวุโส มยาปิ สทฺธึ กเถสิ อิมํ นีหริตุํ วฏฺฏตีติ ฯ สาธุ อาวุโส นีหราติ วุตฺเต เถโร มา อิธ วสีติ อจฺฉรํ ปหริตฺวา ตํ นีหริ ฯ เต อุโภปิ สมคฺคสํวาสํ วสิตฺวา สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา นิสีทึสุ ฯ สตฺถา ปฏิสนฺถารํ กตฺวา สุเขน วสฺสํ วสิตฺถาติ ปุจฺฉิ ฯ ภนฺเต เอโก วิฆาสาโท อมฺเห ภินฺทิตุกาโม หุตฺวา ภินฺทิตุํ อสกฺโกนฺโต ปลายีติ วุตฺเต นโข โส สารีปุตฺต อิทาเนว ปุพฺเพเปส ตุมฺเห ภินฺทิสฺสามีติ ภินฺทิตุํ อสกฺโกนฺโต ปลายีติ วตฺวา เตหิ ยาจิโต อตีตํ อาหริ ฯ

อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต อรญฺเญ รุกฺขเทวตา อโหสิ ฯ ตทา สีโห จ พฺยคฺโฆ จ อรญฺเญ ปพฺพตคุหายํ วสนฺติ ฯ เอโก สิคาโล เต อุปฏฺฐหนฺโต เตสํ วิฆาสํ ขาทิตฺวา มหากาโย หุตฺวา เอกทิวสํ จินฺเตสิ มยา สีหพฺยคฺฆานํ มํสํ น ขาทิตปุพฺพํ มยา อิเม เทฺว ชเน ภินฺทิตุํ วฏฺฏติ ตโต เตสํ กลหํ กตฺวา มตานํ มํสํ ขาทิสฺสามีติ ฯ โส สีหํ อุปสงฺกมิตฺวา กึ สามิ ตุมฺหากํ พฺยคฺเฆน สทฺธึ กิญฺจิ เวรํ อตฺถีติ ปุจฺฉิ ฯ กึ ปน สมฺมาติ ฯ เอส ภนฺเต มม อาคตกาเล สีโห นาม สรีรวณฺเณน วา อาโรหปริณาเหน วา ชาติพลวิริเยหิ วา มม กลภาคมฺปิ น ปาปุณาตีติ ตุมฺหากํ อคุณเมว กเถสีติ ฯ อถ นํ สีโห คจฺฉ ตฺวํ น โส เอวํ กเถสฺสตีติ อาห ฯ พฺยคฺฆมฺปิ อุปสงฺกมิตฺวา เอเตเนว อุปาเยน กเถสิ ฯ ตํ สุตฺวา พฺยคฺโฆ สีหํ อุปสงฺกมิตฺวา สมฺม ตฺวํ กิร อิทญฺจิทญฺจ วเทสีติ ปุจฺฉนฺโต ปฐมํ คาถมาห

วณฺณาโรเหน ชาติยา พลนิกฺกมเนน จ

สุพาหุ น มยา เสยฺโย สุทาโฒ อิติ ภาสสีติ ฯ

ตตฺถ พลนิกฺกมเนน จาติ กายพเลน เจว วิริยพเลน จ ฯ สุพาหุ น มยา เสยฺโยติ อยํ สุพาหุ นาม พฺยคฺโฆ เอเตหิ การเณหิ มยา เนว สทิโส น อุตฺตริตโรติ สจฺจํ กิร ตฺวํ โสภนาหิ ทาฒาหิ สมนฺนาคโต สุทาโฒ มิคราชา เอวํ วเทสีติ ฯ

ตํ สุตฺวา สุทาโฒ เสสา จตสฺโส คาถา อภาสิ

วณฺณาโรเหน ชาติยา พลนิกฺกมเนน จ

สุทาโฒ น มยา เสยฺโย สุพาหุ อิติ ภาสสิ

เอวญฺเจ มํ วิหรนฺตํ สุพาหุ สมฺม ทุพฺภสิ

นทานาหํ ตยา สทฺธึ สํวาสมภิโรจเย

โย ปเรสํ วจนานิ สทฺทเหถ ยถาตถํ

ขิปฺปํ ภิชฺเชถ มิตฺตสฺมึ เวรญฺจ ปสเว พหุํ

น โส มิตฺโต โย สทา อปฺปมตฺโต

เภทาสงฺกี รนฺธเมวานุปสฺสี

ยสฺมิญฺจ เสติ อุรสีว ปุตฺโต

สเว มิตฺโต โย อเภชฺโช ปเรภีติ ฯ

ตตฺถ สมฺมาติ วยสฺส ฯ ทุพฺภสีติ ยทิ เอวํ ตยา สทฺธึ สมคฺควาสํ วสนฺตํ มํ สิคาลสฺส กถํ คเหตฺวา ตฺวํ ทุพฺภสิ หนิตุํ อิจฺฉสิ อิโตทานิ ปฏฺฐาย อหํ ตยา สทฺธึ วาสํ น อภิโรจเย ฯ ยถาตถนฺติ ตตฺตโต ยถาตถํ ยถาตจฺฉํ อวิสํวาทเกน อริเยน วุตฺตํ วจนํ สทฺธายิตพฺพํ ฯ เอวํ โย เยสญฺจ เตสญฺจ ปเรสํ วจนานิ สทฺทเหถาติ อตฺโถ ฯ โย สทา อปฺปมตฺโตติ โย นิจฺจํ อปฺปมตฺโต หุตฺวา มิตฺตสฺส วิสฺสาสํ น เทติ โส มิตฺโต นาม น โหตีติ อตฺโถ ฯ เภทาสงฺกีติ อชฺช ภิชฺชิสฺสติ เสฺว ภิชฺชิสฺสตีติ เอวํ มิตฺตสฺส เภทเมว อาสงฺกติ ฯ รนฺธเมวานุปสฺสีติ ฉิทฺทํ วิวรเมว ปสฺสนฺโต ฯ อุรสีว ปุตฺโตติ ยสฺมึ มิตฺเต มาตุ หทเย ปุตฺโต วิย นิราสงฺโก นิพฺภโย เสติ ฯ

อิติ อิมาหิ จตูหิ คาถาหิ สีเหน มิตฺตคุเณ กถิเต พฺยคฺโฆ มยฺหํ โทโสติ สีหํ ขมาเปสิ ฯ เต ตเถว สมคฺควาสํ วสึสุ ฯ สิคาโล ปน ปลายิตฺวา อญฺญตฺถ คโตติ ฯ

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ตทา สิคาโล วิฆาสาโท อโหสิ สีโห สารีปุตฺโต พฺยคฺโฆ โมคฺคลฺลาโน ตํ การณํ ปจฺจกฺขโต ทิสฺวา ตสฺมึ วเน นิวุฏฺฐรุกฺขเทวตา ปน อหเมวาติ ฯ

วณฺณาโรหชาตกํ ปฐมํ