๘. ตจสารชาดก

๘. ตจสารชาดก (๓๖๘)

ว่าด้วยขื่อคาไม้ไผ่

(พระราชาทรงเห็นเด็กเหล่านั้นไม่กลัวทั้งยังมีใจร่าเริง จึงตรัสถามว่า)

พวกเจ้าตกอยู่ในเงื้อมมือของศัตรู

ถูกจองจำด้วยขื่อคาที่ทำด้วยลำไม้ไผ่ ยังมีหน้าผ่องใส

เพราะเหตุไร พวกเจ้าจึงไม่เศร้าโศก

(พระโพธิสัตว์ได้ฟังดังนั้น จึงได้กล่าวว่า)

ความเศร้าโศกและความพิไรรำพัน

ไม่ได้ประโยชน์เลยแม้แต่น้อยนิด

คนที่เศร้าโศกเป็นทุกข์ ศัตรูรู้เข้าแล้วย่อมพอใจ

ส่วนคนผู้เป็นบัณฑิตรู้หลักในการวินิจฉัยอรรถคดี

ย่อมไม่สะทกสะท้านในเพราะอันตรายในกาลใดๆ

เขามีใบหน้าไม่เปลี่ยนแปลง ยังเหมือนเดิม

ศัตรูเห็นเข้าแล้วย่อมเป็นทุกข์

บุคคลพึงได้ประโยชน์ในที่ใดด้วยประการใดๆ

คือ ด้วยการร่ายมนต์ ด้วยการปรึกษากับบัณฑิต

ด้วยคำอันเป็นสุภาษิต ด้วยการให้สินจ้างรางวัล

หรือด้วยประเพณี ๑- พึงพากเพียรพยายาม

ทำประโยชน์ในที่นั้นด้วยประการนั้นๆ

อนึ่ง ในกาลใดบัณฑิตรู้ว่า

ประโยชน์นี้เราหรือบุคคลอื่นไม่พึงได้รับ

แม้ในกาลนั้นบัณฑิตก็ไม่ควรเศร้าโศก พึงอดกลั้น

ด้วยคิดเสียว่า กรรมเป็นของมั่นคง บัดนี้ เราจะทำอะไรได้

ตจสารชาดกที่ ๘ จบ

๙. มิตตวินทุกชาดก (๓๖๙)

ว่าด้วยนายมิตตวินทุกะ

(นายมิตตวินทุกะเห็นเทพบุตรโพธิสัตว์นั้น จึงถามว่า)

ข้าพเจ้าได้กระทำอะไรไว้แก่เหล่าเทวดา

ข้าพเจ้าได้กระทำความชั่วอะไรไว้

จักรนี้จึงได้จรดที่ศีรษะแล้วพัดผันอยู่บนกระหม่อมของข้าพเจ้า

@เชิงอรรถ :

@๑ ในอรรถกถาแปลว่า ด้วยวงศ์ตระกูล (ขุ.ชา.อ. ๔/๙๘/๔๘๗)