๑. ทีฆีติโกสลชาดก

อฑฺฒวคฺควณฺณนา

-------

ทีฆีติโกสลชาตกํ

เอวํภูตสฺส เต ราชาติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต โกสมฺพิเก ภณฺฑนการเก อารพฺภ กเถสิ ฯ

เตสํ หิ เชตวนํ อาคนฺตฺวา ขมาปนกาเล สตฺถา เต อามนฺเตตฺวา ภิกฺขเว ตุมฺเห มยฺหํ โอรสา มุขโต ชาตา ปุตฺตา นาม ปุตฺเตหิ จ ปิตรา ทินฺนํ โอวาทํ ภินฺทิตุํ น วฏฺฏติ ตุมฺเห ปน โอวาทํ น กริตฺถ โปราณกปณฺฑิตา อตฺตโน มาตาปิตโร ฆาเตตฺวา รชฺชํ คเหตฺวา ฐิตโจเรปิ อรญฺเญ หตฺถปถํ อาคเต มาตาปิตูหิ ทินฺนํ โอวาทํ น ภินฺทิสฺสามาติ น มารยึสูติ วตฺวา อตีตํ อาหริ ฯ

(อตีเต) อิมสฺมึ ปน ชาตเก เทฺวปิ วตฺถูนิ สงฺฆเภทเก วิตฺถารโต อาวิภวิสฺสนฺติ ฯ โส ปน ทีฆาวุกุมาโร อรญฺเญ อตฺตโน องฺเก นิปนฺนํ พาราณสีราชานํ จูฬาย คเหตฺวา อิทานิ มยฺหํ มาตาปิตุฆาตกํ โจรํ จุทฺทส ขณฺฑานิ กตฺวา ฉินฺทิสฺสามีติ อสึ อุกฺขิปนฺโต ตสฺมึ ขเณ มาตาปิตูหิ ทินฺนํ โอวาทํ สริตฺวา ชีวิตํ จชนฺโตปิ เตสํ โอวาทํ น ภินฺทิสฺสามิ เกวลํ อิมํ ตชฺเชสฺสามีติ จินฺเตตฺวา ปฐมํ คาถมาห

เอวํภูตสฺส เต ราช อาคตสฺส วเส มมํ

อตฺถิ นุ โกจิ ปริยาโย โย ตํ ทุกฺขา ปโมจเยติ ฯ

ตตฺถ วเส มมนฺติ มม วสํ อาคตสฺส ฯ ปริยาโยติ การณํ ฯ

ตโต ราชา ทุติยํ คาถมาห

เอวํภูตสฺส เม ตาต อาคตสฺส วเส ตว

นตฺถิ โน โกจิ ปริยาโย โย มํ ทุกฺขา ปโมจเยติ ฯ

ตตฺถ โนติ นิปาตมตฺตํ ฯ นตฺถิ โกจิ ปริยาโย มํ ๑- เอตสฺมา ทุกฺขา ปโมจเยติ อตฺโถ ฯ

ตโต โพธิสตฺโต อวเสสคาถา อภาสิ

นาญฺญํ สุจริตํ ราช นาญฺญํ ราช สุภาสิตํ

ตายเต มรณกาเล เอวเมวิตรํ ธนํ

อกฺโกจฺฉิ มํ อวธิ มํ อชินิ มํ อหาสิ เม

เย จ ตํ อุปนยฺหนฺติ เวรํ เตสํ น สมฺมติ

อกฺโกจฺฉิ มํ อวธิ มํ อชินิ มํ อหาสิ เม

เย จ ตํ นูปนยฺหนฺติ เวรํ เตสูปสมฺมติ

น หิ เวเรน เวรานิ สมฺมนฺตีธ กุทาจนํ

อเวเรนุปสมฺมนฺติ ๒- เอส ธมฺโม สนนฺตโนติ ฯ

ตตฺถ นาญฺญํ สุจริตนฺติ นาญฺญํ สุจริตา ฯ อยเมว วา ปาโฐ ฯ ฐเปตฺวา สุจริตํ อญฺญํ น ปสฺสามีติ อตฺโถ ฯ อิธ สุจริตนฺติปิ สุภาสิตนฺติปิ มาตาปิตูหิ ทินฺนํ โอวาทํเยว สนฺธายาห ฯ

@เชิงอรรถ: ๑ โย ตํ ฯ ๒ อเวเรน จ สมฺมนฺติ ฯ เอวเมวาติ นิรตฺถกเมว ฯ อิทํ วุตฺตํ โหติ มหาราช อญฺญตฺร โอวาทานุสิฏฺฐีสงฺขาตา สุจริตสุภาสิตา มรณกาเล ตายิตุํ รกฺขิตุํ สมตฺโถ นาม อญฺโญ นตฺถิ ยํ เอตํ อิตรํ ธนํ ตํ เอวเมว นิรตฺถกเมว โหติ ตฺวญฺหิ อิทานิ มยฺหํ โกฏิสตสหสฺสมตฺตมฺปิ ธนํ ททนฺโต ชีวิตํ น ลเภยฺยาสิ ตสฺมา เวทิตพฺพเมตํ ธนโต สุจริตสุภาสิตเมว อุตฺตริตรนฺติ ฯ

เสสคาถายปิ อยํ สงฺเขปตฺโถ มหาราช เย ปุริสา อยํ มํ อกฺโกสิ อยํ มํ ปหริ อยํ มํ อชินิ อยํ มม สนฺตกํ อหาสีติ เอวํ เวรํ อุปนยฺหนฺติ พนฺธิตฺวา วิย หทเย ฐเปนฺติ เตสํ เวรํ น วูปสมฺมติ เย ปเนตํ น อุปนยฺหนฺติ หทเย น ฐเปนฺติ เตสํ วูปสมฺมติ เวรานิ หิ น กทาจิ เวเรน สมฺมนฺติ อเวเรเนว ปน สมฺมนฺติ เอส ธมฺโม สนนฺตโนติ โปราณโก ธมฺโม จิรกาลปฺปวตฺโต สภาโวติ ฯ

เอวญฺจปน วตฺวา โพธิสตฺโต อหํ มหาราช ตยิ น ทุพฺภามิ ตฺวํ ปน มํ มาเรหีติ ตสฺส หตฺเถ อสึ ฐเปสิ ฯ ราชาปิ นาหํ ตยิ ทุพฺภามีติ สปถํ กตฺวา เตน สทฺธึ นครํ คนฺตฺวา ตํ อมจฺจานํ ทสฺเสตฺวา อยํ ภเณ โกสลรญฺโญ ปุตฺโต ทีฆาวุกุมาโร อิมินาปิ มยฺหํ ชีวิตํ ทินฺนํ น ลพฺภา อิมํ กิญฺจิ กาตุนฺติ วตฺวา อตฺตโน ธีตรํ ทตฺวา ปิตุ สนฺตเก รชฺเช ปติฏฺฐาเปสิ ฯ ตโต ปฏฺฐาย อุโภปิ สมคฺคา สมฺโมทมานา รชฺชํ กาเรสุํ ฯ

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ตทา มาตาปิตโร มหาราชกุลานิ อเหสุํ ทีฆาวุกุมาโร ปน อหเมวาติ ฯ

ทีฆีติโกสลชาตกํ ปฐมํ