๑. อาวาริยชาดก

๖. ฉักกนิบาต

๑. อวาริยวรรค

หมวดว่าด้วยบิดาของนางอวาริยา

๑. อวาริยชาดก (๓๗๖)

ว่าด้วยบิดาของนางอวาริยา

(ฤๅษีโพธิสัตว์กล่าวสอนพระราชาอยู่ทุกๆ วันว่า)

ขอถวายพระพรมหาบพิตรผู้เป็นใหญ่ในแผ่นดิน

ขอพระองค์อย่าทรงพิโรธเลย

มหาบพิตรผู้เป็นจอมทัพ ขอพระองค์อย่าทรงพิโรธเลย

พระราชาผู้ไม่ทรงพิโรธตอบผู้ที่โกรธ

ย่อมเป็นที่บูชาของชาวแว่นแคว้น

อาตมภาพพร่ำสอนในที่ทุกสถาน

คือ ทั้งในหมู่บ้าน ในป่า ในที่ลุ่ม หรือในที่ดอน

ขอถวายพระพรมหาบพิตรผู้จอมทัพ

ขอพระองค์อย่าทรงพิโรธเลย

(พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสถึงนายเรือผู้โง่เขลาว่า)

ที่แม่น้ำคงคาได้มีคนแจวเรือจ้างชื่ออวาริยปิตา ๑-

เขารับส่งคนข้ามฟากก่อนแล้วจึงขอค่าโดยสารภายหลัง

เพราะเหตุนั้น เขาจึงมีการทะเลาะวิวาทกับคนโดยสาร

จึงไม่เจริญด้วยโภคะทั้งหลาย

@เชิงอรรถ :

@๑ อวาริยปิตา แปลว่า เป็นบิดาของนางอวาริยา (ขุ.ชา.อ. ๕/๓/๓)

(ฤๅษีโพธิสัตว์บอกถึงเหตุที่จะให้โภคะเจริญแก่นายเรือนั้นว่า)

พ่อเรือจ้าง ท่านจงขอค่าโดยสาร

กับคนที่ยังไม่ได้ข้ามไปฝั่งโน้นก่อนซิ

เพราะว่า ใจของคนที่ข้ามฟากไปแล้วเป็นอย่างหนึ่ง

ใจของคนที่ต้องการจะข้ามฟากเป็นอีกอย่างหนึ่ง

(ฤๅษีโพธิสัตว์สอนนายเรือนั้นอีกว่า)

อาตมภาพพร่ำสอนในที่ทุกสถาน

คือ ทั้งในหมู่บ้าน ในป่า ในที่ลุ่ม หรือในที่ดอน

พ่อเรือจ้าง ขอท่านอย่าโกรธเลย

(พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสแก่ภิกษุทั้งหลายว่า)

พระราชาได้พระราชทานบ้านส่วยเพราะอนุสาสนีบทใด

เพราะอนุสาสนีบทนั้นแหละ คนแจวเรือจ้างจึงได้ตบปาก ๑-

(พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสข้อความสุดท้ายว่า)

ถาดใส่อาหารก็ตกแตกแล้ว ภรรยาก็ถูกทำร้าย

และเด็กที่เกิดในครรภ์ก็แท้งตกลงมาที่ภาคพื้น

เขาไม่อาจจะให้ประโยชน์เกิดขึ้นจากโอวาทนั้นได้

เหมือนเนื้อไม่อาจจะให้ประโยชน์เกิดขึ้นจากทองคำ ๒-

อวาริยชาดกที่ ๑ จบ

๒. เสตเกตุชาดก (๓๗๗)

ว่าด้วยเสตเกตุดาบส

(พระโพธิสัตว์เป็นอาจารย์ทิศาปาโมกข์สอนมาณพเสตเกตุผู้เป็นหัวหน้าศิษย์ว่า)

@เชิงอรรถ :

@๑ ตบปาก ในที่นี้หมายถึงตบปากของฤาษีโพธิสัตว์ (ขุ.ชา.อ. ๕/๖/๕)

@๒ ไม่อาจจะให้ประโยชน์เกิดขึ้นจากทองคำ คือไม่อาจทำทองคำให้เกิดเป็นประโยชน์ได้ (ขุ.ชา.อ. ๕/๗/๖)