๒. เสตเกตุชาดก

๒. เสตเกตุชาดก (๓๗๗)

ว่าด้วยเสตเกตุดาบส

(พระโพธิสัตว์เป็นอาจารย์ทิศาปาโมกข์สอนมาณพเสตเกตุผู้เป็นหัวหน้าศิษย์ว่า)

@เชิงอรรถ :

@๑ ตบปาก ในที่นี้หมายถึงตบปากของฤาษีโพธิสัตว์ (ขุ.ชา.อ. ๕/๖/๕)

@๒ ไม่อาจจะให้ประโยชน์เกิดขึ้นจากทองคำ คือไม่อาจทำทองคำให้เกิดเป็นประโยชน์ได้ (ขุ.ชา.อ. ๕/๗/๖)

พ่อเอ๋ย เจ้าอย่าโกรธ เพราะความโกรธไม่ดีเลย

ทิศที่เจ้ายังไม่ได้เห็น ยังไม่ได้ยินมีอีกมาก

พ่อเสตเกตุ มารดาบิดาเป็นทิศเบื้องหน้า

พระอริยะทั้งหลายกล่าวสรรเสริญอาจารย์ว่าเป็นทิศเบื้องขวา

คฤหัสถ์ถวายข้าว น้ำ และผ้า กล่าวนิมนต์ผู้ใด

แม้ผู้นั้นพระอริยะทั้งหลายย่อมเรียกว่า เป็นทิศเบื้องบน

เสตเกตุ ทิศนี้เป็นทิศที่ยอดเยี่ยม

เพราะสัตว์ทั้งหลายผู้มีทุกข์ถึงแล้วย่อมเป็นสุข

(พระราชาทรงเห็นดาบสทั้งหลายบำเพ็ญตบะผิด จึงตรัสสนทนากับปุโรหิตว่า)

ชฎิลเหล่าใดนุ่งห่มหนังสัตว์ที่ขรุขระ

มีขี้ฟันเขรอะ ร่างกายสกปรก สาธยายมนต์อยู่

ชฎิลเหล่านั้นประกอบหน้าที่การงานของมนุษย์

จะรู้แจ้งโลกนี้แล้วพ้นจากอบายได้หรือ

(ปุโรหิตกราบทูลว่า)

ขอเดชะพระราชา หากบุคคลถึงจะเป็นพหูสูต

กระทำแต่กรรมชั่ว ก็ชื่อว่าไม่ประพฤติธรรม

เขาแม้จะมีพระเวทตั้งพัน อาศัยความเป็นพหูสูตนั้น

แต่ไม่บรรลุจรณธรรม ๑- ก็พ้นจากทุกข์ไม่ได้

(เสตเกตุดาบสกล่าวกับปุโรหิตนั้นว่า)

บุคคลแม้จะมีพระเวทตั้งพัน อาศัยความเป็นพหูสูตนั้น

แต่ไม่บรรลุจรณธรรม ก็พ้นจากทุกข์ไม่ได้

อาตมาเข้าใจว่า พระเวททั้งหลายเป็นสิ่งที่ไร้ผล

จรณธรรมพร้อมทั้งความสำรวม ๒- เท่านั้นเป็นสัจจะ

@เชิงอรรถ :

@๑ จรณธรรม ในที่นี้หมายถึงศีลและสมาบัติ ๘ (ขุ.ชา.อ. ๕/๑๑/๑๒)

@๒ ความสำรวม ในที่นี้เป็นชื่อของศีล (ขุ.ชา.อ. ๕/๑๑/๑๒)

(ปุโรหิตได้กล่าวว่า)

พระเวททั้งหลายจะไร้ผลก็หาไม่

จรณธรรมพร้อมทั้งความสำรวมเท่านั้นเป็นสัจจะ

เพราะบุคคลบรรลุพระเวททั้งหลายแล้วย่อมได้เกียรติ

บุคคลผู้ฝึกตนดีแล้วด้วยจรณธรรมย่อมบรรลุความสงบ ๑-

เสตเกตุชาดกที่ ๒ จบ

๓. ทรีมุขชาดก (๓๗๘)

ว่าด้วยพระทรีมุขปัจเจกพุทธเจ้า

(พระปัจเจกพุทธเจ้าแสดงธรรมโปรดพระเจ้าพรหมทัตว่า)

กามทั้งหลายเสมือนเปือกตม เสมือนหล่ม

ก็ภัยนี้บัณฑิตทั้งหลายกล่าวว่า เป็นมูลเหตุแห่งภัย ๓ ประการ

กามทั้งหลายคือธุลีและควัน อาตมภาพก็ได้ประกาศไว้แล้ว

ขอถวายพระพร พระเจ้าพรหมทัต

ขอมหาบพิตรทรงละกามเหล่านี้ออกผนวชเถิด

(พระราชาครั้นทรงสดับดังนั้นแล้ว ตรัสบอกความที่พระองค์พัวพัน ด้วยกิเลสว่า)

ท่านพราหมณ์ โยมกำหนัดยินดี

และหมกมุ่นอยู่ในกามทั้งหลาย

ประสงค์จะมีชีวิตอยู่อย่างนี้

จึงไม่อาจจะละกามอันน่าสะพรึงกลัวนั้นได้

แต่โยมจะทำบุญทั้งหลายให้มาก

@เชิงอรรถ :

@๑ ความสงบ ในที่นี้หมายถึงนิพพาน (ขุ.ชา.อ. ๕/๑๓/๑๓)