๙. ธัมมัทธชชาดก

Dhammaddhajajātakaṃ

dhammaṃ caratha ñātayoti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ kuhakabhikkhuṃ ārabbha kathesi.

Tadā hi satthā na bhikkhave ayaṃ idāneva kuhako pubbepi kuhakoyevāti vatvā atītaṃ āhari

atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto sakuṇayoniyaṃ nibbattitvā vayappatto sakuṇasaṅghaparivuto samuddamajjhe dīpake vasi. Athekacce kāsikaraṭṭhavāsino vāṇijā disākākaṃ gahetvā nāvāya samuddaṃ pakkhandiṃsu. Samuddamajjhe nāvā pabhijjate. So disākāko taṃ dīpakaṃ gantvā cintesi ayaṃ mahāsakuṇasaṅgho mayā kuhakakammaṃ katvā etesaṃ aṇḍakāni ceva chāpake ca varaṃ varaṃ khādituṃ vaṭṭatīti. So otaritvā sakuṇasaṅghassa majjhe mukhaṃ Vivaritvā ekena pādena paṭhaviyaṃ aṭṭhāsi. Ko nāma tvaṃ sāmīti sakuṇehi puṭṭho ahaṃ dhammiko nāmāti āha. Kasmā pana ekena pādena ṭhitosīti. Mayā dutiye pāde nikkhitte paṭhavī dhāretuṃ na sakkotīti. Atha kasmā mukhaṃ vivaritvā tiṭṭhasīti. Ahaṃ aññaṃ āhāraṃ na khādāmi vātameva khādāmīti evañca pana vatvā te sakuṇe āmantetvā ovādaṃ vo dassāmi taṃ suṇāthāti tesaṃ ovādavasena paṭhamaṃ gāthamāha

dhammaṃ caratha ñātayo dhammaṃ caratha bhaddaṃ vo

dhammacārī sukhaṃ seti asmiṃ loke paramhi cāti.

Tattha dhammaṃ carathāti kāyasucaritādibhedaṃ dhammaṃ karotha. Ñātayoti te ālapati. Dhammaṃ caratha bhaddaṃ voti ekavāraṃ caritvā mā osakkatha punappunaṃ caratheva bhaddaṃ vo bhavissati. Sukhaṃ setīti desanāsīsametaṃ. Dhammacārī paramaṃ sukhaṃ tiṭṭhati nisīdati gacchati sayati sabbiriyāpathesu sukhito hotīti dīpeti.

Sakuṇā ayaṃ kāko kuhaññena aṇḍakāni khādituṃ evaṃ vadatīti ajānitvā taṃ dussīlaṃ vaṇṇentā dutiyaṃ gāthamāhaṃsu

bhaddako vatāyaṃ pakkhī dijo paramadhammiko

ekapādena tiṭṭhanto dhammamevānusāsatīti.

Tattha dhammamevāti sabhāvameva. Anusāsatīti kathesi.

Sakuṇā tassa dussīlassa saddahitvā tvaṃ kira sāmi aññaṃ gocaraṃ na gaṇhasi vātameva bhakkhasi tenahi amhākaṃ Aṇḍakāni ca chāpake ca olokeyyāsīti vatvā gocarāya gacchanti. So pāpo tesaṃ gatakāle aṇḍakāni ca chāpake ca kucchipūraṃ khāditvā tesaṃ āgatakāle upasantupasanto hutvā mukhaṃ vivaritvā ekena pādena tiṭṭhati. Sakuṇā āgantvā puttake apassantā ko nu kho khādatīti mahāsaddena viravanti ayaṃ kāko dhammikoti tasmiṃ āsaṅkamattampi na karonti. Athekadivasaṃ mahāsatto cintesi idha pubbe koci paripantho natthi imassa āgatakālato paṭṭhāya jāto imaṃ pariggaṇhituṃ vaṭṭatīti. So sakuṇehi saddhiṃ gocaraṃ gacchanto viya hutvā nivattitvā paṭinanaṭṭhāne aṭṭhāsi. Kākopi gatā sakuṇāti nirāsaṅko hutvā uṭṭhāya gantvā aṇḍakāni ca chāpake ca khāditvā punāgantvā mukhaṃ vivaritvā ekapādena aṭṭhāsi. Sakuṇarājā sakuṇesu āgatesu sabbe sannipātāpetvā ahaṃ vo ajja puttakānaṃ paripanthaṃ pariggaṇhanto imaṃ pāpakākaṃ khādantaṃ addasaṃ etha naṃ gaṇhāmāti sakuṇasaṅghe āmantetvā samparivārāpetvā sace pana palāyati gaṇheyyātha nanti vatvā avasesagāthā abhāsi

nāssa sīlaṃ vijānātha anaññāya pasaṃsatha

bhutvā aṇḍañca chāpe ca dhammo dhammoti bhāsati.

Aññaṃ bhaṇati vācāya aññaṃ kāyena kubbati

vācāya no ca kāyena na taṃ dhammaṃ adhiṭṭhito.

Vācāya sakhilo hoti manopaviduggo siyā

paṭicchanno kūpassayo kaṇhasappova dhammaddhajo

gāmanigamāsu sādhu sammato dujjāno ayaṃ

purisena bālisena.

Imaṃ tuṇḍehi pakkhehi pādā himaṃ viheṭhatha

chavaṃ himaṃ vināsetha nāyaṃ saṃvāsanārahoti.

Tattha nāssa sīlanti na assa sīlaṃ. Anaññāyāti ajānitvā. Bhutvāti khāditvā. Vācāya no ca kāyenāti ayaṃ hi vacaneneva dhammaṃ carati kāyena ca pana na karoti. Na taṃ dhammaṃ adhiṭṭhitoti tasmā jānitabbo yathāyaṃ dhammaṃ bhaṇati na taṃ adhiṭṭhito na tasmiṃ dhamme patiṭṭhito. Vācāya sakhiloti vacanena mudu. Manopaviduggoti manasā paviduggo duppavedito. Paṭicchannoti yasmiṃ vile sayati tena channo. Kūpassayoti vilāsayo. Dhammaddhajoti sucaritadhammaddhajaṃ katvā vicaraṇena dhammaddhajo. Gāmanigamāsu sādhūti gāmesu ceva nigamesu ca sādhu. Sammatoti bhaddakoti sambhāvito. Dujjānoti ayaṃ evarūpo dussīlo paṭicchannakammanto bālisena añāṇena purisena na sakkā jānituṃ. Pādā himanti attano attano pādena ca imaṃ. Viheṭhathāti paharatha. Chavanti lāmakaṃ. Nāyanti ayaṃ amhehi saddhiṃ ekasmiṃ ṭhāne saṃvāsaṃ na arahatīti.

Evañca pana vatvā sakuṇajeṭṭhako sayameva laṅghitvā tassa Sīsaṃ tuṇḍena pahari. Avasesā sakuṇā tuṇḍanakhapādapakkhehi pahariṃsu. So tattheva jīvitakkhayaṃ pāpuṇi.

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi tadā kuhakakāko idāni kuhakabhikkhu ahosi sakuṇarājā pana ahamevāti.

Dhammaddhajajātakaṃ navamaṃ.