๘. จักกวากชาดก

Cakkavākajātakaṃ

kāsāyavattheti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ lolabhikkhuṃ ārabbha kathesi.

So kira lolo ahosi paccayaluddho ācariyupajjhāyavattādīni chaḍḍetvā pātova sāvatthiyaṃ pavisitvā visākhāya gehe anekakhādanīya- parivāraṃ yāguṃ pivitvā nānaggarasasālimaṃsodanaṃ bhuñjitvāpi tenātitto tato cullaanāthapiṇḍikassa mahāanāthapiṇḍikassa kosalaraññoti tesaṃ tesaṃ nivesanāni sandhāya vicarati. Athekadivasaṃ tassa lolabhāvaṃ ārabbha dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ. Satthā āgantvā kāya nuttha bhikkhave etarahi kathāya sannisinnāti pucchitvā imāya Nāmāti vutte taṃ bhikkhuṃ pakkosāpetvā saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu lolosīti pucchitvā saccaṃ bhanteti vutte bhikkhu kasmā lolosi pubbepi tvaṃ lolabhāvena bārāṇasiyaṃ hatthikuṇapādīhi atitto tato nikkhamitvā gaṅgākulle vicaranto himavantaṃ paviṭṭhoti vatvā atītaṃ āhari

atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente eko lolakāko bārāṇasiyaṃ hatthikuṇapādīni khāditvā vicaranto tehi atitto gaṅgākulle macchaṃ khādissāmīti gantvā tattha matamacche khādanto katipāhaṃ vasitvā himavantaṃ pavisitvā nānāvidhāni phalāphalāni khādanto bahumacchakacchapaṃ mahantaṃ padumasaraṃ gantvā tattha suvaṇṇavaṇṇe dve cakkavāke sevāle khāditvā vasante disvā ime ativiya vaṇṇasampannā sobhaggappattā imesaṃ bhojanaṃ manāpaṃ bhavissati imesaṃ bhojanaṃ pucchitvā ahampi tadeva bhuñjitvā suvaṇṇavaṇṇo bhavissāmīti cintetvā tesaṃ santikaṃ gantvā paṭisanthāraṃ katvā ekasmiṃ sākhā- pariyante nisīditvā tesaṃ pasaṃsanapaṭisaṃyuttaṃ paṭhamaṃ gāthamāha

kāsāyavatthe sakuṇe vadāmi

duve duve nandamane carante

kaṃ aṇḍajaṃ aṇḍajā mānusesu

jātiṃ pasaṃsanti tadiṅgha brūthāti.

Tattha kāsāyavattheti suvaṇṇavaṇṇe kāsāyavatthe viya. Duve dveti dve dve hutvā. Nandamaneti tuṭṭhacitte. Kaṃ Aṇḍajaṃ aṇḍajā mānusesu jātiṃ pasaṃsantīti ambho aṇḍajā tumhe mānusesu pasaṃsantā kaṃ aṇḍajaṃ kataraṃ nāma aṇḍajanti vatvā pasaṃsanti kaṃ sakuṇā nāmāti vatvā tumhe manussānaṃ antare vaṇṇantīti attho. Kaṃ aṇḍajaṃ aṇḍajamānusesūtipi pāṭho. Tassattho tumhe aṇḍajesu ca manussesu ca kataraṃ aṇḍajanti vatvā pasaṃsantīti.

Taṃ sutvā cakkavāko dutiyaṃ gāthamāha

amhe manussesu manussahiṃsa

anubbate cakkavāke vadanti

kalyāṇabhāvamhe dijesu sammatā

abhītarūpā vicarāma aṇṇave

na ghāsahetupi karoma pāpanti.

Tattha manussahiṃsāti kāko manusse hiṃsati viheṭheti tena taṃ evaṃ ālapati. Anubbateti aññamaññaṃ anugate sammodamāne piyasaṃvāse. Cakkavāketi cakkavākā nāma sā aṇḍajajātīti pasaṃsanti vaṇṇenti kathenti. Dijesūti yattakā pakkhino nāma tesu mayaṃ kalyāṇabhāvātipi manussesu sammatā. Dutiye atthavikappe manussesu amhe cakkavākāti vadanti dijesu pana mayaṃ kalyāṇabhāvāti no dijā vadanti. Aṇṇaveti imasmiṃ ṭhāne saro aṇṇavoti vutto imasmiṃ padumasare mayameva dve janā paresaṃ ahiṃsanato abhītarūpā vicarāmāti attho. Imissā ca pana gāthāya catutthapadaṃ na Ghāsahetuṃpi karoma pāpanti paṭhanti. Tassattho yasmā mayaṃ ghāsahetu pāpaṃ na karoma tasmā kalyāṇabhāvāti amhe manussesu ca dijesu ca sammatāti.

Taṃ sutvā kāko tatiyaṃ gāthamāha

kiṃ aṇṇave kāni phalāni bhuñje

maṃsaṃ kuto khādatha cakkavākā

kiṃ bhojanaṃ bhuñjatha vo anomā

balañca vaṇṇo ca anapparūpoti.

Tattha kinti pucchāvasena ālapanaṃ. Kiṃ bhojanaṃ cakkavākāti vuttaṃ hoti. Aṇṇaveti imasmiṃ sare. Bhuñjeti bhuñjatha bhuñjitthāti vā attho. Maṃsaṃ kuto khādathāti katarapāṇinaṃ maṃsaṃ khādatha. Bhuñjatha voti vokāro nipātamattaṃ parapadena tassa sambandho balañca vo vaṇṇo ca anapparūpoti.

Tato cakkavāko catutthaṃ gāthamāha

na aṇṇave santi phalāni dhaṅka

maṃsaṃ kuto khādituṃ cakkavāke

sevālabhakkhamha avākabhojanā

na ghāsahetupi karoma pāpanti.

Tattha cakkavāketi cakkavākassa. Avākabhojanāti vikalarahita- udakabhojanā. Amhākamhi sevālo ceva udakañca bhojananti dasseti. Na ghāsahetūti tumhādisā viya mayaṃ ghāsahetu pāpaṃ na karoma.

Tato kāko dve gāthā abhāsi

na me idaṃ ruccati cakkavāke

asmiṃ bhave bhojanasannikāso

ahosi me pubbe tato me aññathā

icceva me vimati ettha jātā.

Ahampi maṃsāni phalāni bhuñje

annāni ca loṇiyateliyāni

rasaṃ manussesu labhāmi bhottuṃ

sūrova saṅgāmamukhaṃ vijetvā

na ca me tādiso vaṇṇo cakkavāka yathā tavāti.

Tattha idanti tumhākaṃ bhuñjanabhojanaṃ mayhaṃ na ruccati. Asmiṃ bhave bhojanasannikāsoti imasmiṃ bhavesu bhojanasannikāso yaṃ asmiṃ cakkavākabhave bhojanaṃ tvaṃ tena sannikāso taṃsadiso tadanurūpo ahosi ativiya pasannasarīrosīti attho. Tato me aññathāti ayaṃ mayhaṃ pubbe tumhe disvā ete ettha nānāvidhāni phalāni ceva macchamaṃsañca khādanti tena evaṃ sobhaggappattāti ahosi idāni me ito aññathā hotīti attho. Icceva meti eteneva me kāraṇena ettha tumhākaṃ sarīravaṇṇe vimati jātā kathaṃ nu kho ete evarūpaṃ lūkhabhojanaṃ bhuñjantā suvaṇṇavaṇṇā jātāti. Ahaṃpīti ahaṃ hi ayameva vā pāṭho. Bhuñjeti bhuñjāmi. Annāni cāti bhojanāni ca. Loṇiyateliyānīti loṇatelayuttāni. Rasanti Manussesu manussaparibhogaṃ paṇītarasaṃ. Vijetvāti yathā sūro viriyo te saṅgāmamukhaṃ vijetvā vilumpitvā paribhuñjati tathā vilumpitvā paribhuñjāmīti attho. Yathā tavāti evaṃ paṇītabhojanaṃ bhuñjantassāpi mama tādiso vaṇṇo natthi yādiso tava tava vacanaṃ na saddahāmīti dīpeti.

Athassa vaṇṇasampattiyā abhāvakāraṇaṃ attano ca bhāvakāraṇaṃ kathento cakkavāko sesagāthā abhāsi

asuddhabhakkhosi khaṇānupātī

kicchena te labbhati annapānaṃ

na tussasi rukkhaphalehi dhaṅka

maṃsāni vā yāni susānamajjhe.

Yo sāhasena adhigamma bhāge

paribhuñjati dhaṅka khaṇānupātī

tato upakkosati naṃ sabhāvo

upakkuṭṭho vaṇṇabalaṃ jahāti.

Appampi ce nibbutiṃ bhuñjatī yadi

asāhasena aparūpaghātanā

balañca vaṇṇo ca tadassa hoti

na hi sabbo āhāramayena vaṇṇoti.

Tattha asuddhabhakkhosīti tvaṃ thenetvā vañcetvā bhakkhanato asuddhabhakkho. Khaṇānupātīti pamādakkhaṇe anupatanasīlo. Kicchena Teti tassa tava dukkhena annapānaṃ labbhati. Maṃsāni vāti yāni vā susānamajjhe maṃsāni tehi na tussasi. Tatoti pacchā. Upakkosati naṃ sabhāvoti attāva taṃ puggalaṃ garahati. Upakkuṭṭhoti attanāpi aparehipi akkuṭṭho garahito vippaṭisāritāya vaṇṇañca balañca jahāti. Nibbutiṃ bhuñjati yadīti yadi pana paraṃ aviheṭhetvā appakampi dhammaladdhaṃ nibbutiṃ bhojanaṃ bhuñjati. Tadassa hotīti tadā assa paṇḍitassa sarīre balañca vaṇṇañca hoti. Āhāramayenāti nānappakārena āhāreneva. Idaṃ vuttaṃ hoti bho kāka vaṇṇo nāmesa catusamuṭṭhāno so na āhāramatteneva hoti utucittakammehipi hotiyevāti.

Evaṃ cakkavāko anekapariyāyena kākaṃ garahi. Kāko harāyitvā na mayhaṃ tava vaṇṇena atthoti kā kāti vassanto palāyi.

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi. Saccapariyosāne lolabhikkhu anāgāmiphale patiṭṭhahi. Tadā kāko lolabhikkhu ahosi cakkavākī rāhulamātā cakkavāko pana ahamevāti.

Cakkavākajātakaṃ aṭṭhamaṃ.