๑๐. สมุคคชาดก

Samuggajātakaṃ

kuto nu āgacchathāti idaṃ satthā jetavane viharanto ukkaṇṭhita- bhikkhuṃ ārabbha kathesi.

Taṃ hi satthā saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu ukkaṇṭhitosīti pucchitvā saccaṃ bhanteti vutte kasmā bhikkhu mātugāmaṃ patthesi mātugāmo nāmesa asabbho akataññū pubbe dānavarakkhasāpi gilitvā kucchinā pariharantopi mātugāmaṃ rakkhituṃ ekapurisanissitaṃ kātuṃ nāsakkhiṃsu tvaṃ kathaṃ sakkhissasīti vatvā atītaṃ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kāme pahāya himavantaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā phalāphalehi yāpento vihāsi. Tassa Paṇṇasālāya avidūre eko dānavarakkhaso vasati. So antarantarā mahāsattaṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ suṇāti. Aṭviyaṃ pana manussānaṃ sañcaraṇamagge ṭhatvā āgatāgate manusse disvā gahetvā khādati. Tasmiṃ kāle ekā kāsikaraṭṭhe kuladhītā uttamarūpadharā aññatarasmiṃ paccantagāme niviṭṭhā hoti. Tassā ekadivasaṃ mātāpitūnaṃ dassanatthāya āgantvā paccāgamanakāle parivāramanusse disvā so dānavo bheravarūpena pakkhandi. Manussā gahitagahitā vuṭṭhāni chaḍḍetvā palāyiṃsu. Dānavo yāne nisinnaṃ abhirūpaṃ mātugāmaṃ disvā paṭibaddhacitto hutvā taṃ attano guhaṃ netvā bhariyaṃ akāsi. Tato paṭṭhāya sappitaṇḍula- macchamaṃsādīni ceva madhuraphalāni ca āharitvā taṃ posesi vatthālaṅkārehi ca taṃ alaṅkaritvā rakkhanatthāya ekasmiṃ karaṇḍake nipajjā- petvā karaṇḍakaṃ gilitvā kucchinā pariharati. So ekadivasaṃ nahāyitukāmatāya ekaṃ saraṃ gantvā karaṇḍakaṃ uggilitvā taṃ tato nīharitvā nahāpetvā vilimpetvā alaṅkaritvā thokaṃ tava sarīraṃ utuṃ gaṇhāpehīti taṃ karaṇḍakasamīpe ṭhapetvā sayaṃ nahānatitthaṃ otaritvā taṃ anāsaṅkamāno thokaṃ dūraṃ gantvā nahāyi. Tasmiṃ samaye vāyussa putto nāma vijjādharo sannaddhakhaggo ākāsena gacchati. Sā taṃ disvā atha ehīti hatthamuddhamakāsi. Vijjādharo khippaṃ otari. Atha naṃ sā karaṇḍake pakkhipitvā dānavassa āgamanaṃ olokentī karaṇḍakupari nisīditvā taṃ āgacchantaṃ disvā tassa attānaṃ dassetvā tasmiṃ karaṇḍakasamīpaṃ asampatteyeva karaṇḍakaṃ Vivaritvā anto pavisitvā vijjādharassa upari nipajjitvā attano sāṭakaṃ pārupi. Dānavo āgantvā karaṇḍakaṃ asodhetvāva mātu- gāmoyeva meti saññāya karaṇḍakaṃ gilitvā attano guhaṃ gacchanto antarāmagge tāpaso me ciraṃ diṭṭho ajja tāva naṃ vandissāmīti tassa santikaṃ agamāsi. Tāpasopi naṃ dūratova āgacchantaṃ disvā dvinnaṃ janānaṃ kucchigatabhāvaṃ ñatvā sallapanto paṭhamaṃ gāthamāha

kuto nu āgacchatha bho tayo janā

svāgatā etha nisīdāthāsane

kaccittha bhonto kusalaṃ anāmayaṃ

cirassabbhāgamanaṃ hi vo idhāti.

Tattha bhoti ālapanaṃ. Kaccitthāti kacci hotha bhavatha vijjatha. Bhontoti punapi ālapantova āha. Kusalaṃ anāmayanti kacci tumhākaṃ kusalaṃ ārogyaṃ. Cirassabbhāgamanaṃ hi vo idhāti ajja tumhākaṃ idha abbhāgamanañca cirassaṃ jātaṃ.

Taṃ sutvā dānavo ahaṃ imassa tāpasassa santikaṃ ekova āgato ayañca tāpaso tayo janāti vadati kinnāmesa kathesi kinnu kho so sabhāvaṃ ñatvā katheti udāhu ummattako hutvā vilapatīti cintetvā tāpasaṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisīditvā tena saddhiṃ sallapanto dutiyaṃ gāthamāha

ahameva eko idhamajja patto

na cāpi me dutiyo koci vijjati

Kimeva sandhāya te bhāsitaṃ ise

kuto nu āgacchatha bho tayo janāti.

Tattha idhamajjāti idha ajja. Kimeva sandhāya te bhāsitaṃ iseti bhante isi kinnāmetaṃ sandhāya tayā bhāsitaṃ pākaṭaṃ me katvā kathehīti.

Tāpaso ekaṃsenevāvuso sotukāmosīti. Āma bhanteti. Tenahi suṇāhīti vatvā tatiyaṃ gāthamāha

tvañca eko bhariyā ca te piyā

samuggapakkhittanikiṇṇamantare

sā rakkhitā kucchigatā ca te sadā

vāyussa puttena sahā tahiṃ ratāti.

Tattha tvañca ekoti paṭhamaṃ tāva tvaṃ eko. Pakkhittanikiṇṇa- mantareti pakkhittānikiṇṇaantare taṃ tattha bhariyaṃ rakkhitukāmena sadā tayā samugge pakkhittā saddhiṃ samuggena nikiṇṇā antare antokucchiyaṃ ṭhapitāti attho. Vāyussa puttena sahāti evaṃnāmakena vijjādharena saddhiṃ. Tahiṃ ratāti tattha tava antokucchiyaññeva kilesaratiyā ratā. So dāni tvaṃ mātugāmaṃ ekapurisanissitaṃ karissāmīti kucchināpi pariharanto tassā jārampi ukkhipitvā carasīti.

Taṃ sutvā dānavo vijjādhārā nāma bahumāyā honti sacassa khaggo hatthagato bhavissati kucchiṃ me phāletvāpi palāyissatīti bhītatasito hutvā khippaṃ karaṇḍakaṃ uggilitvā purato ṭhapesi.

Satthā abhisambuddho hutvā taṃ pavattiṃ pakāsento catutthaṃ gāthamāha

saṃviggarūpo isinā byākato

so dānavo chambhi samuggilitvā

addakkhi bhariyaṃ sucimāladhāriniṃ

vāyussa puttena sahā tahiṃ ratanti.

Tattha addakkhīti karaṇḍakaṃ vivaritvā addasa.

Karaṇḍake pana vivaṭamatteyeva vijjādharo vijjaṃ parijappitvā khaggaṃ gahetvā ākāsaṃ pakkhandi. Taṃ disvā dānavo mahāsattassa tussitvā thutipubbaṅgamā sesagāthā abhāsi

sudiṭṭharūpuggatapānuvattinā

hīnā narā ye pamudāvasaṅgatā

yathā have pāṇarivettha rakkhitā

duṭṭhā mayi aññamabhippamodati.

Divā ca ratto ca mayā upaṭṭhitā

tapassinā jotirivā vane vasaṃ

sā dhammamukkamma adhammamācari

akrīyarūpo pamudāhi santhavo.

Sarīramajjhamhi ṭhitāti maññihaṃ

mayhaṃ ayanti asataṃ asaññataṃ

Sā dhammamukkamma adhammamācari

akrīyarūpo pamudāhi santhavo

surakkhitammeti kathannu vissase

anekacittāsu na hettha rakkhanā

etā hi pātālapapātasannibhā

etthappamatto byasanaṃ nigacchati.

Tasmā hi te sukhino vītasokā

ye mātugāmāhi caranti nissaṭā

etaṃ sivaṃ uttamamābhipatthayaṃ

na mātugāmehi kareyya santhavanti.

Tattha sudiṭṭharūpuggatapānuvattināti bhante isi uggatapānuvattinā tayā sudiṭṭharūpaṃ idaṃ kāraṇaṃ. Hīnāti nīcā. Yathā have pāṇarivettha rakkhitāti ettha ayaṃ mayā attano pāṇā viya ettha antokucchiyaṃ pariharantena rakkhitā. Duṭṭhā mayīti idāni mayi mittadubbhikammaṃ katvā duṭṭhā aññaṃ purisaṃ abhippamodati. Jotirivā vane vasanti vane vasantena tapassinā aggi viya mayā upaṭṭhitā paricaritā. Sā dhammamukkammāti sā esā dhammaṃ ukkamitvā atikkamitvā. Akrīyarūpoti akattabbarūpo. Sarīramajjhamhi ṭhitāti maññihaṃ mayhaṃ ayanti asataṃ asaññatanti imaṃ asataṃ asappurisadhammasamannāgataṃ asaññataṃ dussīlaṃ mayhaṃ sarīramajjhamhi ṭhitāti ca mayhaṃ ayanti ca maññāmi. Surakkhitammeti kathannu vissaseti ayaṃ mayā surakkhitāti kathaṃ paṇḍito Vissāseyya yatra hi nāma mādisopi attano kucchiyaṃ rakkhanto rakkhituṃ nāsakkhi. Pātālapapātasannibhāti lokassādena duppūraṇīyattā mahāsamudde pātālasaṅkhātena papātena sadisā. Etthappamattoti evarūpesu etāsu nigguṇāsu pamatto puriso mahābyasanaṃ pāpuṇāti. Tasmā hīti yasmā mātugāmavasaṅgatā mahāvināsaṃ pāpuṇanti tasmā ye mātugāmāhi nissaṭā hutvā caranti te sukhino. Etaṃ sivanti yadetaṃ mātugāmato nissaṭānaṃ visaṃsaṭṭhānaṃ caraṇaṃ etaṃ jhānasukhameva sivaṃ khemaṃ uttamaṃ abhipatthetabbaṃ etaṃ patthayamāno mātugāmehi saddhiṃ santhavaṃ na kareyyāti.

Evañca pana vatvā dānavo mahāsattassa pādesu patitvā bhante tumhe nissāya mayā jīvitaṃ laddhaṃ namhi imāyāhaṃ pāpadhammāya vijjādharena mārāpitoti mahāsattaṃ abhitthavi. Sopissa dhammaṃ desetvā imissā mā kiñci pāpakaṃ akāsi sīlāni gaṇhāti taṃ pañcasu sīlesu patiṭṭhāpesi. Dānavo ahaṃ kucchanā pariharantopi taṃ rakkhituṃ na sakkomi añño koci rakkhissatīti taṃ uyyojetvā attano araññameva pāvisi.

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi. Saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. Tadā dibbacakkhutāpaso ahamevāti.

Samuggajātakaṃ dasamaṃ.