๒. กัณหชาดก

๒. กัณหชาดก (๔๔๐)

ว่าด้วยกัณหฤาษี

(ท้าวสักกะตรัสกับฤๅษีกัณหะว่า)

ชายคนนี้ผิวดำหนอ บริโภคอาหารสีดำ

อยู่ในภูมิประเทศสีดำ เราไม่ชอบใจเลย

(ฤๅษีกัณหะกล่าวว่า)

ท้าวสุชัมบดีสักกเทวราช เพราะผิวไม่นับว่าเป็นคนดำ

เพราะพราหมณ์มีความดีเป็นแก่นในภายใน

ผู้ที่มีกรรมชั่วนั่นแหละ นับว่าเป็นคนดำ

(ท้าวสักกะตรัสว่า)

ท่านพราหมณ์ เพราะถ้อยคำที่ท่านเจรจานั้น

ไพเราะ เหมาะสม เป็นสุภาษิต

ข้าพเจ้าจะให้พรแก่ท่านตามที่ใจของท่านปรารถนา

(ฤๅษีกัณหะกล่าวว่า)

ท้าวสักกะผู้เป็นใหญ่แห่งภูตทั้งปวง

หากพระองค์จะประทานพรแก่อาตมา

อาตมาหวังเฉพาะความประพฤติของตน คือ อย่ามีความโกรธ

อย่ามีโทสะ อย่ามีความโลภ และอย่ามีความเสน่หา

ขอพระองค์ทรงประทานพรทั้ง ๔ ประการเหล่านี้แก่อาตมาเถิด

(ท้าวสักกะตรัสว่า)

พราหมณ์ ท่านเห็นโทษอะไรในความโกรธ

ในโทสะ ในความโลภ หรือในความเสน่หา

ข้าพเจ้าถามแล้วขอท่านจงบอกแก่ข้าพเจ้า

(ฤๅษีกัณหะกล่าวว่า)

ความโกรธนั้นเกิดจากความไม่อดทน

ถึงจะน้อย ก็จะมากได้

ต่อไปก็จะเพิ่มพูนยิ่งขึ้น เป็นความขัดข้องใจ

มีความคับแค้นใจเป็นอันมาก

เพราะฉะนั้น อาตมาจึงไม่ชอบความโกรธ

คนถูกโทสะครอบงำมีวาจาหยาบคาย

ต่อไปก็ประหมัดตบตีกัน ใช้ท่อนไม้ประหารกัน

ที่สุดก็จะใช้ศัสตราประหัตประหารกัน

โทสะมีความโกรธเป็นสมุฏฐาน

เพราะฉะนั้น อาตมาจึงไม่ชอบโทสะ

การปล้นฆ่าชาวบ้าน การจี้ข่มขู่เอาทรัพย์ การคดโกง

และการหลอกลวงย่อมปรากฏมีอยู่ในบุคคลผู้มีความโลภ

เพราะฉะนั้น อาตมาจึงไม่ชอบความโลภ

ความผูกพันที่ถูกความเสน่หาร้อยรัดไว้อันเกิดแต่ใจ

นอนเนื่องอยู่เป็นอันมาก ย่อมทำให้เดือดร้อนมากมาย

เพราะฉะนั้น อาตมาจึงไม่ชอบความเสน่หา

(ท้าวสักกะตรัสว่า)

พราหมณ์ เพราะถ้อยคำที่ท่านเจรจานั้น

ไพเราะ เหมาะสม เป็นสุภาษิต

ข้าพเจ้าจะให้พรแก่ท่านตามที่ใจของท่านปรารถนา

(ฤๅษีกัณหะกล่าวว่า)

ท้าวสักกะผู้เป็นใหญ่แห่งภูตทั้งปวง

หากพระองค์จะประทานพรแก่อาตมา

อาตมาเมื่ออยู่ในป่า ก็อยู่เพียงผู้เดียวเป็นนิตย์

อาพาธทั้งหลายที่ร้ายกาจซึ่งกระทำอันตรายได้ขออย่าได้เกิดขึ้นเลย

(ท้าวสักกะตรัสว่า)

พราหมณ์ เพราะถ้อยคำที่ท่านเจรจานั้น

ไพเราะ เหมาะสม เป็นสุภาษิต

ข้าพเจ้าจะให้พรแก่ท่านตามที่ใจของท่านปรารถนา

(ฤๅษีกัณหะกล่าวว่า)

ท้าวสักกะผู้เป็นใหญ่แห่งภูตทั้งปวง

หากพระองค์จะประทานพรแก่อาตมา

ใจก็ตาม กายก็ตาม

ขออย่าได้เข้าไปกระทบกระทั่งใครๆ ในกาลไหนๆ

เพราะการกระทำของอาตมาเลย อาตมาปรารถนาพรดังนี้

กัณหชาดกที่ ๒ จบ