๑๒. พิลารโกสิยชาดก

๑๒. พิลารโกสิยชาดก (๔๕๐)

ว่าด้วยท้าวสักกะทรมานเศรษฐีตีนแมว

(ท้าวสักกะตรัสว่า)

สัตบุรุษทั้งหลายถึงจะไม่หุงต้มกินเอง

ได้โภชนะมาก็ปรารถนาที่จะให้

ส่วนท่านหุงต้มกินเอง ไฉนเล่าจึงไม่ให้

การไม่ให้นั้นไม่สมควรเลย

คนไม่ให้ทานเพราะเหตุ ๒ อย่างนี้

คือ เพราะตระหนี่ ๑ เพราะประมาท ๑

ผู้รู้เมื่อหวังบุญ ควรให้ทาน

คนตระหนี่กลัวต่อความหิวความกระหายอันใดจึงไม่ให้ทาน

ภัยคือความหิวและความกระหายนั่นแหละย่อมมีแก่เขาผู้ไม่ให้

คนตระหนี่กลัวต่อความหิวและความกระหายอันใด

ความหิวและความกระหายนั่นแหละย่อมเบียดเบียนเขาผู้เป็นคนพาล

ทั้งในโลกนี้และโลกหน้า

เพราะเหตุนั้น บัณฑิตพึงครอบงำมลทิน

กำจัดความตระหนี่แล้วพึงให้ทาน

เพราะบุญเป็นที่พึ่งของเหล่าสัตว์ในโลกหน้า

(สุริยเทพบุตรเสด็จลงมาแล้ว ขออาหารว่า)

อสัตบุรุษทั้งหลายเมื่อจะให้ทานชื่อว่าให้ได้ยาก

เมื่อจะกระทำกรรมก็ชื่อว่าทำได้ยาก

ธรรมของสัตบุรุษทั้งหลายพวกอสัตบุรุษรู้ได้ยาก

และพวกอสัตบุรุษก็ทำตามได้ยาก

เพราะฉะนั้น สัตบุรุษและอสัตบุรุษ

จึงมีคติที่ไปจากโลกนี้ต่างกัน คือ

พวกอสัตบุรุษย่อมไปสู่นรก พวกสัตบุรุษย่อมไปสู่สวรรค์ ๑-

@เชิงอรรถ :

@๑ ดูเล่มนี้ หน้า ๗๙, ดู ขุ.ชา. (แปล) ๒๘/๒๒๘๖-๒๒๘๗/๕๓๗

(มาตลีเทพบุตรเสด็จมาแสดงธรรมว่า)

แม้มีไทยธรรมเพียงเล็กน้อย คนพวกหนึ่งก็ให้

คนพวกหนึ่งมีไทยธรรมมาก แต่ไม่ให้

ทักษิณาจากไทยธรรมส่วนน้อยที่บุคคลให้แล้ว

นับได้เสมอกับการให้ตั้งพัน

(ปัญจสิขเทพบุตรเสด็จมาแสดงธรรมว่า)

แม้ผู้ใดเที่ยวแสวงหาอาหารเลี้ยงลูกเมีย

เมื่อมีรายได้น้อยก็ยังให้ทาน ผู้นั้นชื่อว่าผู้ประพฤติธรรม

การบูชาของคนที่บูชายัญด้วยทรัพย์จำนวนพันนับแสนคนเหล่านั้น

ยังไม่ถึงแม้เพียงเสี้ยวหนึ่งของคนจนผู้ประพฤติธรรมเช่นนั้นเลย

(เศรษฐีได้ฟังดังนั้นแล้ว ได้กล่าวว่า)

ยัญอันไพบูลย์เพราะมีค่ามากนี้

เหตุใดจึงไม่มีค่าเท่าเทียมทานที่บุคคลให้แล้วโดยสม่ำเสมอเล่า

อนึ่ง การบูชาของคนที่บูชายัญด้วยทรัพย์ จำนวนพันนับแสนคน

เหล่านั้นย่อมไม่ถึงแม้เพียงเสี้ยวหนึ่งของคนจน

ผู้ประพฤติธรรมเช่นนั้นเป็นอย่างไร

(ปัญจสิขเทพบุตรกล่าวว่า)

เพราะว่าคนพวกหนึ่งตั้งอยู่ในกายกรรมเป็นต้นอันไม่สม่ำเสมอ

ทรมานสัตว์บ้าง ฆ่าสัตว์บ้าง ทำให้สัตว์เศร้าโศกบ้าง แล้วจึงให้ทาน

ทักษิณานั้นมีหน้าชุ่มไปด้วยน้ำตา ประกอบไปด้วยอาชญา

จึงไม่เท่าราคาของทานที่เขาให้อย่างสม่ำเสมอ

การบูชาของคนที่บูชายัญด้วยทรัพย์จำนวนพันนับแสนคนเหล่านั้น

ยังไม่ถึงแม้เพียงเสี้ยวหนึ่งของคนจน

ที่ประพฤติธรรมเช่นนั้นด้วยอาการอย่างนี้

พิลารโกสิยชาดกที่ ๑๒ จบ