๑. มาตุโปสกชาดก

๑๑. เอกาทสกนิบาต

๑. มาตุโปสกชาดก (๔๕๕)

ว่าด้วยพญาช้างเลี้ยงมารดา

(มารดาพระโพธิสัตว์ได้กล่าวคร่ำครวญว่า)

เพราะพญาช้างเผือกนั้นจากไป

ไม้อ้อยช้าง ไม้โมกมัน ไม้ช้างน้าว หญ้างวงช้าง

ข้าวฟ่างและลูกเดือยก็เจริญงอกงาม

อนึ่ง ต้นกรรณิการ์ทั้งหลายที่เชิงเขาก็ออกดอกบานสะพรั่ง

ไม่ว่าจะเป็นบ้าน หรือเมืองไหนก็ตาม

พระราชา หรือราชมหาอำมาตย์ผู้มีเครื่องประดับทองคำ

ย่อมจะบำรุงเลี้ยงซึ่งพญาช้าง

ที่พระเจ้าแผ่นดิน หรือพระราชโอรสทรงใช้ประทับทรง

ไม่ครั่นคร้ามอาจสังหารศัตรูได้ด้วยอาหาร

(พระราชาทรงขอร้องพญาช้างนั้นว่า)

พญาช้างจงรับเอาอาหารเถิด อย่าได้ผ่ายผอมเลย

งานหลวงนั้นยังมีอยู่เป็นอันมาก ที่ท่านจะกระทำต่อไป

(พระโพธิสัตว์ฟังพระดำรัสนั้นแล้วจึงกราบทูลว่า)

นางช้างนี้นั้นน่าสงสารจริง ตาบอด ไม่มีผู้นำทาง

เท้าคงจะสะดุดตอดิ้นรนไปจนถึงภูเขาจัณโฑรณะแน่นอน

(พระราชาตรัสถามว่า)

พญาช้าง นางช้างตาบอดไม่มีผู้นำทาง

เท้าสะดุดตอดิ้นรนไปจนถึงภูเขาจัณโฑรณะ

นางช้างเชือกนั้นเป็นอะไรกับเจ้า

(พระโพธิสัตว์กราบทูลว่า)

ขอเดชะพระมหาราช นางช้างตาบอดไม่มีผู้นำทาง

เท้าสะดุดตอดิ้นรนไปจนถึงภูเขาจัณโฑรณะ

นางช้างเผือกนั้นเป็นมารดาของข้าพระพุทธเจ้าเอง

(พระราชาสดับเหตุผลนั้นแล้วจึงได้ตรัสว่า)

ท่านทั้งหลายจงปล่อยพญาช้างที่เลี้ยงมารดานี้ไป

ขอพญาช้างจงอยู่ร่วมกับมารดาและพวกญาติทั้งปวงเถิด

(พระศาสดาตรัสคาถาต่อไปว่า)

พญาช้างพอพ้นจากเครื่องผูก

ซึ่งพระเจ้ากาสีทรงสั่งกลับ

พักอยู่ครู่หนึ่ง แล้วได้ไปยังภูเขา

ต่อแต่นั้นมา พญาช้างได้ไปยังสระบัวที่มีน้ำเยือกเย็น

ซึ่งพวกช้างอาศัยอยู่ ใช้งวงนำน้ำมาพ่นรดมารดา

(มารดาพระโพธิสัตว์เมื่อจะด่าจึงกล่าวว่า)

ฝนอะไรนี้ไม่ดีเลย ไม่ตกต้องตามฤดูกาล

ลูกรักของเราที่คอยดูแลปรนนิบัติเราก็พลอยหายไปด้วย

(พระโพธิสัตว์เมื่อจะปลอบโยนมารดาจึงกล่าวว่า)

ลุกขึ้นเถิดแม่ มัวนอนอยู่ทำไม ลูกรักของแม่มาแล้ว

พระเจ้ากาสีผู้ปรีชาญาณ มีบริวารยศทรงปล่อยลูกมาแล้ว

(มารดาพระโพธิสัตว์เมื่อจะอนุโมทนาจึงกล่าวว่า)

ขอพระราชาผู้ทรงทนุบำรุงแคว้นกาสีให้เจริญรุ่งเรือง

ซึ่งทรงปล่อยลูกของเราผู้ประพฤติอ่อนน้อม

ต่อผู้หลักผู้ใหญ่ทุกเมื่อ ขอจงทรงมีพระชนมายุยืนนาน

มาตุโปสกชาดกที่ ๑ จบ