๗. โกสิยชาดก

๗. โกสิยชาดก (๔๗๐)

ว่าด้วยโกสิยเศรษฐี

(โกสิยเศรษฐีกล่าวว่า)

ของนี้มีอยู่เพียงนิดหน่อย ได้มาแสนยาก

ข้าพเจ้าไม่ได้ซื้อ ไม่ได้ขาย ทั้งไม่ได้สะสมไว้ในที่นี้

ข้าวสุกแล่งหนึ่งนี้ไม่เพียงพอสำหรับคน ๒ คน

(ท้าวสักกะตรัสว่า)

บุคคลควรให้แต่น้อยจากของที่น้อย

ควรให้พอปานกลางจากของที่มีพอปานกลาง

ควรให้มากจากของที่มีมาก

ชื่อว่าการไม่ให้ไม่ควร

ท่านโกสิยะ เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าขอบอกท่านว่า

ท่านจงให้ทานและจงบริโภค จงขึ้นสู่ทางของพระอริยะ

ผู้กินคนเดียวย่อมไม่ได้รับความสุข

(จันทเทพบุตรเข้าไปหาแล้วกล่าวว่า)

ผู้ใด เมื่อแขกนั่งแล้วบริโภคอาหารแต่ผู้เดียว

การบูชาของผู้นั้นเป็นโมฆะ

แม้ความเพียรที่ตั้งไว้ชอบ ๑- ของผู้นั้นก็เป็นโมฆะ

ท่านโกสิยะ เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าขอบอกท่านว่า

ท่านจงให้ทานและจงบริโภค จงขึ้นสู่ทางของพระอริยะ

ผู้กินคนเดียวย่อมไม่ได้รับความสุข

(สุริยเทพเข้าไปหาแล้วกล่าวว่า)

ผู้ใด เมื่อแขกนั่งแล้วไม่บริโภคอาหารแต่ผู้เดียว

การบูชาของผู้นั้นย่อมมีผลจริง

แม้ความเพียรที่ตั้งไว้ชอบของผู้นั้นก็มีผลจริง

ท่านโกสิยะ เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงบอกท่านว่า

ท่านจงให้ทานและจงบริโภค จงขึ้นสู่ทางของพระอริยะ

ผู้กินคนเดียวย่อมไม่ได้รับความสุข

(มาตลิเทพบุตรเข้าไปหาแล้วกล่าวว่า)

ก็บุคคลเข้าไปยังแหล่งน้ำบางแห่งแล้วบูชาที่แม่น้ำหลายสายบ้าง

ที่สระโบกขรณีชื่อคยาบ้าง ที่ท่าน้ำชื่อโทณะ

และท่าน้ำชื่อติมพรุบ้าง ที่ห้วงน้ำใหญ่ซึ่งมีกระแสเชี่ยวบ้าง

ผู้ใด เมื่อแขกนั่งแล้วไม่บริโภคอาหารแต่ผู้เดียว

การบูชาของผู้นั้นในที่นั้น

และความเพียรที่ตั้งไว้ชอบของเขาในที่นั้นย่อมมีผล

ท่านโกสิยะ เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงบอกท่านว่า

ท่านจงให้ทานและจงบริโภค จงขึ้นสู่ทางของพระอริยะ

ผู้กินคนเดียวย่อมไม่ได้รับความสุข

@เชิงอรรถ :

@๑ ความเพียรที่ตั้งไว้ชอบ ในที่นี้หมายถึงความเพียรที่บำเพ็ญเพื่อให้เกิดทรัพย์ (ขุ.ชา.อ. ๘/๗๖/๒๙๒)

(ปัญจสิขเทพบุตรเข้าไปหาแล้วกล่าวว่า)

ผู้ใด เมื่อแขกนั่งแล้วบริโภคอาหารแต่ผู้เดียว

ผู้นั้นชื่อว่ากลืนเบ็ดพร้อมทั้งเครื่องผูกที่มีสายยาว

ท่านโกสิยะ เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงบอกท่านว่า

ท่านจงให้ทานและจงบริโภค จงขึ้นสู่ทางของพระอริยะ

ผู้กินคนเดียวย่อมไม่ได้รับความสุข

(โกสิยเศรษฐีเห็นฤทธิ์ของเทพบุตรเหล่านั้นแล้วจึงกล่าวว่า)

พราหมณ์เหล่านี้มีผิวพรรณงามจริงหนอ

แต่สุนัขของพวกท่านตัวนี้ เพราะเหตุไร

จึงเปลี่ยนแปลงรัศมีสีสันได้ต่างๆ นานา

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ทั้งหลาย ขอท่านจงบอกข้าพเจ้าว่า

พวกท่านเป็นใครกันหนอ

(ท้าวสักกเทวราชตรัสว่า)

เทพทั้งหลายที่มา ณ ที่นี้ คือ

จันทเทพบุตรและสุริยเทพบุตรทั้ง ๒ มาตลีเทพสารถี

เราคือท้าวสักกะผู้เป็นจอมแห่งเทพชั้นไตรทศ

ส่วนผู้นี้แลชื่อว่าปัญจสิขเทพบุตร

(ท้าวสักกะสรรเสริญยศของปัญจสิขเทพบุตรว่า)

เสียงปรบมือ ๑ ตะโพน ๑ กลอง ๑ เปิงมาง ๑

ย่อมปลุกเทพบุตรผู้หลับแล้วให้ตื่นขึ้น

เทพบุตรผู้ตื่นขึ้นแล้วย่อมร่าเริงยินดี

(ท้าวสักกะตรัสอีกว่า)

คนผู้ตระหนี่เห็นแก่ตัวเหล่านี้

บางพวกมักว่าสมณะและพราหมณ์

เมื่อทอดทิ้งร่างกายไว้ในโลกนี้ตายไปก็ตกนรก

(เพื่อจะแสดงว่าบุคคลผู้ดำรงอยู่ในธรรมได้บังเกิดในเทวโลก จึงตรัสว่า)

คนผู้หวังสุคติเหล่านี้ บางพวกดำรงอยู่ในธรรม

คือความสำรวมและการจำแนกแจกทาน

เมื่อทอดทิ้งร่างกายไว้ในโลกนี้ตายไปก็ไปสุคติ

ท่านเป็นญาติของพวกเราเมื่อชาติก่อน

แต่ท่านนั้นเป็นคนตระหนี่ ขี้โกรธ มีธรรมเลวทราม

พวกเรามาที่นี้ก็เพื่อประโยชน์แก่ท่านนั่นเอง

ท่านอย่ามีธรรมเลวทรามไปตกนรกเลย

(โกสิยเศรษฐีมีจิตยินดีกล่าวว่า)

พวกท่านหวังเกื้อกูลข้าพเจ้าอย่างแน่แท้จึงได้พร่ำสอนข้าพเจ้า

ข้าพเจ้าจะทำตามคำที่พวกท่านผู้หวังเกื้อกูลกล่าวทุกประการ

ตั้งแต่วันนี้ไป ข้าพเจ้านั้นจะของดเว้น

จากความตระหนี่ จะไม่ทำบาปอะไรๆ อีก

อนึ่ง วัตถุอะไรๆ ที่ไม่พึงให้จะไม่มีแก่ข้าพเจ้า

แม้แต่น้ำข้าพเจ้ายังไม่ได้ให้แล้วก็จะไม่ยอมดื่ม

ข้าแต่ท้าวสักกะ ก็เมื่อข้าพเจ้าให้อยู่ตลอดกาลทั้งปวงอย่างนี้

แม้โภคะของข้าพเจ้าจักหมดสิ้นไป ข้าแต่ท้าวสักกะ

ต่อแต่นี้ข้าพเจ้าจะละกามทั้งหลายตามที่มีอยู่แล้วบวช

โกสิยชาดกที่ ๗ จบ